Кіріспе
III ғасырдың басындағы әскери сардар Лю Бэйдің қызметінде болған Цзянь Ён (180-210 жылдар), әдепті есімі Сянхэ, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Лю Бэй сардардың қол астында қызмет еткен қытай саясаткері. Ол Лю Бэйдің мансабының бастасынан-ақ оның қызметінде болды; бастапқыда ол оның сардардың жеке хатшысы, кейін хабаршы, министр немесе елші ретінде қызмет етті. Ол өте убедительный, жомарт және беймаза тұлға ретінде де танымал болды. Ми Чжу, Сунь Цянь және кейін И Цзимен бірге Цзяньнің ойлары Лю Бэйдің биліктерінде кеңінен таралды, онда Конфуцийдің құндылықтары мен Хан әулетіне адалдық туралы аргументтер баяндалды. Ол Лю Бэйдің беделін арттырып, оның халыққа жақын қозғалысына үлкен үлес қосты. Цзянь 214 жылдан кейін қайтыс болды деп есептеледі.
Jian Yong ( 180s–210s), courtesy name Xianhe, was a Chinese politician serving under the warlord Liu Bei in the late Eastern Han dynasty of China. He started working under Liu Bei since the very beginning of Liu Bei's career; he originally served as his lord's personal secretary and later as a messenger, minister or emissary for his lord. He was also known for being persuasive and broad minded and for his carefree personality. Along with Mi Zhu, Sun Qian, and later Yi Ji, Jian's ideas were widely circulated in Liu's territories, which featured Confucius values and Han loyalist arguments, he greatly helped Liu Bei's image gaining creditably to the later's populist movement. Jian is thought to have died shortly after 214.
Өмір
Цзянь Ён қазіргі Хэбэй провинциясының Чжужоу қаласында дүниеге келген. Оның бастапқы тегі Гэн болды, бірақ туған жері Ю провинциясында (Жуо қолбасшылығы Ю провинциясында орналасқан), Гэнь және Цзянь сөздерінің айтылуы бірдей болғандықтан, ол тегін Цзянь деп өзгертті. Ол Лю Бэйдің балалық шақтағы досы еді, кейін Лю Бэйдің саяхаттарында оны іздеп жүретін бағыныштыларының бірі болды. Лю Бэй Цзинь провинциясында паналағанда, Цзянь Ён Ми Чжу және Сунь Цянмен бірге оның үй шаруашылығының көмекшісі (從事中郎) қызметін атқарды. Олар әдетте елші немесе хабаршы ретінде жіберілетін жағдайлардан өзге, оның саяси жақтастары ретінде әрекет етті. 211 жылы Лю Бэй И провинциясына (қазіргі Сычуань және Чунцин аймақтарын қамтиды) Лю Чжанның провинциялық билігін қарсыласы Чжан Лудан қорғауға көмектесу сылтауымен кірген кезде, Цзянь Ёнды Лю Чжанмен келіссөздер жүргізу үшін елші ретінде жіберді. Лю Чжан Цзянь Ёнды өте жақсы көрді. Кейін Лю Бэй мен Лю Чжан арасында соғыс басталғанда, Лю Бэй қарсыласына қарсы үстемдікке ие болып, И провинциясының астанасы Чэндуды қоршауға алды. Сонда Цзянь Ён Лю Чжанды қарсылық көрсетуден бас тартуға көндіру үшін жіберілді. Лю Чжан келісіп, Цзянь Ёнмен бірге күймемен қаладан шығып, бағынды. 214 жылы И провинциясын басып алып, Чэндуда жаңа бекінісін құрғаннан кейін Лю Бэй Цзянь Ёнды даңқты ізгілік генералы (昭德將軍) лауазымына көтерді. Цзянь Ён шебер дебатшы және сөйлеуші ретінде танымал болды. Оның жазу және сөйлеу стильдері Лю Бэйдің басқа қолдарынан гөрі Лаоцзы философиясына көбірек бейімделген. Ол өте еркін мінезді, формалдықтарға мән бермейтін адам еді. Лю Бэйдің қасына отырғанда, тіпті Людің көп жылдар бойы сенген Жан Фэй мен Ми Чжу сияқты адамдар да әдетте ресми болып қалатындықтан, Цзянь батыл әрекет етіп, әдепті ережелерді елемей, өзін ыңғайлы сезінетіндей отыратын. Чжугэ Лянның ұйымдастырған тойларына барғанда, ол бүкіл диванды алып, жастыққа сүйеніп, басқалармен еркін әңгімелесетін. Ол ешкімді кемсіртпеді. Бірде И провинциясында құрғақшылық болды және алкогольге тыйым салынды. Алкоголь дайындағандар жазаланды. Зейінсіз шенеуніктер отбасылардан сыра пісіру құралдарын тартып алып, құрал иелерін де сыра жасаушылармен бірдей кінәлі деп жазалауды ұсынды. Цзянь Ён мен Лю Бэй жерді тексеріп жүргенде, бір ерлі-зайыптылардың өтіп бара жатқанын көрді. Цзянь қожайынына: "Олар әдепсіз іс жасауға дайындалып жатыр. Неге оларды тұтқындамасқа?" деді. Лю Бэй: "Сен қалай білесің?" деп сұрады. Цзянь Ён: "Оларда осы үшін қажетті құралдар бар, дәл сол сияқты сыра пісіру құралдарының иелерінде де сыра жасауға қажетті құралдар бар" деді. Лю Бэй күліп, сыра пісіру құралдары бар отбасыларды кешірді. Міне, осылай Цзянь Ённың өткір әзіл-қалжыңдары болды.
Бағалау
Чэнь Шоу, "Үш патшалықтың жазбаларында" Цзянь Ённың өмірбаянын жазғанда, оның еңбегін былай бағалады: "Ми Чжу, Сунь Цянь, Цзянь Ён және И Цзи – ізгілік пен мәдениеттілікке бой алған, ойлары кеңінен таралған адамдар еді. Олар әдеп-ғұрыпты жақсы біліп, оны сақтаумен белгілі болды."