Кіріспе

Ресей және Кеңес жазушысы, драматург, философ және тарихшы (1887–1950)

Сигизмунд Доминович Кржижановский (, ; 11 ақпан 1887 [ескі стиль бойынша 30 қаңтар 1887] – 28 желтоқсан 1950) – орыс және кеңес жазушысы, драматург, философ және тарихшы, өзін "танылмағандықпен танымал" деп сипаттаған. Өмірінде ол тек бірнеше әңгіме мен мақала жариялаған, ал көптеген шығармалары өлімінен кейін жарық көрген.

Өмір

Кржановский 1887 жылдың 11 ақпанында Киевте (қазіргі Украина) поляк отбасында дүниеге келген. 1920 жылдары Александр Таировтың камералық театрында жұмыс істеген кезінде Кржановский Мәскеу әдебиетшілерінің арасында белсенді болды. Кржижановскийдің бірнеше әңгімесі жеке оқулар мен аз ғана басылымдар арқылы танылды. Оның жазу стиліне Роберт Луис Стивенсон, Г. К. Честертон, Эдгар Аллан По, Николай Гоголь, Э. Т. А. Гофман және Г. Г. Уэллс әсер еткен болуы мүмкін. 1929 жылы ол Яков Протазановтың атышулы "Иорген мейрамы" фильміне сценарий жазды, алайда оның есімі титрлерде көрсетілмеді. Ол сондай-ақ 1935 жылы "Жаңа Гулливер" тоқтаулы анимациялық фильмінің сценарийін жазды, бірақ ол да авторлық құқығын алған жоқ. Оның соңғы әңгімелерінің бірі – "Дымчатый бокал" ("Түтін түсті тостақан", 1939) керемет түрде ешқашан таусылмайтын шарапқа толы тостақан туралы айтады, бұл кейде автордың алкогольге деген құштарлығына байланысты сырлы меңзеу ретінде түсіндіріледі. Кржановский Мәскеуде қайтыс болды, бірақ оның жерленген орны белгісіз. 1976 жылы ғалым Вадим Перельмутер Кржановскийдің мұрағатын тапты және 1989 жылы оның бір әңгімесін жариялады. Оның бес томдық жинағы жарық көргеннен кейін Кржановский, өлеңдік деңгейге дейін шыңдалған прозасымен көзге түскен, ұмытылған кеңес жазушысы ретінде танылды. Оның поэтикалық тұрғыдан толық және керемет ой табуға толы қысқа мысалдары, кейде қияли шегіне жақындаса да, Хорхе Луис Борхестің фантастикалық туындыларымен салыстырылады. "Квадратурин" (1926) – осындай фантасмагориялық әңгімелердің ең танымал туындысы, ол аллегория мен экзистенциализмнің қақтығысын көрсететін Кафкалық әңгіме.

Новеллдер

Сарсана Странно (1924), Саяхат Странно. Джоанн Тернбулл аударған жинаққа кіреді (Колумбия университетінің баспасы, 2023)
Әріптерді өлтіру клубы (1926), The Letter Killers Club, ауд. Джоанн Тернбулл (New York Review Books, 2011)
Мюнхгаузеннің оралуы (1927–1928), The Return of Munchausen, ауд. Джоанн Тернбулл (New York Review Books, 2016)
Горгис Катафалаки өмірбаянына материалдар (1929), Горгис Катафалаки өміріне материалдар. Саяхат "Таңғажайып", ауд. Джоанн Тернбулл (Колумбия университетінің баспасы, 2023)
Болашақ туралы естеліктер (1929 ж. жазылған; 1989 ж. жарық көрген), Memories of the Future. Джоанн Тернбулл аударған жинаққа кіреді (New York Review Books, 2009)