Бермуд аралдарының құрлық ұлулары: Poecilozonites туысы

Кіріспе

Бермуда құзқаздары (Poecilozonites) – Gastrodontidae тұқымдасына жататын, эндемикалық құзқаздар туысы (Bouchet & Rocroi, 2005 жылғы Gastropoda таксономиясына сәйкес). Қазба жәдігерлері бойынша 12 түрі белгілі, олардың 4-і (bermudensis, nelsoni, circumfirmatus, reinianus) қазіргі заманға дейін тірі қалған. Адам қызғалымының салдарынан, қазіргі кездегі түрлер тек bermudensis және circumfirmatus түрлеріне дейін азайды. Ғалымдардың пікірінше, Poecilozonites кем дегенде 300 000 жыл бұрын Атлант мұхитының ортасындағы Бермуда аралына қоныстанған. Poecilozonites Бермуданың құрлықтағы қазба жәдігерлерінің 95% құрайды. Басқа бір ірі өкпелі ұлу – Succinea-ның қазба қалдықтары ғана табылған.

Зерттеу

Поэцилозониттердің табиғи тарихына ең үлкен үлес қосқан Гарвард палеонтологы Стивен Джей Гулд болды, ол Бермуд шаяндары бойынша докторлық диссертациясын және алғашқы академиялық зерттеулерін жүргізді. 1999 жылдың 21 желтоқсанында доктор Гулд 1959 жылы Вудс-Хоул зерттеу орталығының қайығында палубадағы жұмысшы ретінде Бермудаға алғаш рет келгенін "The Royal Gazette" газетіне айтып берді. "Мен геология мамандығы бойынша оқыдым. Айналаға көз жүгіртіп, осы керемет қазба шаяндарды түрлі нұсқаларында таптым. Бермуданың геологиясы сол кезде зерттелген еді, мен бұл шаяндар жақсы докторлық диссертация тақырыбы болатынын ойладым". Poecilozonites – Gastrodontidae тұқымдасының мүшесі және, мүмкін, Солтүстік Америкадан бір данасы теңіз ағысымен Бермудаға жеткен болуы мүмкін. Гулд осы пікірді негіздеу үшін "өзін-өзі ұрықтандыру ықтималдығын" қолданатын зерттеулерге сілтеме жасайды. Гулд протопоэцилозониттер "күшті және, әлде де жылдам бейімделу сәулеленуіне ұшырады" деп мәлімдейді және үш кіші түрге және 15 түрге ажырады, олардың мөлшері P. nelsoni (макс. диам. 46 мм) шамасындан P. gastrelasmus және P. discozonites түрлерінің 5 мм-ден аспайтын кіші түрлеріне дейін өзгерді. Түрлі түрлердің жойылуы тарихқа дейінгі дәуірде болғанмен, 16 ғасырда адамдардың жыртқыштарды – шошқаларды, иттілерді, мысықтарды және егеуқұйрықтарды әкелуі шаяндарға зиян келтірді, бірақ олар тірі қалды. 1950-1960 жылдары Euglandina және Gonaxis жыртқыш шаяндарының енгізілуі және пестицидтердің қолдануының артуы 1970 жылдары Poecilozonites түрлерінің құрып кетуіне әкелді. 1920 жылдардың ортасында тамаққа жарамды Otala шағасының кездейсоқ әкелуі Poecilozonites-тің жойылуына жағдай жасады, себебі 1950 жылдарға қарай Otala зиянкеске айналды және олардың санын бақылауға шаралар қабылданды. 1960 жылдардың ортасында Гулдтың зерттеулері кезінде P. bermudensis және P. circumfirmatus әлі де кең таралған еді. Ол қарт әйелмен сөйлескенін айтты, ол қабықтарды жинап, әк үшін күйдіретін кездерді есіне алатын. 1970 жылдардың ортасында Бермуда биологиялық станциясының ғалымы ас үй есігін ашқанда, Гулдтың "Егер мен бір тірі шаян тапсам!" деп айқайлағанын естіген. 1993 жылы жарық көрген "Сегіз кішкентай шошқа" кітабында Гулд былай деп жазды: "Менің ойымша, Euglandina Otala-ға ешқандай зиян келтірген жоқ, бірақ ол жергілікті Poecilozonites-тің құрылуына себеп болды. Мен оларды аралдың барлық жерінен мыңдаған кездестірдім. 1973 жылы келгенімде бірде-бір тірі жануарды таба алмадым. Өткен жылы (1991) мен ең кішкентай және ең жасырын түрдің біреуін тауып, басқа жерге көшірдім, бірақ менің зерттеуімнің басты нысаны болған үлкен P. bermudensis, мүмкін, жойылды". 2002 жылы Бермуда аквариумы, мұражайы және зоопаркының жазғы стажері Алекс Лайнс Гулдтың бұрынғы орналасқан жерлеріне барды және бірнеше тірі қалған шаяндарды тапты. Бірнеше ондаған шаян олардың көбеюіне көмектесу үшін Лондонға жіберілді. Poecilozonites circumfirmatus Бермудадағы қорғалатын түрлер туралы заңмен (2003) қорғалады және 2010 жылы Бермуда үкіметінің Табиғатты қорғау департаменті оны қалпына келтіру жоспарын жариялады. 2014 жылы "The Royal Gazette" газетінде Гамильтон қаласындағы қалың өскен жол бойында Poecilozonites bermudensi (үлкен Бермуда құрлық шаяны) тірі колониясы табылғаны хабарланды. Колония аралдың қалған бөлігінен, соның ішінде инвазивті түрлердің әсерінен ерте отарлау арқылы оқшауланған. Ұлыбританиядағы Честер зоопаркы мен Лондон зоологиялық қоғамы тұтқындықта өсіру бағдарламасын жүргізді, нәтижесінде 2019 жылдың маусымына дейін 4000-нан астам шаянды аралдағы табиғи қорықтарға босатты. 2020 жылы Честер зоопаркы аралда 2004 жылдан бері жойылған деп саналған 800 кішкентай Бермуда құрлық шаянын қайта әкелді. IUCN Қызыл тізімі екі тіршілік ететін түрді де қауіпті деп санайды, P. circumfirmatus жойылу қаупі бар.

The major contributor to the natural history of Poecilozonites was Harvard paleontologist Stephen Jay Gould who did his doctorate and early academic research on Bermuda's snails. On December 21, 1999, Dr. Gould described to The Royal Gazette of first visiting Bermuda as a deckhand on a Woods Hole Research Center boat in 1959. "I was a geology major. I had a look around and found all these wonderful fossil snails in all their variety. The geology of Bermuda had already been worked out by then and I thought these snails would become a pretty good PhD." Poecilozonites is a member of the Gastrodontidae family and is likely to have colonised Bermuda from North America as one specimen via flotsam. Gould cites research which uses the "probability of self impregnation" as the justification of this view. Gould claims the proto poecilozonites "underwent a vigorous and presumably rapid adaptive radiation" and diversified into three subgenera and 15 species, ranging in size from P. nelsoni (max dia. 46 mm) to the subspecies' of P. gastrelasmus and P. discozonites which were found to rarely exceed 5 mm. Although extinction of various species occurred in prehistoric times, with the introduction of predators by man in the 16th century, namely hogs, dogs, cats, and rats, the snail suffered, but has apparently hung on. It was the introduction of the predator snails Euglandina and Gonaxis in the 1950s and 1960s and the increased use of pesticides that led to the presumed extinction of the surviving Poecilozonites species by the 1970s. The apparently accidental introduction of the edible snail, Otala in the mid 1920s set the die for the destruction of Poecilozonites as by the 1950s, Otala had become a pest and measures were taken to control their numbers. By the time of Gould's research in the mid 1960s, P. bermudensis and P. circumfirmatus were still common. He wrote of talking to an elderly woman who remembered a time when the shells were collected and burned for lime. By the mid 1970s, a Bermuda Biological Station scientist remembers opening his kitchen door and seeing none other than Gould exclaim "If I could only find one alive!" In Eight Little Piggies, a book from 1993, Gould wrote: "I don't even think Euglandina has even dented Otala but it devastated the native Poecilozonites. I used to find them by the thousands throughout the Island. When I returned in 1973 I could not find a single animal alive. Last year (1991) I relocated one species, the smallest and most cryptic, but the large P. bermudensis, the major subject of my research, is probably extinct." In 2002, a Bermuda Aquarium, Museum and Zoo summer intern, Alex Lines, was sent out to Gould's old sites and is understood to have found a clutch of survivors. Several dozen snails were sent to London to aid their propagation. Poecilozonites circumfirmatus is protected in Bermuda under the Protected Species Act (2003) and a Protected Species Recovery Plan was published for it in 2010 by the Bermuda Government, Department of Conservation Services. In 2014 it was reported in The Royal Gazette that a live colony of Poecilozonites bermudensi (greater Bermuda land snail) had been found in an overgrown alley in Hamilton. The colony was apparently isolated from the rest of the island, including the effects of invasive species, by colonizing the alley early on. A captive breeding program was carried out at Chester Zoo and the Zoological Society of London in the UK, resulting in the release of more than 4,000 snails into nature reserves on the island by June 2019. In 2020, Chester Zoo also reintroduced 800 lesser Bermuda land snails to the island, which were thought to have been extinct from the island since 2004. The IUCN Red List considers both extant species to be Critically Endangered, with P. circumfirmatus being possibly extinct in the wild.