Кіріспе

Қытай үйі (German) – Германияның Потсдам қаласындағы Сансуси саябағындағы бақша павильоны. Ұлы Фридрих оны Сансуси жазғы сарайынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен жеті жүз метр қашықтықта гүл және көкөніс бағын сәндеу үшін салдырды. Бақтың сәулетшісі Иоганн Готфрид Бюринг болды, ол 1755 және 1764 жылдар аралығында павильонды Чиноизери стилінде жобалады – ол кезде танымал болған стиль, ол әшекейлі рококо элементтері мен қытай сәулетінің бөліктерін үйлестірген. Құрылыстың тоғыз жылға созылуына Пруссияның экономикалық және қаржылық жағдайына елеулі зиян келтірген Жеті жылдық соғыс себеп болды. Соғыс 1763 жылы аяқталғаннан кейін ғана павильонның ішкі бөлмелері жиһазбен жарақталды. Бұл ғимарат тек бақ сәулетінің әшекейі ғана емес, сонымен қатар шағын қоғамдық жиындар өткізілетін орын болғандықтан, Ұлы Фридрих Қытай үйінің оңтүстік-шығысында бірнеше метр қашықтықта Қытай асханасын салуды бұйырды. 1789 жылы жаңартылғаннан кейін, бұрынғы шаруашылық ғимаратының Шығыс сипатын тек алтыбұрышты терезелер ғана көрсетеді. Бірнеше жылдан кейін, Сансуси саябағының солтүстік жиегінде, Клаусбергпен шектесетін жерде, қытай пагодасы түріндегі Аждаһа үйі салынды. Бұл ғимарат 18 ғасырда Францияда басталып, кейін Англия, Германия және Ресейге тараған қытай сәнін қадағалауға жасалған Ұлы Фридрихтің әрекеті болды.

Қытайлық

XVII ғасырда голландиялық саудагерлер Қытайдан Еуропаға аналық інжу, лак, жібек және фарфор әкелді. Барокко дәуірінің ақсүйек сарайларында Шығыс өнеріне деген қызығушылық рококо кезеңінде қытайлықтарға деген нағыз құмарлыққа айналды. Рококоның кейбір формаларымен үйлесетін Азияның сәнді заттарына деген ынтызарлықтан бөлек, саяхаттар туралы жазбалар мен көрмелерде қытай халқының жеңіл-жарқын өмірі бейнеленді, бұл Еуропалық сарайлардың тынығуға құштарлық идеалымен сәйкес келді. Сарайлардың толыққанды бөлмелері фарформен, кішкентай қытай стиліндегі жиһазбен және Қытай екендігі айтылатын идеалды әлемді бейнелейтін қабырға суреттерімен безендірілді.

Сәулет

Ұлы Фридрих Қытай үйін 1738 жылы Лунэвиль сарайының бағында салынған Maison du trèfle павильонының үлгісімен салды. Бұл үш жапырақ тәрізді ғимаратты француз сәулетшісі Эммануэль Хере де Корни Францияда сүргін өмірінде тұрған Лотарингия герцогы, Польшаның бұрынғы королі Станислав I үшін жасаған. Фридрих Ұлының қолында 1753 жылы Хере баспасында жарық көрген Maison-ның бір гравюрасы болды.

Сыртқы дизайн

Қытай үйінің пішіні үш жапырақтың пішінімен ұқсас. Дөңгелек орталық ғимаратта үш кабинеттік бөлме бар, олар бос кеңістіктермен кезектесіп орналасқан. Павильонның ішіне жарық түсуіне мүмкіндік беретін дөңгелек және еденге жуық француз терезелері бар. Қозғалмалы күмбезбен жабылған мыс шатыр төрт алтын жалатылған құмтас бағаналармен тіреледі, бұл жұмыс 1746 жылдан бері Ұлы Фридриктің қызметінде болған швейцариялық әшекей мүсіншісі Иоганн Мелхиор Камбли жасаған. Бағаналардың түбінде орналасқан және бөлмелердің қабырғаларында тұрған алтын жалатылған құмтас мүсіндері Иоганн Готлиб Хеймюллердің (шамамен 1715–1763 ж.) және Иоганн Петер Бенкерттің (1709–1769 ж.) шеберханаларынан шыққан. Аймақ тұрғындары тамақ ішетін, су ішетін және музыка ойнайтын қытайлық кейіпкерлердің үлгісі болған, сондықтан мүсіндердің еуропалық сыртқы келбеті түсіндіріледі. Шатырдың үстіндегі күмбездің үстінде ашық қолшатыры бар алтын жалатылған қытай фигурасы орналасқан. Бұл фигураны мүсінші Бенджамин Гизенің жобасы бойынша Фридрих Юри мыстан жасаған. Күмбездің ұзын сопақша терезелерінен, сондай-ақ қасбеттегі терезелерден орталық залға жарық түседі.

Ішкі дизайн

Солтүстік жағынан кіре алатын дөңгелек орталық бөлменің қабырғасы штуктан жасалған мәрмәрмен қапталған. Француз терезелерінің үстінде музыкалық аспаптармен бейнеленген маймылдар, фарфор ыдыстарды ұстаған тіректер мен терезелер арасындағы қабырға шамдары алтын жапырақпен қапталған. Сондай-ақ, күмбезден ілінген әсем шамшырақ та алтын жапырақпен қапталған. Бөлменің жоғары бөлігіндегі төбе суреті 1756 жылы Томас Хубердің қолынан туған. Хубер сыртқы жағындағы бос бөлмелердің төбелерін де суреттеген. Берлин өнер академиясында сурет салу шебері ретінде сабақ берген француз суретшісі Блез Николас Ле Сюордың жоспарлары интерьердің негізгі үлгісі болды. Төбе суреттерінде балюстрада артында шығыс елдерінің адамдары бейнеленген, олардың кейбіреулері бөлмеге қарайды, ал қалғандары бір-бірімен сөйлесіп тұр. Оларды бауырсақтар, маймылдар және бағаналардың үстінде отырған Буддалар қоршап тұр. Орталық бөлме мен іргелес бөлмелердің арасындағы қабырғалар гүлді өрнектермен боялған, жарқыраған жібек қабырға жабындарымен әсемделген, сол кезде "Пекин" деп аталатын аса құнды және бағалы қабырға матасы болған. Мұнда көрініп тұрғанындай, Ұлы Фридрих ғимараттарының ішкі кеңістігін безендеу үшін тек Пруссияның жібек фабрикаларында жасалған ең жоғары сапалы материалдарды пайдалануды қалаған. Бұл қабырға жабынының кішкентай бөліктері 1990-1993 жылдардағы реставрациялау жұмыстары кезінде түпнұсқаны қайта жасау үшін үлгі ретінде қолданылды.

Қосымша оқу

Пол Сигел, Сильке Демлоу, Франк Зеехаузен және Лукас Элменхорст, Потсдам архитектуралық нұсқаулығы, Dietrich Reimer Verlag, Берлин 2006, .