Кіріспе

Үндістанда ВИЧ/ЖҚТБ эпидемия болып табылады. Ұлттық ЖҚТБ бақылау ұйымы (NACO) 2023 жылы Үндістанда 3,14 миллион адамның ВИЧ/ЖҚТБ-мен өмір сүргенін бағалады. Үндістан ВИЧ/ЖҚТБ жұқтырған адамдар саны бойынша әлемде үшінші орында тұр (2023 жылғы мәлімет бойынша, Оңтүстік Африка мен Нигериядан кейін), бірақ ЖҚТБ таралу деңгейі көптеген басқа елдерге қарағанда төмен. 2016 жылы Үндістандағы ЖҚТБ таралу деңгейі шамамен 0,30% құрады, бұл әлем бойынша 80-ші орынға сәйкес келеді. ВИЧ/ЖҚТБ-ны емдеу антиретровирустық препараттар мен адамдарға инфекциядан сақтануға көмектесетін білім беру бағдарламаларын қолдану арқылы жүзеге асырылады.

Менеджмент

Үндістанның ЖҚТБ-ға қарсы кең ауқымды науқаны жоғары бағаланған. БҰҰ-ның ЖҚТБ/АИТС жөніндегі бірлескен бағдарламасының (ЮНЭЙДС) атқарушы директоры Мишель Сидибенің пікірінше, Үндістанның жетістігіне дәлелді және адам құқықтарына негізделген тәсілді пайдалану себеп болған, бұл тұрақты саяси басшылық пен азаматтық қоғамның қатысуымен қолдауға ие. 2012 жылғы ЮНЭЙДС есебінде Үндістан 2000 жылдан 2009 жылға дейін Азиядағы басқа, кіші елдермен салыстырғанда, жаңа жұқтырған ересектердің санын екі есеге азайтқаны үшін мақтауға лайық деп айтылған. 2009 жылы Үндістанда ЖИТС-тен 170 000 адам қайтыс болды. Сондай-ақ, 2011 жылы Үндістан көршілес елдерге және Азияның басқа да елдеріне маңызды қолдау көрсеткені атап өтілді. 2011 жылы Аддис-Абебада Үндістан Үкіметі өз фармацевтикалық секторы мен Африкалық өндірушілер арасында технологияны беруді үдетуге міндеттенді. Ұлттық ЖИТС-ке қарсы күрес ұйымы (NACO) тегін антиретровирустық ем (АРТ) көрсететін орталықтардың санын 54-тен 91-ге дейін арттырды, ал тағы 9 орталық жақын арада іске қосылады. Бұл орталықтарда 8500 науқасты емдеуге қажетті дәрі-дәрмектер бар. 91 орталықтың барлығы дәрігерлерді, кеңесшілерді және зертхана мамандарын АРТ-мен емдеуді бастауға және құпиялылықты сақтай отырып, емдеуге бақылау жасауға үйреткен. АРТ орталықтары тегін емдеуден басқа, жұқтырған адамдарға кеңес беру арқылы олардың дәрілерін үнемі қабылдауына көмектеседі. АРТ препараттарының ұзақ мерзімді тиімділігі үшін үнемілік ең маңызды фактор болып табылады, себебі емдеуді үзу дәріге қарсы тұруға әкелуі мүмкін. Қазіргі уақытта 40 000 адам АРТ қабылдап жүр, ал наурыз айына қарай бұл көрсеткіш 85 000-ға жетеді деп күтілуде. 2010 жылы ҮЕҰ-лардың өтінішіне жауап ретінде Үндістанның Жоғарғы Соты Үндістан Үкіметіне елдегі барлық ЖИТС науқастарына екінші ретровирустық терапияны (АРТ) ұсынуды және үкіметті қаржылық шектеулерге байланысты ВИЧ-пен ауырған науқастарға ем көрсету жөніндегі конституциялық міндетінен бас тартудан сақтандыруды бұйырды, өйткені бұл Үндістан Конституциясының 21-бабында кепілдендірілген өмір сүру құқығы мәселесі. Бұрын, Жоғарғы Сот алдындағы мәлімдемесінде NACO екінші ретті АРТ емдеуінің, әрқайсысы 28 500 рупий тұратын ВИЧ-пен ауыратын науқастарға, жеке медициналық мекемелерде "тиімсіз ем" алғандарға бірінші кезеңде қолданылмағанын айтты, бұл шамамен 6 500 рупийге тұрады. Сот қаржылық шектеулер туралы және бірінші кезектегі емнен екінші кезектегі емге ауысқан науқастарды тексеру үшін тек 10 вирустық жүктемені тексеру орталығы қажет екендігі туралы аргументтерді қабылдамады, бұл мәселені үкіметтің өкілі болып табылатын Бас прокурор мәлімдеді. Сот үкіметке бір апта ішінде нақты және "жұмыс істеуге болатын" шешім табуды тапсырды. 2003-2007 жылдар аралығында Үндістанда ЖҚТБ-ға жұмсалған қаржы артты, ал 2008-2009 жылдары 15%-ға төмендеді. Қазіргі уақытта Үндістан денсаулық сақтау бюджетінің шамамен 5%-ын ЖҚТБ/АИТС-қа жұмсайды. ЖҚТБ/АИТС-қа жұмсалатын қаржы денсаулық сақтау саласына ауыртпалық тудыруы мүмкін, өйткені бұл сала басқа да көптеген қиындықтарға тап болады. Сондықтан Үндістан болашақта денсаулық сақтау бюджетіне жұмсалатын қаржыны азайту үшін алдын алу шараларын күшейтуі өте маңызды.

Тарих

1986 жылы Үндістанда алғашқы ВИЧ жұқтырғандар доктор Сунити Соломон және оның студенті доктор Селлаппан Нирмала Ченнаи қаласында (Тамил Наду штаты) алты әйел секс-жұмыскерінің арасында анықталды. Бірақ 1980-жылдары Селлаппан Нирмала Ченнаидегі секс-лог доктор Кандраджға барған. Ол ВИЧ ауруымен ауырған 30 пациенттен қан үлгілерін жинады. Барлық пациенттер секс-жұмыскерлері болды. Үлгілер доктор Сунити Соломонға тапсырылғаннан кейін, ол микробиолог еді. Ол барлық үлгінің ВИЧ оң екенін анықтады және Үндістан үкіметіне тиісті есеп арқылы хабарлады. Үндістанда 30 ВИЧ жұқтырған пациент тіркелді. 1986 жылы Үндістан үкіметі Денсаулық сақтау және отбасылық әл-ауқат министрлігінің құрамында Ұлттық СПИД комитетін құрды. 1992 жылы Ұлттық СПИД комитетінің негізінде үкімет ВИЧ және СПИД саясатын, сондай-ақ алдын алу және бақылау бағдарламаларын қадағалау үшін Ұлттық СПИДті бақылау ұйымын (NACO) және ВИЧ жұқтыруын алдын алу жөніндегі Ұлттық СПИДті бақылау бағдарламасын (NACP) құрды. Кейіннен штаттар мен одақтық аумақтарда штаттық СПИДті бақылау қоғамдары (SACS) құрылды. SACS NACO бағдарламасын штаттық деңгейде іске асырады, бірақ кеңейту және жаңару үшін функционалдық тәуелсіздікке ие. Бірінші кезең 1992-1999 жылдары іске асырылды және іріктелген қалалық аймақтардағы жоғары тәуекел топтары арасындағы ВИЧ жұқтыру деңгейін бақылауға бағытталды. Осы кезеңде премьер-министр төрағалық еткен 31 министрліктен тұратын СПИД жөніндегі Ұлттық кеңес құрылды. 2007 жылы Ұлттық СПИДті бақылау бағдарламасының (NACP III) үшінші кезеңі жоғары тәуекел топтарына бағытталды және кең ауқымды іс-шаралар жүргізілді. Сондай-ақ, күш-жігер жергілікті деңгейге және үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) ауыстырылды, олар зардап шеккендерге көмек көрсетуге бағытталды. Үшінші кезеңде алдын алу, күтім, қолдау және емдеу бағдарламаларын біріктіру арқылы эпидемияны тоқтату және кері қайтаруға бағытталған мақсатты шаралар едәуір күшейтілді. Ауру туралы және азаматтардың осыған байланысты құқықтары туралы хабардар болу Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларациямен үйлеседі. 2009 жылы Үндістанда Ұлттық ВИЧ және ЖҚТБ саясаты мен Жұмыс әлемі қабылданды, ол жұмысшылардың нақты немесе болжамды ВИЧ статусы бойынша кемсітушілікке ұшырауын тоқтатуға бағытталған. Бұл саясат дискриминацияға, презервативтерді қолданудың маңыздылығына және вакциналарды заңсыз сынауға назар аударды. Соңғы жылдары ВИЧ/СПИД туралы телешоулар мен фильмдер пайда болды, көбінесе орта тапқа тартымды болу үшін. Бұл бағдарламалардың маңызды бөлігі – ВИЧ/СПИД жұқтырған адамдардың күнделікті өмірде жұқпаған адамдармен қарым-қатынасын көрсету болды. БҰҰ даму бағдарламасының 2010 жылғы есебіне сәйкес, 2009 жылдың соңында Үндістанда 2,395 миллион адам ВИЧ-пен өмір сүрді, бұл 2008 жылғы 2,27 миллионнан жоғары. Ересектер арасындағы таралу деңгейі 2008 жылы 0,29%-дан 2009 жылы 0,31%-ға дейін өсті. АИТВ-ні тексеру орталықтарын құру – үкіметтің азаматтарды және қан банктерін тексеруге бағытталған алғашқы қадамы болды. Ересектер арасындағы ВИЧ таралу деңгейі 2000 жылы 0,41%-дан 2009 жылы 0,31%-ға дейін төмендеді. Ұлттық деңгейде ересектер арасындағы ЖҚТБ таралуының көрсеткіші көптеген штаттарда айтарлықтай төмендеді, бірақ штаттар арасында әлі де айырмашылықтар бар. 15-24 жас аралығындағы адамдардың арасындағы ВИЧ жұқтыру деңгейінің төмендеуі де байқалады. 2012 жылғы есепте жастарға АҚТҚ жөнінде кеңес беру қажеттігі туралы айтылған. NACO деректеріне сәйкес, Үндістанда ВИЧ жұқтырған ересектердің саны жыл сайын 57%-ға азайды, 2000 жылы 274 000-нан 2011 жылы 116 000-ға дейін, ал 2011 жылы ВИЧ-пен өмір сүргендердің саны 2,08 миллион адамды құрады. NACO мәліметтері бойынша, 2015 жылы Үндістанда ЖҚТБ таралуы 0,26%-ды құрады, бұл 2002 жылы 0,41% болған, ал 2023 жылы ол 0,39%-ға дейін өсті. Бұл саясат 2017 жылғы 21 наурызда қабылданды.

Емдеуге қол жеткізу құқығына қатысты сот ісін жүргізу

Пәнджаб ерікті денсаулық сақтау қауымдастығы Үндістан Одағына қарсы
Махаббат өмірі қоғамы Үндістан Одағына және басқаларға қарсы
Вахенгбам Жойкумар Үндістан Одағына және басқаларға қарсы
Делидегі позитивті адамдар желісі және басқа біреуі Үндістан Одағына және басқаларға қарсы

Жетім балалар

Үндістанда 2 миллион бала СПИД салдарынан бірін немесе екі ата-анасын жоғалтқан. Осы СПИД-тен жетім қалған балалардың саны артуда. Бұл балаларға жағымсыз қарым-қатынас пен ресурстардың жетіспеуінен Үндістандағы СПИД-тен жетім қалған және осал балалар денсаулық сақтау және білім алудағы теңсіздіктерге ұшырауы мүмкін. Сонымен қатар, олардың өзінің ВИЧ жұқтыру қаупі, бала еңбегі, адам саудасы және жыныстық қызметпен айналысу қаупі де жоғары.

Стигма

ЖИТС жетім балаларына көбінесе туған-туысқандары қараушылық жасайды. Бұл туыстардың өзі де осал болуы мүмкін, себебі олар көбінесе қарт немесе ауру жатады. 2004 жылы жасалған зерттеу көрсеткендей, көптеген ЖИТС жетім балалары "өз қараушылары олардан кез келген нәрсені талап етуге құқылы екенін" сезінеді, өйткені оларды ешкім басқа бағып алуға келмейді. Осы балалар бауырларын немесе басқа да отбасы мүшелерін күтуге мәжбүр болуы мүмкін, сондықтан ата-аналары қайтыс болғаннан кейін де бұрынғы үйлерінде тұрады. Балалар жерді жер иелері немесе көршілерінен тартып ала ма деп қорқады. Бұл, көптеген жетім балаларға жасалатын зорлық-зомбылықпен бірге, ЖИТС жетім балалары арасындағы өлім-жітім көрсеткішін арттырады. Қараушылардың білімі жоғары болса, бұл ұятты азайтуға көмектеседі. Үндістандағы ЖИТС-ке қатысты стигма салдарынан ЖИТС жетім балаларын достары немесе туыстары жиі мазақтайды. Адамдар ВИЧ-ті жақын тұру арқылы жұқтыруға болады деп жаңылысады, сондықтан осы жетім балалар достарын жоғалтуы мүмкін. Көбінесе ВИЧ/СПИД-тен жесір қалған әйелдер өз балаларының жағдайы үшін кінәлі деп есептеледі, ал отбасылар ауру кезінде және одан кейін оқшауланып қалады. Ата-аналар жұмыс орнындағы кемсітушілік салдарынан жұмыстарын жоғалтады. Human Rights Watch ұйымы ЖИТС жетім қалған қыздарға қатысты жыныстық зорлық-зомбылықтың көптеген жағдайларын анықтады, бұл көбінесе адам саудасына және проституцияға әкеліп соқтырады.