Кіріспе

Исаның Киелі кітап терминдері

Шынайы жүзім бұтасы (ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή hē ampelos hē alēthinē) – Жаңа өсиетте Исаның айтқан аллегориясы немесе теңдеуі. Жақияда кездесетін бұл тұжырымда Исаның шәкірттері Оның Өзінің бұтақтары ретінде сипатталған, ал Иса – «шынайы жүзім бұтасы», ал Құдай Әке – «баушы» деп аталған.

Ескі Келісім

Ежелгі Келісімнің көптеген тармақтарында Израиль халқы жүзім бұтасы (гефен) ретінде көрсетіледі: , , , , және , және. Ежелгі Келісімде осы символизмді қолданатын тармақтар Израильдің Құдайға адал екенін немесе қатаң жазаға тартылатындығын көрсетеді. Езекиіл 17:5–10 Навуходоносордың Яһуда патшасы етіп тағайындаған Дәуіт әулетінен шыққан Седекиях туралы жүзім бұтасы бейнесін қамтиды. Христиандар бұл тақырыпты өмір ағашы және Есей ағашымен байланыстырады. Есей ағашы – бұл Ишая кітабының бір бөлімінен алынған. Бұл кітапта Есей ағашы метафоралық түрде сипатталған және Мәсіхтің тегі туралы айтылады, христиандар бұл Мәсіхтің Иса екенін қабылдайды. Исаның әулетінде бейнеленген түрлі тұлғалар Матай және Лұқа ішіндегі Жақсы Жаңалықтарда аталған есімдерден алынған. Кейде Әмір Мариям да жүзім бұтасы түрінде бейнеленеді.

Криттік мектеп

Нағыз жүзім бұтасы – крит суретшілерінің суреттерінде жиі кездесетін тақырып. Бұл тақырыпты алғаш суреттегендердің бірі Ангелос Акотантос болды. Ангелос 15 ғасырда осы туындының бірнеше нұсқасын жасады. Ангелос салған «Нағыз жүзім бұтасы» атты «Жүзім бұтағы Мәсіх» суретінің бірі Криттегі Гераклион қаласындағы Ходегетрия Аналық монастырында сақталған. Көптеген суретшілер бұл тақырыпты көшіріп алды, ал «Жүзім бұтағы Мәсіх» немесе «Христос о Амбелос» – бұл ағашта бейнеленген алғашқы тоғыз апостол, сондай-ақ кейде он үшінші апостол деп аталатын Павел Евангелистің, Лұқа Евангелистің және Марк Евангелистің бейнесі. Бұл тақырып Есей ағашымен байланысты, ол әулет ағашын генеалогиялық схема ретінде қолданудың бастапқы түрі. Тақырыптың бастауы – Ишая кітабындағы аяттар, ол Мәсіхтің тегін сипаттайды. Ағаш – Иса Мәсіхтің ата-бабаларының көрнекі бейнесі, ал Мәсіх бұтақтанған ағаш түрінде көрсетілген. Ағаш әдетте Бейтлехемдік Есейден басталады, ол Давид патшаның әкесі еді. Есей ағашы (Ρίζα του Ιεσσαί) грек, итальян және византия өнерінде көптеген рет кездеседі, ал Нағыз жүзім бұтасы тақырыбы Жаңа өсиеттің де бір бөлігі. Бұл – Жохан 15:1–17 аяттарында келтірілген теңеу немесе аллегория. Онда Исаның шәкірттері Оның бұтақтары ретінде сипатталған. Леос Москос өзінің нұсқасын 1650–1690 жылдар аралығында аяқтады, ол «Жүзім бұтағы Мәсіх» деп аталады. Виктор 1674 жылы «Жүзім бұтағы Мәсіх» туындысын аяқтады.

Астарлы әңгіме ретінде түсіндіру

Барбара Рид, Арланд Хултгрен және Дональд Григгс сияқты бірнеше авторлар "Жоханның Ізгі хабарында астарлы әңгімелер көзге түспейді" деп мәлімдейді. Католик энциклопедиясы бойынша, "Жоханның Ізгі хабарында астарлы әңгімелер жоқ"; ал Британ энциклопедиясы бойынша, "Мұнда Исаның үйретімінде астарлы әңгімелер жоқ, тек үш аллегория бар, ал Синоптиктер оны толығымен астарлы әңгіме ретінде көрсетеді." Бұл дереккөздердің бәрі осы үзіндіні астарлы әңгіме емес, метафора ретінде сипаттаудың дұрыс екенін ұсынады. Дегенмен, кейбір жазушылар, әсіресе Джон Кальвин, осы үзіндіні әдетте ағылшын тілінде "мысал" деп аударылатын латынша терминмен атады.

Мәтін

Жохан 15:1–17 Дуай-Реймс кітабында былай делінген: Мен – нағыз жүзім қызыл гүлімін, әрі Менің Әкем – жүзімші. Менде жеміс бермейтін әрбір бұтақ кесіліп тасталады, ал жеміс беретін әрбір бұтақ тазаланып, одан да көп жеміс берсін деп күтіледі. Сендер Мен айтқан Сөз арқылы таза болдыңдар. Менде қалыңдар, Мен де сендерде болайын. Өзінен жеміс бере алмайтын бұтақ сияқты, сендер де Менде болмасаңдар жеміс бере алмайсыңдар. Мен – жүзім қызыл гүлімін, сендер – бұтақтарсыңдар. Кім Менде қалып, Мен де оның ішінде болсам, сол көп жеміс береді, себебі Менсіз ештеңе жасай алмайсыңдар. Егер біреу Менде болмаса, ол бұтақ сияқты кесіліп тасталады, құрғап кетеді, жиналып отқа тасталады, содан жанып кетеді. Егер сендер Менде қалып, Менің сөздерім сендерде болса, қалағандарыңның бәрін сұрай беріңдер, сонда орындалады. Осы арқылы Менің Әкем даңқталатын болады, сендер көп жеміс беріп, Менің шәкірттерім боласыңдар. Әкем Мені сүйгендей, Мен де сендерді сүйемін. Менің сүйіспеншілігімде қалыңдар. Егер Менің пәрмендерімді сақтасаңдар, Менің сүйіспеншілігімде қаласыңдар, Мен Әкемнің пәрмендерін сақтап, Оның сүйіспеншілігінде қалып жүргенімдей. Мен сендерге осыларды айттым, Менің қуанышым сендерде болсын, және сендердің қуанышың толық болсын. Менің бұл пәрменім – бір-біріңді Мен сендерді сүйгенімдей сүйіңдер. Досы үшін өмірін беруден артық сүйіспеншілік жоқ. Менің пәрмендерімді орындасаңдар, сендер Менің достарымсыңдар. Мен енді сендерді құлдар деп атамаймын, себебі құл иесінің не істеп жүргенін білмейді. Бірақ Мен сендерді достарым деп атадым, себебі Менің Әкемнен естігендерімнің бәрін сендерге жеткіздім. Сендер Мені таңдаған жоқсыңдар, Мен сендерді таңдап алдым, барып жеміс беріңдер және жемістерің мәңгілік болсын үшін тағайындадым. Сонда Менің атыммен Әкемнен не тілесеңдер, Ол соны береді. Мен сендерге осы пәрменді беремін: бір-біріңді сүйіңдер!