Кіріспе

Хорватияның Тәуелсіздік соғысын саяси келісім арқылы аяқтау мақсатында Z 4 жоспары жасалды. Оны Питер В. Галбрейт, Леонид Керестеджианц және Герт Хинрих Аренс БҰҰ өкілдері мен АҚШ, Ресей және Еуропалық Одақтың дипломаттарынан құралған шағын байланыс тобының атынан дайындады. Бұрынғы Югославия жөніндегі халықаралық конференцияның тең төрағалары Дэвид Оуэн мен Торвальд Столтенберг жоспарға қатысты саяси процеске тікелей қатысты. Құжат 1994 жылдың соңы мен 1995 жылдың басында әзірленді және 1995 жылдың 30 қаңтарында Хорватия президенті Франьо Туджман мен өзін-өзі жариялаған Серб Крайинасының (РСК) басшыларына ұсынылды. Туджман ұсыныстан наразы болды, бірақ оны одан әрі келіссөздердің негізі ретінде қабылдады. Дегенмен, РСК билігі UNPROFOR мандатының мәртебесі шешілгенге дейін құжатты қабылдаудан бас тартты. Кейінірек алынған мәліметтерге сәйкес, РСК басшылығы жоспарға қанағаттанбады. Z 4 жоспарын қайта жандандыруға тағы үш рет әрекет жасалды. Бұл әрекеттер мамыр айының басында Хорватияның РСК бақылауында болған Батыс Славонияның бір бөлігін басып алғаннан кейін жасалды. Сол айдың соңында басталған алғашқы бастама сәтсіз аяқталды, себебі РСК хорват әскерлерінің Батыс Славониядан шығып кетуін талап етті (Хорватия бұдан бас тартты). Екінші әрекет екі тараптың да келіссөздерге ұмтылмауына байланысты сәтсіз аяқталды. Z 4 жоспарының халықаралық дипломаттар тарапынан ұсынылған соңғы келіссөздері тамыз айының басында өтті, осы кезде РСК-ға қарсы Хорватияның ірі шабуылы күтілуде еді. Бұл жолы РСК басшылығы Z 4 жоспары негізінде келіссөздерге көбірек дайындық танытты, бірақ Хорватия өз талаптарын ұсынды (РСК-ны дереу хорват азаматтық үкіметімен алмастыруды қоса алғанда), олар қабылданбады. 4 тамызда Хорватия "Дауыл" операциясын бастады, РСК-ны жеңіске жеткізіп, Z 4 жоспарының жасалуына себеп болған саяси процеске нүкте қойды. Жоспардың кейбір элементтері Косово дағдарысын реттеуге қатысты екі ұсынысқа енді: 1999 жылы (Косово соғысы кезінде) және 2005 жылы Косово мәртебесін анықтау процесінде. Алайда, екеуі де тараптар тарапынан қабылданбады.

Өмірбаян

1990 жылдың тамызында Хорватияда "Лог революциясы" деп аталатын көтеріліс болды, ол Книн қаласының маңындағы Далмацияның ішкі аймақтарында, басым көпшілігі серб халқы қоныстанған Лика, Кордун және Бановина аймақтарының бөліктерінде, сондай-ақ шығыс Хорватиядағы сербтер көп шоғырланған елді мекендерде орын алды. Бұл аймақтар кейіннен Серб Крайна Республикасы (RSK) деп аталды. RSK Сербиямен бірігу ниетін білдіргеннен кейін Хорватия үкіметі RSK-ны бөлініп кеткен мемлекет деп жариялады. 1991 жылдың наурызына қарай қақтығыс күшейіп, Хорватияның Тәуелсіздік соғысына ұласты. 1991 жылдың маусымында Югославия ыдыраған кезде Хорватия тәуелсіздігін жариялады. Хорватия мен RSK-ның жарияламаларына үш айлық мораторий салынды, одан кейін олардың шешімдері 8 қазанда күшіне енді. Югослав халық армиясы (ЮНА) RSK-ны күшейтіп қолдағандықтан және Хорватия полициясы жағдаймен күресе алмағандықтан, 1991 жылдың мамырында Хорватия Ұлттық гвардиясы (ZNG) құрылды. Қараша айында ZNG Хорватия армиясы (HV) деп қайта аталды. Хорватия әскерін құруға БҰҰ-ның қыркүйектегі қару-жарақ эмбаргосы кедергі келтірді. 1991 жылдың соңғы айларында ЮНА-ның шабуылдары күшейді және соғыстың ең қызыл сызығына жетті, нәтижесінде Дубровник қамалы мен Вуковар шайқасы болды. Қараша айында саяси шешімге қол жеткізілгенге дейін (кейін "Вэнс жоспары" деп аталды) атысты тоқтату туралы келіссөздер жүргізілді және ол 1992 жылдың қаңтар айының басында күшіне енді. 1993 жылдың қаңтарында HV бастаған "Масленица" операциясы кезінде атысты тоқтату бұзылды, ал ұсақ қақтығыстар бір жылдан астам уақытқа созылды. 1994 жылдың 16 наурызында Ресейдің арнайы өкілі Виталий Чуркин Хорватия мен RSK арасында келіссөздер өткізіп, 30 наурызда жаңа атысты тоқтату туралы келісімге келді. Бұдан кейінгі келіссөздер нәтижесінде 1994 жылдың соңына дейін Загреб-Белград тас жолының бір бөлігін қайта ашу туралы келісімдерге қол қойылды (RSK бақылауындағы Батыс Славонияны, "Адрия" мұнай құбырын және бірнеше су тасымалдау желілерін кесіп өтетін бөлік).

Жасау

Z 4 жоспарын Хорватиядағы АҚШ елшісі Питер У. Галбрейт, Хорватиядағы Ресей елшісі Леонид Керестеджианц және "кішкентай контакттік топта" Еуропалық Одақтың (ЕО) өкілі болған неміс дипломаты Герт Хинрих Аренс жасады. Жоспар атауындағы Z әрпі Загребті (Хорватияның астанасы), ал 4 саны АҚШ, Ресей, ЕО және БҰҰ-ның қатысуын білдіреді. Бұл жоспар 1994 жылғы 23 наурызда басталған процестің нәтижесі болды, ал Галбрейт өзін оның негізгі авторы деп есептейді. Бұл келіссөздерге негіз болатын, жақсы дамыған құқықтық құжат еді және Аренстің сөзіне сәйкес, Хорватияны халықаралық келісімге бекітуге және соғысты әскери жолмен шешуге тырысуына жол бермеуге (хорват сербтеріне кең мүмкіндіктер беріп) бағытталған. Аренс атап көрсеткендей, жоспар сербтерге тым жомарт еді; мәнінде, ол Хорватияда серб мемлекетінің заңдық негізін құрды. Жоспардың негізгі бөлігі – Крайнадағы Конституциялық келісім (Бірінші бөлім). Бірінші бөлім Кражинаны Хорватияның автономиялық аймағы деп белгіледі, оның шекаралары 1991 жылғы Хорватия халқының санағының нәтижелеріне сүйенді (онда серб халқы басымдығы бар он бір муниципалитет анықталды). Бұл аймақтар жоғары деңгейдегі автономияға ие болады, көптеген өкілеттіктер Загребтегі орталық үкіметтен Кражинаға беріледі. Аймақтың өз президенті, үкіметі, заңдары, соттары, полиция күштері, эмблемасы, туы және валютасы болады, сондай-ақ салық салу және халықаралық келісімдер жасау құқығына ие болады. Бірінші бөлім сонымен қатар автономиялық аймақтың қарусыздандырылуын қарастырды. Жоспардың екінші бөлігі – Славония, Оңтүстік Баранья, Батыс Сирмиум және басқа да аймақтар туралы келісімдер 1991 жылы хорват сербтері көпшілікті құрамаған аймақтарға (соның ішінде шығыс және батыс Славония) қатысты және өтпелі шаралармен толықтырылды. Жоспардың үшінші бөлімінде адам құқықтары мен негізгі бостандықтарға, соғыс қылмыстарын тергеуге, халықаралық судьялармен құрылған адам құқықтары сотына және хорват сербтеріне хорват және Югославия азаматтығын алуға мүмкіндік беретін ережелерге кепілдік берілді. Жоспар бойынша, Батыс Славония алдымен Хорватияның бақылауына қайтарылатын болды, содан кейін Шығыс Славония (онда БҰҰ-ның уақытша әкімшілігі құрылатын болады) қайтадан Хорватияның бақылауына беріледі.

Ұсынылған өзгерістер

Z4 жоспарының алғашқы нұсқасы 1994 жылдың қыркүйек айында дайындалды, ал келесі төрт айда бірнеше рет жетілдіріліп, түзетілді. Осы кезеңде бұрынғы Югославия жөніндегі халықаралық конференцияның (ICFY) тең төрағалары Дэвид Оуэн мен Торвальд Столтенберг жоспарға түзетулер енгізуді талап етті және оны Хорватия немесе РСК билігіне ұсынуға қарсылық танытты. Бірінші талап етілген өзгерістердің бірі – Хорватияның Югославия Федеративтік Республикасына (Сава өзенінің солтүстік жағалауындағы) Жупанья қаласының маңындағы аумақты беруі, бұл Белград пен Баня-Лука маңындағы босниялық сербтердің аймақтары арасындағы байланысты жақсартуға мүмкіндік берер еді. 8 қыркүйекте ұсынылған бұл талап жоспар авторлары тарапынан қабылданбады. Сол күні Оуэн жоспар бойынша Кражинаның Сербиямен немесе Югославиямен конфедерация құруына рұқсат беруді сұрады. Оуэн мен Столтенберг бұрынғы Югославия республикалары арасында конфедерациялар желісін құруға тырысты, бірақ Z4 жоспарының авторлары мұны мүмкін емес деп санады. Германияның сыртқы істер министрі Клаус Кинкель, Германияның ЕО төрағалығы атынан, Оуэнге Кражина сербтері Хорватия халқының барлық 5 пайызын құрайтынын және Косово пен Албания арасындағы конфедерацияның табиғирақ болатынын ескертті. 6 қазанда Ресей конфедерацияға қарсылығын білдірді, бірақ Оуэн төрт күннен кейін (одан бас тартуға дейін) елдің қолдауын қайта алды. Үшінші талап етілген түзетулер Шығыс Славонияға қатысты болды. Оуэн мен Столтенберг оның мәртебесін шешілмейтін күйде қалдыруды, оның орнына бес жыл ішінде Хорватияның бақылауына біртіндеп қайтаруды, жергілікті полицияның этникалық құрамын анықтау үшін ауданның соғыстан кейінгі этникалық құрамын пайдалануды және Джелетовчиде шикі мұнайды өндіру үшін бірлескен хорват-югославиялық компания құруды ұсынды. Бұл ұсыныс қабылданбады, бірақ ол аймақтағы серб ауылдарына жергілікті автономия беруге және кезеңдік мерзімді екі жылға қысқартуға әкелді. Оуэн ұсынған төртінші түзетулер тобында Кражинада серб қарулы күштерінің болуын сақтау және Кражинаның минералды ресурстар мен халықаралық шарттарға қатысты қосымша өкілеттіктерге ие болуы туралы ұсыныстар бар еді. Ұсыныстардан кейін жоспардың мәтіні байланыс тобының елдері, ЕО және ICFY тең төрағалары арасында ұзақ талқылаулардың нысанына айналды. Тең төрағалар өздерінің жоспар нұсқасын дайындауды бастады; Столтенберг норвегиялық дипломат (және ICFY елшісі) Кай Иде арқылы жоспарды тоқтатты, бұл Иде мен Галбрейт арасында жанжалға әкелді.

Жоспардың алғашқы жаңалықтары

1 қазанда Гэлбрейт Хорватия президенті Франьо Туджманға ешқандай толық мәлімет бермей жоспар туралы хабарлады. Сол сияқты, Аренс пен Эйде РСК президенті Милан Мартичке де хабарлады. Z 4 жоспарының алғашқы келіссөздері Хорватия мен РСК-ға жоспарды ашық жарияламай жоспарланғанымен, қазан айының ортасында жоспардың кейбір бөліктері Белград пен Загреб газеттерінде жарияланды. Флоренс Хартманның сөзінше, қазан айында Туджманның және Сербия президенті Слободан Милошевичтің өкілдері Австрияның Грац қаласында RSK-ны Хорватияға қайта интеграциялау туралы ұсынысты және Z 4 жоспарына қарсылықтарын талқылады. Туджман бұл жоспарды ұнатпады, себебі ол Хорватияда серб мемлекеті құруды көздеді, ал Милошевич оны Косово, Воеводина және Санджак сияқты Югославияның қалған бөлігіндегі серб емес немесе этникалық құрамы әртүрлі аймақтарға қатысты қауіпті үрдіс деп санайтын. Гэлбрейт, Эйде және Керестеджанц жоспарды Хорватия мен РСК-ға 21 қазанда жеткізуге келісті, бірақ Оуэн мен Столтенберг бұған қарсы болды. Оуэн сондай-ақ Виталий Чуркиннен өзінің елшісіне жеткізуге қарсылық көрсетуді тапсыруды сұрады. Мәскеудің бұйрығымен Керестеджанц бұл әрекеттен бас тартты, ал Гэлбрейт Оуэнды Z 4 жоспарын саботаждаумен айыптады.

Соңғы нұсқасы

Z4 жоспарының 53 беттік соңғы нұсқасы 1995 жылдың 18 қаңтарында дайындалды. "Кражина, Славония, Оңтүстік Баранья және Батыс Сирмиум туралы келісім жобасы" деп аталатын бұл құжат үш құжаттан және екі уақытша картадан тұрды. Карталар уақытша деп есептелді, себебі Бенковацты Кражинаға қосу Хорватия тарапынан дауланатыны күдіктелді; муниципалитеттің бір бөлігінде басымдықпен хорваттар тұрған, және ол Адриатика теңізінің жағалауында орналасқан. Тағы бір аумақтық мәселе – Слюнь муниципалитеті; ол Кражинаға қосылмады, бұл Кражинаны екіге бөліп тастады. Мүмкін болатын шешім – муниципалитетті екіге бөліп, Слюньдің шығыс жағындағы аумақтарды Кражинаға беру болатын. Осыған байланысты, Слюньді айналып өтетін жолдың жоспарлау жұмыстары басталды. Шешілмеген мәселелерге қарамастан, жоспарды Хорватия мен РСК-ға қаңтар айында жеткізу жоспарланған. 12 қаңтарда, жоспардың соңғы нұсқасы дайындалмас бұрын, Туджман БҰҰ-ға жолдаған хатында Хорватия БҰҰ бейбітшілік сақтау мандатын 31 наурыздан кейін ұзартпайтынын және РСК-ға орналастырылған БҰҰ қорғау күштері (UNPROFOR) әскерлерінің шығуы керек екенін мәлімдеді.

Презентация

30 қаңтарда Хорватиядағы француз елшісі Галбрайт, Керестедджанц, Аренс және Италия елшісі Альфредо Матакоттамен бірге (Эйде орнына) Туджманға Z 4 жоспарын ұсынды. Туджман жоспарға наразылығын жасырмады, Милошевичтің жоспарға қарсылығы (Косово қауіпсіздігіне байланысты алаңдаушылығынан) оны іске асыруға мүмкіндік бермейтінін білді. Туджман Хорватия қабылдамас деп санайтын жоспарды РСК-мен келіссөздер жүргізу үшін бастапқы құжат ретінде қабылдады, олар одан бас тартады деп үміттенді. Содан кейін бес дипломат Книнге барып, Z 4 жоспарын РСК басшылығына ұсынды. Олар Мартичпен, РСК премьер-министрі Борислав Микеличпен және сыртқы істер министрі Милан Бабичпен кездесті. Мартич БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі РСК-ны қорғау үшін UNPROFOR мандатын ұзартатын жазбаша мәлімдеме жасамағанша жоспарды қабылдаудан бас тартты. Керестедджанц пен Аренс Мартичке жоспарды алғанын растап, содан кейін UNPROFOR мәселесі шешілгенше РСК келіссөздерге отырмайтынын айтуды ұсынды, бірақ ол бас тартты. Дипломаттар бұл мәселе бойынша Белградта Милошевичпен кездесуге тырысты, бірақ Милошевич оларды қабылдаудан бас тартты және топ келесі күні Загребке қайтты. Аренс 30 қаңтардағы оқиғаларды "сәтсіздік" деп сипаттады.

Реакциялар

Аренс Хорватия мен РСК-ның нәтижеге қанағаттанғанын атап өтті. Оуэн мен Столтенберг РСК мен Милошевичтің жоспарды қабылдамауын түсінгендерін білдірді, бұл Галбрейттің күрт реакциясын тудырды. 8 ақпанда өткен РСК парламентінің отырысының күн тәртібіндегі жалғыз мәселе Z4 жоспары болды. Мартич, Микелич және Бабич өз сөздерінде бұл жоспарды РСК-ға қатысты провокациялық деп сипаттады және Милошевичтің жоспардан бас тартуын қолдауды үлкен ынталандыру деп санады. Милошевичпен қатар, Сербияның көптеген беделді саясаткерлері де жоспарды қабылдамады, соның ішінде Милошевичтің жақын одақтасы Борисав Йович, ол РСК-ның Хорватияға қарсы тұруға әскери тұрғыдан жеткілікті күшті деп есептеді, және Воислав Шешель, ол жоспарды толығымен қабылдауға болмайтын деп мәлімдеді. Сербиядағы оппозициялық саясаткерлер екі топқа бөлінді. Зоран Джиндич РСК жоспардан бас тартса, Сербия да оны қабылдамауы керек деді, ал Вук Драшкович жоспарды тарихи мүмкіндік ретінде жақтады. Драшковичтің пікірлері серб БАҚ-ында тамыз айының соңына дейін басымдық алды. Хорватия тарапынан ресми мәлімдеме жасаған жалғыз тұлға – бас келіссөзші Хрвое Шаринич болды. Шаринич Хорватияның хорват үкіметін қайта орнатуды, босқындардың оралуын және хорват сербтерінің жергілікті басқаруын қолдайтынын, бірақ Хорватия Конституциясына қайшы келетін жоспарлық шешімдерді қабылдамайтынын айтты. Хорватияда жоспар және оның авторлары (әсіресе Галбрейт) Аренстің айтуынша, "қатаң науқан" барысында қатты сынға ұшырады.

1995 жылдың мамыр және маусым айлары

Хорватияның Тәуелсіздік соғысының саяси шешімінің негізі ретінде Z 4 жоспарын қолдауға тағы бірнеше әрекет жасалды. Хорватия май айының басында "Флэш" операциясы кезінде Батыс Славонияны РСК-дан басып алғаннан кейін Оуэн мен Столтенберг хорват және РСК өкілдерін Женеваға шақырып, жоспарды қайта жандандыруға тырысты. Бұл бастаманы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі және сол кезде Галифакстағы саммит дайындалып жатқан G7 қолдады. Кездесуге Оуэн, Столтенберг, Галбрайт, Керестеджанц, Эйде және Ахренс халықаралық дипломаттар ретінде қатысты; РСК-ны Мартич, Микелич және Бабич, ал Хорватия делегациясын Шаринич басқарды. Шаринич шақыруды қабылдады, себебі Хорватия билігі бұл мәселені ішкі деп санайтын, әдетте Хорватияда қаралатын мәселе еді. Екінші жағынан, РСК делегациясы келіссөздер басталмас бұрын Хорватияның сол айдың басында басып алған аумақтан шығуын талап етті. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мұндай шығуды талап етпегендіктен, Хорватия бұл талапты қабылдамады және бастама сәтсіз аяқталды. Жоспарды қайта жандандыруға екінші талпырыс 28 маусымда Кинкель мен француз сыртқы істер министрі Герве де Шареттің келіссөздерінен туды. Олар атысты тоқтатуды қамтамасыз ету үшін ажырату аймақтарын құруды, РСК-ның сыртқы шекараларын бақылауды, хорват сербтерінің қауіпсіздігіне арнайы кепілдіктерді және Хорватия мен РСК арасындағы экономикалық ынтымақтастық арқылы сенімділікті арттыру шараларын жүзеге асыруды ұсынды. Алайда, РСК келіссөздерге бас тартқандықтан, бастама сәтті болмады.

1995 жылғы тамыз

Тағы бір күш-жігер жоспарға қатысты Милошевичтің 30 шілдеде АҚШ-тан Хорватияның РСК-ға қарсы жоспарланған шабуылын тоқтатуды сұрауынан кейін жасалды. Өтінішінде ол Z 4 жоспары негізінде келіссөздер жүргізу керектігін көрсеткенімен, 2 тамызда Галбрайтпен кездесуден бас тартты (Галбрайт Милошевичтің RSK-ны оны қабылдауға көндіруін қалаған). Оның орнына Галбрайт Белградта Бабичпен кездесіп, оны жоспарды қабылдауға икпал етуге тырысты. Ол Бабичке РСК-ның Бихачты қоршауына қатысқандығы үшін халықаралық қолдау күте алмайтынын, соғыстың алдын алу үшін хорват талаптарын қабылдауы керектігін айтты. Сондай-ақ Галбрайт Бабичке Z 4 жоспары негізінде келіссөздерді қабылдауды ұсынды. Бабич келісті, ал Столтенберг 3 тамызда хорват және РСК делегацияларын келіссөздерге шақырды. Бұқаралық ақпарат құралдарының назарынан аулақ болу үшін Женеваның жанындағы Гентход орны таңдалды. РСК делегациясын Серб Крайина Республикасы армиясының генерал-майоры Миле Новакович, ал хорват делегациясын Туджманның кеңесшісі Ивич Пашалич басқарды. Кездесуде РСК ХВ-ның Батыс Славониядан шығарылуын, содан кейін атысты тоқтатудың кезеңдік іске асырылуын және саяси шешім талқыланбастан бұрын экономикалық ынтымақтастықты талап етті. Хорват делегациясы келіссөздер жүргізуді емес, соғысты әскери жолмен шешуге дипломатиялық дайындық жасауды көздеді. Столтенберг 10 тамызда басталатын Z 4 жоспары негізінде келіссөздерді қамтитын жеті тармақты ұсыныс жасады. Бабич бастапқыда ұсынысты қабылдады, бірақ Столтенберг ұсынысына қолдау көрсетуді сұрағанда, Z 4 жоспарының саяси келісім ретінде дұрыс емес екенін білдірді (сонда Новакович делегациясы оның үлгісін ұстансын). Пашалич одан кейін Новаковичтен Хорватияның жеті талабын, соның ішінде РСК-ны хорват азаматтық үкіметімен дереу алмастыруды қабылдауын сұрады. Новакович Пашаличтің ұсынысынан бас тартты, оның орнына Столтенберг ұсынысын қабылдағанын мәлімдеді, ал Пашалич РСК келіссөздер туралы хорват ұсынысын қабылдамағанын жариялады. Хорватия Бабичтің Мартичтен бастамаға қолдау табуға жеткілікті ықпалы жоқ деп санады, сондықтан РСК-ны келісімге міндеттей алмайды. Бұл пікірді Бабич өзі де растады, ол 2 тамызда Белградта өткен кездесуде Галбрайтқа Мартичтің тек Милошевичке бағынатынын айтты. 4 тамызда Хорватия РСК-ға қарсы "Шторм" операциясын бастады және Галбрайттың сөзіне сүйенсек, Z 4 жоспары мен оған байланысты саяси процесті тоқтатты. 16 тамызда Бабич ұйымдастырған Z 4 жоспарын қайта жандандыруға соңғы әрекет жасалды. Бұл бастама жоспардың әрбір тармағын келіссөздер жүргізуді және автономиялық аймақтарды Шығыс Славонияға дейін кеңейтуді көздеді. Алайда Аренс пен Столтенберг Хорватия мен РСК-ның елден қуылған, беделі түскен басшылары арасындағы кез келген келіссөздерді мүмкін емес деп есептеді. Олар Сариничпен кеңескенде, ол келіссөздер мүмкін емес екенін мәлімдеді.

1995 жылғы қыркүйек пен одан кейінгі айлар

Хорватияның тамыз айында РСК-ға қарсы "Шторм" операциясы және қыркүйек айында Босния мен Герцеговинада Серб Республикасына қарсы "Мистраль 2" операциясы кезіндегі әскери табыстарынан кейін, АҚШ президенті Билл Клинтон Босния мен Герцеговина үшін жаңа бейбітшілік бастамасын жариялады. Бұл бастама, шығыс Славонияны Хорватияға қайтаруға бағытталған, Хорватияның егемендігіне және Z 4 жоспарына негізделген. Гейлбрайт жағдайдың өзгеруіне байланысты жоспарды қайта қарастыруға тырысты; мысалы, шығыс Славония муниципалитеттерінде, онда 1991 жылғы халықтың көп бөлігі хорват сербтері құраған, шектеулі өзін-өзі басқару құқығы берілді; бірақ Хорватия наразылық білдірген соң, бұл ұсыныс Хорватия Конституциясының қағидаларымен алмастырылды. Қазан айының басында бұл процестің нәтижесінде Ердут келісіміне қол қойылды, ол шығыс Славонияны Хорватияның билігіне қайтару үшін негіз құрады. 1996 жылы келісім алғаш рет іске асырылғанда, Хорватияда бұл процестің шығыс Славонияда Z 4 жоспарын "жасырын" түрде жүзеге асыруға және аймаққа саяси автономия беруге алып келуі мүмкін деген алаңдаушылық туды. Z 4 жоспары 1999 жылы Косово аумағында тұратын албандар мен Югославия арасындағы келіссөздердің нәтижесінде жасалған Рамбуйе келісімі үшін үлгі ретінде қайта жаңғыртылды. 2005 жылы Косово соғысынан кейін Сербия мен Черногория Косово мәртебесін шешу үшін, Косовоға кең ауқымды автономияны ұсынатын бейбіт жоспар ұсынды. Сербия мен Черногорияның сол кездегі сыртқы істер министрі Драшковичтің сөзіне сүйенсек, бұл жоспар "Z 4 жоспарының кері бейнесі" болды. Сол жылы Белградта "қуғындағы РСК үкіметі" құрылды, ол Хорватияда Z 4 жоспарын қайта жаңғыртуды талап етті (Драшкович пен Сербия президенті Борис Тадич бұл әрекетті айыптады). Осы идея 2010 жылы Саво Штрбач басқаратын серб босқындар ұйымы тарапынан да ұсынылды.