Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Viking" операциясы: неміс кемелерінің Солтүк теңіздегі сәтсіз әрекеті, өздеріне жасалған шабуыл мен миналар салдарынан жойылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс теңіз операциясы
German naval operation during WWII
«Викинг» операциясы (немісше: Unternehmen Wikinger) – 1940 жылдың 22 ақпанында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Крайгсмарин» әскери-теңіз күштерінің алты эсминеці Солтүстік теңізге жасаған теңіз шабуылы. «Крайгсмарин» мен «Люфтваффе» арасындағы нашар байланыс және ынтымақтастық салдарынан достық оттан бомбалау және неміс немесе британ миналарынан екі неміс әскери кемесі жойылды. Тек 60 адам құтқарылды, ал операция тоқтатылды. «Fliegerkorps X» әскери-теңіз «Marinegruppe West» тобына Солтүстік теңіздегі әуе операциялары туралы бірнеше хабарлама жіберді, бірақ теңіз операциясы туралы хабарлама берілмеді. 23 ақпанда «Marinegruppe West» тобынан әуеден қолдау сұрауы «Fliegerkorps X» тобын теңізде эсминецтер бар ма деп сұрауға мәжбүр етті, бірақ жауап кешікті, «Kampfgeschwader 26» бомбалаушысы эсминецтерге шабуыл жасады. Тергеу кезінде бомбалаушы экипажы кінәсіз деп танылды, өйткені олар ескерту алмаған және кемелерден тану сигналы берілмеген. Эсминецтердегі су асты кемелері туралы хабарлар, кездейсоқ атыс және жалпы алаңдаушылық жағдай белгісіздік тудырды, бірақ комиссия «Leberecht Maass» эсминцінің бомбаға ұшырағанын және сағат 19:56-да кеменің ортасында үлкен жарылыс болғанын анықтады. Сағат 20:04-те «Max Schultz» эсминцінде одан да үлкен жарылыс болды, ол жарылып, суға батты.
Operation Viking (German: Unternehmen Wikinger) was a German naval sortie into the North Sea by six destroyers of the Kriegsmarine on 22 February 1940 during the Second World War. Poor inter service communication and co operation between the Kriegsmarine and the Luftwaffe resulted in the loss of two German warships through friendly fire bombing and German or British mines. Only sixty survivors were rescued and the operation was called off. Fliegerkorps X had sent several signals to the naval Marinegruppe West with information about air operations over the North Sea but had not been informed about the naval operation. A request by Marinegruppe West for air support on 23 February led Fliegerkorps X to ask if destroyers were at sea but the reply came too late; a Kampfgeschwader 26 bomber attacked the destroyers. An inquiry exonerated the bomber crew because they had received no warning and no recognition flares had been fired from the ships. Reports of submarines, indiscriminate firing and general excitement on the destroyers caused uncertainty but the committee ruled that the destroyer Leberecht Maass was bombed and that around 7:56 p. m. there was a big explosion amidships. At 8:04 p. m. there was a bigger explosion on the destroyer Max Schultz, which broke up and sank.
ОКВ
Вермахттың жоғары бас қолбасшылығы, Германия қарулы күштерінің жоғары бас қолбасшылығы, Luftwaffe мен Kriegsmarine-нің теңіз операцияларындағы өзара іс-қимылына қатысты тұрақты бұйрықтар берді. Marinegruppe West 10-шы әуе корпусына теңізден шығулар туралы хабарлауға міндетті болды, ал Fliegerkorps X Marinegruppe West-ке әуе операциялары туралы хабарлауға міндетті еді. Операциялардың бірі екіншісіне кедері келтірмеуі үшін жеткілікті алдын ала хабарлау қажет болды. Вестволл миналық даласының шығысында, Marinegruppe West сұрамайынша және кеме жау екеніне сенімді болмаса, әуе шабуылына тыйым салынды. Миналық даланың батысында, су асты қайықтарына шабуылдардан басқа, оларды анықтау қиын болғандықтан, Luftwaffe, тіпті Marinegruppe West аймақта кемелері болған жағдайда да, егер бұл туралы хабарланса, көру арқылы шабуылдауға рұқсат етілді.
Oberkommando der Wehrmacht, the supreme command of the German armed forces, had issued standing orders for Luftwaffe–Kriegsmarine co operation in naval operations. Marinegruppe West was obliged to inform [[10th Air Corps of naval sorties and Fliegerkorps X was required to tell Marinegruppe West of air operations. Sufficient notice was necessary to ensure that operations by one service did not interfere with those of the other. Air attacks east of the Westwall minefield were prohibited unless at the request of Marinegruppe West unless it was certain that the ship was hostile. West of the minefield, apart from attacks on submarines, which were notoriously difficult to identify, the Luftwaffe was allowed to attack on sight, even when Marinegruppe West had ships in the area, provided that this was reported.
Кіріспе
Fliegerkorps X әуе операциясы туралы Marinegruppe West-ке әдеттегідей хабарлаған, бірақ адмирал ақпаратты жеткізбей, 1-ші эсминецтер флотилиясы Люфтваффе операциясынан хабарсыз қалды. Бұл қате 22 ақпан күні Marinegruppe West, Jagdfliegerführer Deutsche Bucht (Fighter Leader German Bight) -тан 23 ақпанда портқа оралатын эсминецтерге әуеден қолдау көрсетуді сұрағанда анықталуы керек еді, бірақ бұл ақпарат KG 26-ға жеткізілмеді. 22 ақпан күні шамамен сағат 18:00-де Marinegruppe West штабының бастығы адмирал Отто Силиакстың атынан телефон арқылы, әуедегі ұшақтарды ағылшын жағалауындағы шабуылдармен шектеу туралы өтініш жасалды; алайда Fliegerkorps X-тың кодтары болмағандықтан бұл орындалмады. Екі штаб та бір-бірін бесiмдік байланыс арқылы күштеріне ескерту жіберуді талап етті, бірақ ешқайсысы осыны істемеді.
Fliegerkorps X reported the air operation to Marinegruppe West as usual but an admiral failed to pass on the information, leaving the 1st Destroyer Flotilla ignorant of the Luftwaffe operation. The mistake should have been uncovered when Marinegruppe West asked Jagdfliegerführer Deutsche Bucht (Fighter Leader German Bight) during the afternoon of 22 February for air support to cover the destroyers as they returned to port on 23 February but this was not forwarded to KG 26. At about 6:00 p. m. on 22 February, a telephone call was made on behalf of Admiral Otto Ciliax, the chief of staff of Marinegruppe West, with a request that aircraft already in the air be limited to attacks off the English coast; this was impossible because Fliegerkorps X did not have the codes. Both headquarters insisted that the other contact their forces by wireless to warn them but neither did.
Сапарға шығу
Викинг операциясы (Unternehmen Wikinger) 1940 жылғы 22 ақпанда сағат 19:00-де басталды. Шиллиг маңындағы Вильгельмшафен портынан шыққан флотилия, Германия шығанағын қорғайтын Вествалдың қорғаныс миналық өрісіндегі кең арна – Вег 1 бағытына қарай жылдам бет алды. Кемелер 300° бағытпен жүзіп бара жатқанда әуеден шабуылға ұшырады. Сағат 19:00 шамасында Рейхсвер мен Вермахттың Дёринг атты артиллерияшысы, ағылшын жағалауына қарай ұшып бара жатқан "Хайнкель" 1H+IM ұшағынан сол жақта кеме іздерін байқап, пилоты, Фельдвебель Ягерге хабарлады. Пилот солтүстік-батысқа қарай жылдам қозғалып бара жатқан кемені көрді. Теңізде Фридрих Эккольдт кемесіндегі бақылаушылар жоғарыдан ұшып өткен ұшақты көрді, ол шамамен жылдамдықпен ұшып келе жатқан, бірақ тану белгілерін көрсетпеді, кейін қайтадан пайда болды. Сағат 19:45-те пилот және бақылаушы Фельдвебель Шраплер кеменің сауда кемесі екеніне көз жеткізді, ол да тану сигналдарын көрсетпеді.
Operation Viking (Unternehmen Wikinger) began at 19:00 on 22 February 1940. The flotilla, operating from their anchorage near Wilhelmshaven off Schillig, was proceeding quickly towards Weg 1, a wide swept channel of the Westwall, a defensive minefield protecting the German Bight. The ships were sailing on a bearing of 300°, when they were attacked from the air. At about 7:00 p. m. [[Feldwebel#Reichswehr and Wehrmacht Döring the gunner of Heinkel 1H+IM, flying towards the English coast, had seen the wake of a ship to port and reported it to the pilot, Feldwebel Jäger. The pilot saw a ship, moving fast towards the north west. On the sea, lookouts on Friedrich Eckoldt saw an aircraft pass overhead at an estimated , not showing appropriate recognition signals, which return soon after. At 7:45p. m., the pilot and the observer, Feldwebel Schräpler, were certain that the ship was a merchant vessel, which also failed to show recognition signals.
Әуе шабуылы
Шабуыл жасауға әзірленбеген "Хайнкель" ұшағын Ричард Бейцен мен Эрих Коелнер 20 мм-лік зениттік пулеметтермен атып түсірді. Олардың офицерлері бұл ұшақтың британдық ұшақ екенін ойлады. Фельдвебель Дёринг бірден төменгі пулеметпен жауап берді. "Макс Шульц" кемесіндегі күзетшілер соңғы сәтте ұшақтағы неміс таңбаларын байқады, бірақ жалпы жиіліктегі радиохабарламасы назарсыз қалды. Ол жердегі офицер Гюнтер Хоземанн, оқтардың жарығында Люфтваффе таңбаларын көргенін мәлімдеді, бірақ басқалары оған күмән келтірді. Сағат 21:43-те "Макс Шульц" кемесіндегілер ұшақтың бұлттан шығып, айдың артында қалғанын көрді де, "Flugzeug ist gesichtet worden in der schwarzen Wolke des Mondes" ("Ұшақ айдың қара бұлтында көрінді") деген хабарлама жіберді. "Jäger" ұшағы оқ атудан кейін бомбалауға кіріскенде, кемеден атылған оқтардың дұшпанға қарсы екеніне сенді. Бірінші екі және төртінші бомбалар өткен, ал үшінші бомба "Леберехт Маасс" кемесінің ортасына, көпір мен бірінші түтік арасына тиді. Кеме жылдамдығын жоғалтып, оңға бұрылып, "Habe Treffer. Brauche Hilfe" ("Соққы алдық. Көмек керек") деген хабарлама жіберді. Басқа кемелер "Леберехт Маасс" кемесіне көмекке бет бұрғанда, Бергер оларды формацияда қалуға бұйырды, олар судан тазаланған арнадан шығып кетпеуі үшін, бірақ сағат 21:46-да бағытын өзгертті. Фридрих Эккольдт баяу "Леберехт Маасс" кемесіне жақындады, құтқару және сүйреу жабдықтарын дайындады. Ұшақ екінші рет бомбалау үшін келгенде ол алыста болды және төрт бомбадан екісі "Леберехт Маасс" кемесіне тиді. Артқы түтік маңынан үлкен от шары көтерілді, ал "Фридрих Эккольдт" кемесіндегілер "Леберехт Маасс" екіге бөлініп, батып бара жатқанын көрді, ал "Хайнкель" ұшағы батысқа қарай ұшып кетті. Басқа эсминецтер "Леберехт Маасс" кемесіне қарай маневр жасады, Эрих Коелнер кемелердің екі бөлігі арасындағы суда аман қалғандарға қарай жылдамдығын азайтып, "An alle. Maass sinkt. Boote aussetzen." ("Барлығына. Маасс батып бара жатыр. Қайықтарды жіберіңіз") деген хабарлама жіберді. Құтқару қайықтарын түсіріп, құтқару жұмысына дайын тұрғанда, Эрих Кёльнер, сондай-ақ "Фридрих Эккольдт" және Ричард Бейцен кемелері аман қалғандарды жинауға кірісті.
While hesitating to attack, the Heinkel was fired on with 20 mm anti aircraft guns by Richard Beitzen and Erich Koellner, whose officers thought that they had identified a British aircraft. Feldwebel Döring returned fire with the ventral machine gun at once. The lookouts on Max Schultz saw German markings on the aircraft at the last moment but their wireless message on the common frequency went unheeded. Oberleutnant zur See Günther Hosemann claimed that he saw the Luftwaffe markings in the light of the gun flashes but others doubted him. At 7:43 p. m. Men on Max Schultz saw the aircraft come out of a cloud bank with the moon astern of it and transmitted "Flugzeug ist gesichtet worden in der schwarzen Wolke des Mondes" ("Aeroplane has been sighted in the black cloud in front of the moon") as Jäger made a bombing run at , convinced by the gunfire from the ship that it was hostile. The first two bombs and the fourth missed but the third bomb hit Leberecht Maass amidships, between bridge and the first funnel. The ship quickly lost speed, veering to starboard and sending "Habe Treffer. Brauche Hilfe" ("Have been hit. Need assistance."). As the other ships turned to assist the ship, Berger ordered them back into formation, lest they strayed out of the swept channel but reversed course at 7:46 p. m Friedrich Eckoldt slowly approached Leberecht Maass, making rescue and towing equipment ready and was distant when the aircraft returned for a second bombing run and hit Leberecht Maass with two bombs out of four. A big fireball rose from around the stern funnel and those above deck on Friedrich Eckoldt saw that Leberecht Maass had broken in two and was sinking in as the Heinkel departed to the west. The other destroyers manoeuvred towards Leberecht Maass, Erich Koellner stopping engines to drift towards the survivors in the water between the two halves of the ship, sending "An alle. Maass sinkt. Boote aussetzen." ("To all. Maass going down. Send boats."). With lifeboats swung out, ready to begin the rescue, Erich Koellner, along with those of Friedrich Eckoldt and Richard Beitzen began taking on survivors.
Макс Шульцтің қайтыс болуы
20:04-те тағы бір үлкен жарылыс болды және Ричард Бейцендегі қарауылдар тағы бір әуе шабуылын хабарлады; Теодор Ридель жарылыс ошағына қарай жылжып бара жатқанда, оң жақта гидрофондық сигналды анықтады, бұл одан да больше шатасуға себеп болды. Теодор Ридель төрт тереңдік бомбасын тастады, олар эсминецке тым жақын жарылып, рульді бұғаттады, кеме босатылғанға дейін айналып өтті. Басқа эсминецтер аман қалғандарды құтқаруды жалғастырды, бірақ кейін Эрих Кёльнердегі қарауыл су асты қайығын байқады. Бергер су асты қайық батып кеткенше құтқару жұмыстарын тоқтатуға бұйрық берді, бірақ Макс Шульц бұйрыққа жауап бермеді. Эрих Кёльнер су асты қайығына шабуыл жасау үшін жылдамдық алды, оның бір қайығы, әлі шешілмеген, кеменің корпусының астына тартылып кетті. Капитан су асты қайығын тарануға ұшыратуға тырысты, бірақ бұл, басылым бойынша, Лебрехт Маасс болды. Макс Шульц, сымсыз байланысқа жауап бермей, 10/11 қаңтар түнінде британдық эсминецтер Weg 1 жолында орналастырған 120 минаның біріне соқтығысты.
At 8:04 p. m. there was another big explosion and lookouts on Richard Beitzen reported another air attack; Theodor Riedel, from the explosion, was moving towards it when it obtained a hydrophone contact to starboard, which caused more confusion. Theodor Riedel dropped four depth charges which detonated too close to the destroyer and jammed the rudder, the ship moving in circles until it was freed. The other destroyers continued to rescue survivors but then a lookout on Erich Koellner reported a submarine. Berger gave orders to stop the rescue until the submarine was sunk, Max Schultz not replying to the order. Erich Koellner accelerated to attack the submarine, one of its boats, not yet cast off, being dragged under the stern. The captain tried to ram the submarine but it was probably the bows of Leberecht Maass. Max Schultz, still not replying to wireless calls, had struck one of the 120 mines laid in Weg 1 by the British destroyers and on the night of 10/11 January.
Негізгі жерге оралу
Сағат 20:36-да, отыз минуттық шатасудан кейін, оның ішінде торпеда іздері мен перископтар туралы хабарлар болды. Бергер аман қалған төрт кемеге базаға оралуға бұйрық берді ("An alle. Курс 120 градус. Fahrt 17 sm" ["Курс 120. Жылдамдық 17"]). Суасты кемелерін іздеу басталғанда қалған құтқару қайықтарын жинағаннан кейін. Эсминецтер келген кезде судағы адамдардың көпшілігі суықтан мұздап қайтыс болды. "Леберехт Маасс" кемесіндегі 330 адамның ішінде 60 адам құтқарылды, "Макс Шульц" кемесіндегі 308 адамның ешқайсысы да аман қалған жоқ, "Эрих Коэлнер" кемесіндегі бір адам жоғалып кетті. Қалың тұманға байланысты аман қалғандарды іздеу үшін "Vorpostenboot" жіберу тоқтатылды. 23 ақпан күні сағат 0:32-де Боркум аралының үстінен ұшып өткен He 111 ұшағы теңізшілердің зениттік артиллериясымен атып түсірілді.
At 8:36 p. m. after thirty minutes of confusion, including reports of torpedo tracks and periscopes, Berger ordered the surviving four ships to return to base ("An alle. Kurs 120 Grad. Fahrt 17 sm" ["Course 120. Speed "]) after recovering the lifeboats left when the submarine hunt began. Most of the men in the water had died of hypothermia by the time that the destroyers returned. Sixty survivors were rescued from the 330 men on Leberecht Maass, none of the 308 men on Max Schultz survived, one man on Erich Koellner was reported missing. The dispatch of a Vorpostenboot to search for survivors was cancelled due to thick fog and at 0:32 p. m. on 23 February a He 111 flying over the island of Borkum, was shot down by navy anti aircraft guns.
Талдау
2014 жылы Герхард Куп пен Клаус Петер Шмолке 10-11 қаңтар түні британдық "Иванхо" және "Интрепид" эсминдерінің Лаберехт Маасс және Макс Шульц суға батқан жерге шамамен 120 мина орналастырғанын жазды. Авторлар Леберехт Маасс сағат 19:45-те бомбаға түскенін нақты айтады және сағат 20:00-де болған екінші жарылыстың мина болғанына қорытынды жасады. Макс Шульц және басқа эсминдер көмек көрсетуге бұрылғанда, олар тазаланған арнадан тысқары шығып, Макс Шульц минаға шағылысып, батып кетті.
In 2014, Gerhard Koop and Klaus Peter Schmolke wrote that the British destroyers Ivanhoe and Intrepid had laid 120 tethered mines on the night of 10/11 January, roughly in the area that Leberecht Maass and Max Schultz sank. The authors wrote that it was certain that Leberecht Maass was bombed at 7:45 p. m. and they concluded that the second explosion at 8:00 p. m. was a mine. When Max Schultz and the other destroyers turned to render assistance, they strayed outside the swept channel, Max Schultz hit a mine and sank.
Шығындар
320-дан астам экипаж мүшесі Макс Шульц кемесінде, ал Леберехт Маас кемесінің экипажының 286 мүшесі қаза тапты. Эрих Коэлнер кемесінен бір экипаж мүшесі хабарсыз жоғалып кетті.
More than 320 crewmen were killed in Max Schultz, along with 286 members of the crew of Leberecht Maass. One crewman from Erich Koellner was missing.
Тергеу комитеті
Тергеу қорытындысы бойынша, су асты кемелері туралы хабарлар, зениттік артиллерияның кездейсоқ атылуы және жалпы алабұрқау оқиғалардың уақыты туралы күмәнділікті күшейтті. Комиссия сағат 7:21-де бомбалық шабуыл болғанын анықтады, үш бомба Макс Шульцтің бортынан өтті, шамамен 7:44-те Лебрехт Маассқа тиді, ал 7:56 шамасында Лебрехт Маасс кемесінің орта бөлігінде үлкен жарылыс болды. Сағат 20:04-те Макс Шульц зор жарылысқа ұшырап, сынып, батып кетті. Ұшқыштар экипажы сағат 7:45-те және 7:45-8:00 аралығында екі рет бомба тастағанын мәлімдеді, бұл түсіндіріле алмайтын қайшылық. Хайнкель экипажы кінәсіз деп танылды, себебі олар ескерту алмады және кемелер тану сигналын бермеді.
The inquiry concluded that reports of submarines, indiscriminate firing of anti aircraft guns and general excitement contributed to the uncertainty about the timing of events. The committee decided that there had been a bomb attack at 7:21 p. m. when three bombs fell abeam of Max Schultz, at about 7:44 p. m. Leberecht Maass was hit towards the bows and around 7:56 p. m. there was a big explosion amidships of Leberecht Maass. At 8:04 p. m. Max Schultz suffered a huge explosion, broke up and sank. The aircrew claimed that they made only two bombing runs at 7:45 p. m. and 7:45–8:00 p. m. a discrepancy that could not be accounted for. The Heinkel crew was exonerated because they had received no warning and no recognition flare had been fired by the ships.
Кейінгі оқиғалар
Солтүстік теңіздегі эсминецтердің операциялары 1940 жылдың 9 сәуірінен 10 маусымына дейінгі «Везеробұнг» операциясына (Weserübung) дейін тоқтатылды, осы кезде тағы он эсминец суға батты. Соғысқа дейін аты аталған 22 эсминецтің тек 10-ы ғана Норвегияның солтүстігінен Балтық теңізі мен Эстония жағалауын, ал 1940 жылдың 10 маусымынан кейін Төмен елдер мен Франция жағалауларын қорғауға қалды. 1940 жылы флотқа үш жаңа эсминец қосылды, бірақ олардың саны 1943 жылдың ортасынан ғана 22-ден асты.
Destroyer operations in the North Sea were suspended until Operation Weserübung (9 April – 10 June 1940) when another ten destroyers were sunk. Of 22 destroyers built before the war bearing names, only ten were left to cover a coast from the north of Norway to the Baltic and the coast of Estonia, followed by the coasts of the Low Countries and France after 10 June 1940. Three new destroyers joined the fleet in 1940 but the number rose above 22 only in mid 1943.