Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аяқ тізгіш құрылғысының түрі
Form of leg restraint
Бильбо (тек көпше түрінде қолданылады) – әдетте адамның білезіктеріне кигізілетін темірден жасалған тізгіш. Олар ежелгі заманнан бері түрлі мақсаттармен тұтқындарды шектеу үшін аяқ тізгіш ретінде қолданылып келген. Бильболар құл тасымалдайтын "Генриетта Мари" сияқты кемелерде де пайдаланылған. Аңыз бойынша, бұл құрылғы Испания Армадасының кемелерімен Англияға әкелінген және болашақ ағылшын тұтқындарына қолдану үшін арналған. Алайда, "Оксфорд ағылшын сөздігі" бұл терминнің ағылшын тілінде одан бұрын да қолданылғанын көрсетеді.
Bilboes (plurale tantum) are iron restraints normally placed on a person's ankles. They have commonly been used as leg shackles to restrain prisoners for different purposes until the modern ages. Bilboes were also used on slave ships, such as the Henrietta Marie. According to legend, the device was invented in Bilbao and was imported into England by the ships of the Spanish Armada for use on prospective English prisoners. However, the Oxford English Dictionary notes that the term was used in English well before then.
Сипаттама
Білбоу – U пішіндес екі темір бұғадан (жіпсіздер) тұрады, олардың ұштарында тесіктер болады, сол тесіктерден темір таяқ салынады. Таяқтың бір жағында әдетте үлкен дөңгелек, ал екінші жағында кене немесе құлып орнатылатын ойық болады, бұл жиынтықты бекіту үшін жасалған. Білбоу әртүрлі өлшемдерде кездеседі – қалыпты үлкендерден бастап, әсіресе әйелдердің білезіктеріне арналған кішірек өлшемдерге дейін, тіпті қолы мен аяғын шектеуге арналған өлшемдерге дейін. Таяқты қабырғаға немесе берік тіреуге бекітуге де болады, себебі олар көбінесе түрмелерде қолданылған. Осылайша, адам бір орында тұрып қалады, ал таяқтың шектеулі радиусы ішінде ғана аяқтарын бүйірге жылжыта алады.
Bilboes consist of a pair of U shaped iron bars (shackles) with holes in the ends, through which an iron rod is inserted. The rod mostly has a large knob on one end, and a slot in the other end into which a wedge or a padlock is driven to secure the assembly. Bilboes occur in different sizes, ranging from regular large ones to smaller sizes particularly fitting women's ankles and even sizes to restrain the wrists. The rod can also be fastened to a wall or a rigid trestle as it was mostly used in prisons. This way the person is restrained to stay put, while only allowing movement of the feet sideways inside the limited range the rod allows for.
Тарих
Бұрынғы заманда халық алдында жазалау үшін қолданылған белбеулер адамның дене жағдайына қатысты қиындықтармен қатар, қоғамда әжуалауға да себеп болды. Көбінесе адамдарды жалаң аяқ байлап тастаған, бұл олардың қорлануын күшейтіп жіберді. Олар Англия мен Америкада отаршылдық және ерте революциялық кезеңдерде (мысалы, Массачусетс шығанағындағы колонияда) кеңінен таралған. Англияда олар "патшаның заңдарын бұзғандарды жазалау" үшін қолданылған. Белбеулер әдебиетте де кездеседі, соның ішінде Шекспирдің "Гамлет" пьесасында (V акт, 2-ші көрініс: "Мен белбеудегі бүлікшілерден де нашар жатқандай сезіндім") және капитан Куктың күнделіктерінде айтылады. 1801 жылы он сегіз жасар Луиза Кальдеронға қарсы қылмыстық іс кезінде Тринидадтағы британдық әкімшілікте губернатор Томас Пиктонның осыны шамадан тыс пайдаланғаны туралы деректер сақталған. Губернатор Пиктонның бұрынғы қызметшісі оның үйінен ұрлық жасады деген айыппен тергелді. Ол сонымен қатар пикет азаптауына да ұшырады, бұл оның мойындауына мәжбүрлеуге әкелді. Кейін ол сегіз ай бойы, сот тергеуі жүріп жатқанда, белбеумен байланған күйде камерада қалды. Ол тұтқын ретінде қамалды. Айыптаулар ақырында алынып тасталды, сондықтан Луиза Кальдерон бостандыққа шығарылды және бірнеше ай бойы үнемі байланғаннан кейін белбеулер алынды. Осы шектен тыс қамау және алдын ала жасалған азаптаулар кейінірек құқықтық сараптамада адамгершілікке сыймайтындығы анықталды.
Bilboes used as public punishment in former times combined physical discomfort with public humiliation. The person was often restrained barefoot, which added to the humiliation. They were popular in England and America in the colonial and early revolutionary periods (such as in the Massachusetts Bay Colony). They were used in England to "punyssche transgressours ageynste ye Kinges Maiesties lawes". Bilboes appear occasionally in literature, including Hamlet (Act V, Scene 2: "Methought I lay worse than the mutinies in the bilboes") and the journals of Captain Cook. A notable case of excessive use is documented from Trinidad under British administration by governor Thomas Picton during the criminal procedure against eighteen year old Louisa Calderon in 1801. The former maid of governor Picton was accused of theft from his household and interrogated. She was also subjected to the picket torture, which first led to an extorted confession. Subsequently, she was left restrained in bilboes over the continuous period of eight months while the legal inquest was in progress. The shackles were rigidly fastened to the wall of her confinement cell, so she was forced to remain in one place for the entire duration of her imprisonment. The charges were eventually dropped, so Louisa Calderon was released from her incarceration and the bilboes were taken off after months of being incessantly restrained. This excessive form of incarceration along with the preceding torture was later assessed as inhumane in a juridic reappraisal.
Құлдықта қолдану
Бильбо құл кемелерінде құлдарды шектеу үшін қолданылған. 1700 жылы Ямайкаға құлдарды жеткізгеннен кейін Флорида-Кей аралдарында сүңгіп кеткен ағылшын құл кемесі "Генриетта-Мариден" сексеннен астам бөліктен тұратын бильболар табылды. Бильболар 16 ғасырдың басында Түрк және Кайкос аралдарындағы испандық кеме қазасынан – Моласс рифінен де табылған, ол Багам аралдарында лукаян халқын аулауға арналған құл кемесі болуы мүмкін. Бильболар екі құлды бірге байлау үшін пайдаланылған, сондықтан "Генриетта-Мариден" табылған сексеннен астам бильбо 160-қа дейін құлды шектеуге мүмкіндік берген. Бильболар әдетте әрбір тасымалданған құлға салына бермейтін, сондай-ақ сапардың барлық кезеңінде қолданылмайтын. Сапар бойы бильбода тек ең күшті және көтеріліс жасауға немесе қашуға бейім құлдар ғана ұсталатын.
Bilboes were used to restrain slaves on slave ships. Components forming more than eighty bilboes have been recovered from the Henrietta Marie, an English slave ship that was wrecked in the Florida Keys in 1700 after delivering slaves to Jamaica. Bilboes were also found in the Molasses Reef Wreck, a Spanish wreck in the Turks and Caicos Islands from very early in the 16th century, which may have been a slave ship hunting Lucayans in the Bahamas. Bilboes were used to fasten two slaves together, so that the eighty plus bilboes found on the Henrietta Marie would have restrained up to 160 slaves. Bilboes were usually not placed on every slave transported, nor were they left on for all of a voyage. Only the slaves that were strongest and presumably most likely to revolt or escape were kept in bilboes for all of a voyage.