Кіріспе

Бақи (باقى) – Осман түрік ақыны Махмуд Абдулбакидің (محمود عبدالباقى) (1526 – 1600) қалам аты. Түрік және әзербайжан әдебиетіне зор үлес қоскан ең ұлы ақындардың бірі саналады. Бақи Султанüş şuarâ (سلطان الشعرا), яки "ақындардың сұлтаны" деп белгілі болды.

Өмір

Баки Константинопольде кедей отбасында дүниеге келді, әкесі Фатих мешітінің муэдзині болған. Алғашқыда оның отбасы оны жекелеушіге (құбыла жасаушыға) шәкірттікке берді, бірақ ол жақын жердегі медреседе, яғни ислам мектебінде сабақ алу үшін жиі жұмыстан қашып қалатын. Осы себепті отбасы оған мектепке баруға рұқсат берді. Баки жақсы оқушы болды және сол заманғы көптеген белгілі оқытушылардың дәрістеріне қатысты. Оның поэзияға деген қызығушылығы мен қабілеті мектепте оқыған жылдары қалыптаса бастады, бұған белгілі ақын Зати (ذاتی) (1471–1548) зор көмек көрсетті. Оқуын бітірген соң ол біраз уақыт мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ кейіннен оның поэзиялық даңқы арта бастағанда Осман бюрократиясында түрлі лауазымдарға тағайындалды – көбінесе қади (ﻗﺎضی), яғни ислам судьясы қызметінде. Баки 1600 жылы Стамбулда қайтыс болды. Баки әрқашан Осман сарайына жақын болды, әсіресе Сүлеймен I билік құрған кезеңде олармен жақсы қарым-қатынаста болды. Селім II мен Мурад III билік еткен жылдары да ол сарайға және мемлекеттік істерге жақын болды, сондай-ақ халықтың және сарайдың үлкен назары мен қызығушылығына бөенді.

Шығармалары

Баки Осман империясының гүлдену кезеңінде өмір сүрді, және бұл оның поэзиясына зор әсер етті. Оның өлеңдерінің негізгі тақырыптары – махаббат, өмір сүру қуанышы және табиғат. Көптеген басқа Осман дәуірінің ақындарының поэзиясындағыдай, оның өлеңдерінде суфилік ықпалға көз жеткізу қиын болса да, поэзиясындағы махаббатқа қатысты түсінігі суфилік ұғымнан толыққанды бөлініп кетпеген. Оның ең танымал туындыларының бірі – Mersiye i Hazret i Süleymân Hân (مرثیه حضرت سليمان خان; "Сүлеймен ханға арналған жоқтау"), түрік әдебиетіндегі ең әйгілі жоқтау шығармаларының қатарында.