Кіріспе

Британдық Колумбияның "MV Queen of the North" паромдары – Германияның AG Weser компаниясы салып, BC Ferries компаниясы басқарған, Канаданың Британдық Колумбия жағалауында Порт Харди мен Принс Руперт, Британдық Колумбия арасында 18 сағаттық маршрутпен қатынаған, сондай-ақ Ішкі жол деп аталған, жүк-жолаушы тасымалдайтын (RORO) паром. 2006 жылдың 22 наурызында 101 адаммен бірге жоспарланған бағытты өзгерте алмай, қарастырылған жерге тіреліп, батып кетті (шамамен 427 метр тереңдікте). Оқиға кезінде денелері табылмай қалған екі жолаушы қаза тапты. Кеменің жалпы тіркелген тоннажы 8806 тоннаны құрады (флоттағы бесінші ірі кеме), ал жалпы ұзындығы болды. Ол 700 жолаушы мен 115 автомобильді тасымалдауға арналған.

Stena Line-пен құрылыс және қызмет көрсету

Кеме 1969 жылы Германияның Бремерхавен қаласындағы AG Weser компаниясымен салынды және бастапқыда Гетеборг (Швеция) мен Фредериксхавен (Дания) арасындағы бағытта Stena Line компаниясының Stena Danica кемесі ретінде пайдаланылды. Ол BC Ferries компаниясына 13,875 миллион канад долларына сатылды. Импорттық баж салығын қоса есептегенде, B.C. Ferries компаниясы үшін кеменің бастапқы құны 17,7 миллион долларға жетті.

BC Ferries компаниясымен

Stena Line компаниясынан Stena Danica сатып алынғаннан кейін, кеме 1974 жылғы сәуір айында сол кездегі NDP көлік және байланыс министрі Роберт Страчанның қатысуымен Queen of Surrey деп қайта аталды. Queen of Surrey Батыс Ванкувердегі Horseshoe Bay мен Ванкувер аралындағы Нанаимо арасындағы қатынай бастады. Бұл қарбалас бағыт күніне 8 рет жүріп-қайтуды талап етеді және кеменің RORO конструкциялы болуына байланысты, ол осы бағытқа жарамсыз екені тез анықталды, себебі оны қажетті жылдамдықпен жүк тиеу және түсіру мүмкін болмады. 1976 жылы кеме қызметтен шығарылып, Ванкувердегі Деас аралындағы BC Ferries кемежайына қойылды. 1980 жылғы мамыр айында 10 миллион долларлық толық жөндеуден кейін, ұзақ қашықтыққа, солтүстік бағыттарына (кабиналар, көбірек мейрамханалар және жүк қоймалары) қызмет көрсету үшін кеме Queen of the North деп қайта аталды. Ол Ванкувер аралындағы Порт Харди мен Британ Колумбиясының солтүстік-батысындағы Принс-Руперт арасындағы Ішкі Су жолына бекітілді. Кейде ол Белла Белла, Скидегейт (Королева Шарлотта аралдары) және басқа да бірнеше шағын солтүстік-батыс жағалау ауылдарына да қызмет көрсетті. Осы қауымдардың шалқарылуына байланысты (жолдары нашар немесе мүлдем болмағандықтан), ол тұрғындар мен медициналық пациенттерді тасымалдап, сондай-ақ азық-түлік, пошта және тұтыну тауарларын жеткізіп, негізгі көлік құралы болды. 1985 жылы кеме қайта жаңартылып, BC Ferries флотының «флагманы» деп жарияланды. 1994 жылы кеме суға батқаннан кейін, BC Ferries кеменің алдыңғы бөлігінің суға батпауы үшін іштен дәнекерленген екінші есіктерді орнатты. 2001 жылы Ванкувер кеме құрылыс кешенінде 500 000 долларлық толық жөндеу жұмыстары жүргізілді, оған жолаушылар палубаларының қайта жобалануы мен жаңартылуы кірді. Алайда, ескі, бір қабырғалы конструкциясының арқасында кеме маңызды қабырға бұзылуына немесе бірден көп бөлімшелердің суға батуына төтеп беруге арналмаған. Барлық жаңа паромдар кем дегенде екі бөлімшенің суға батуына төтеп бере алады және осы алаңдаушылықтан туындап, кемені 2009 және 2011 жылдар аралығында ауыстыру жоспарланған.

Суға бату

"Солтүстік патшайымы" Британдық Колумбияның Принс-Руперттен оңтүстікке қарай Райт шығанағындағы Гил аралына соғылып, батып кетті. Ол 2006 жылғы 22 наурызда сағат 12:25 немесе 12:43 PST (08:43 UTC) шамасында батып кетті; нақты уақыт туралы әртүрлі мәліметтер бар. Жаңалықтарда хабарланғандай, кеме жоспарланған бағытын өзгерте алмады және соқтығысу кезінде тиіс болған жерінен шамамен бір километр қашықтықта болды. Ол Порт-Харди бағытында болды. Төтенше жағдайға жауап берушілердің мәліметінше, кеме батуға шамамен бір сағат кеткен, бұл жолаушыларға құтқару шөлмектеріне көшуге уақыт берді. Көзі куәгерлер апат пен кеменің батуы арасындағы уақытты растады және кеме алды бөлігімен батқанын айтты. Кеменің соңғы орны BC Ferries тергеуіне сәйкес анықталды. Канада гидрографиялық қызметінің электрондық навигациялық карталары, BC Ferries тергеуінде көрсетілген орналасқан жерден солтүстік-батысқа қарай (WNW) жатқан жерде кеменің жатқанын көрсетеді. Кеме капитаны Колин Хенторн апат кезінде таяққа жатып ұйықтаған. Жергілікті ауа райы хабарларында Райт шығанағы аумағында желдің күшті соққандығы тіркелді. КБ Көлік министрі Кевин Фальконның сөзіне қарағанда, автопилот жабдығы сол жылдың 2 наурызында Канада Көлік министрлігімен сертификатталған. 2007 жылғы 26 наурызда BC Ferries кеменің батуына қатысты ішкі тергеудің қорытындысын жариялады. Есепте "Солтүстік патшайымы" Сенти-Пойнт тұсында қажетті немесе кез келген бағытты өзгерте алмағаны және кеме Гил аралына соғылғанға дейін 14 минуттан астам уақыт бойы дұрыс емес бағытпен алға жылжуы туралы қорытынды жасалды. Тергеу барысында Райт шығанағынан өту кезінде жылдамдықтың өзгеруіне ешқандай дәлел табылған жоқ және кеменің батуының басты себебі адам факторы екені анықталды.

Эвакуация және құтқару

Хартли шығанағынан келген көптеген шағын балық аулау және демалыс кемелері апат сигналына бірінші болып жауап беріп, оқиға орнына келді. Олар түннің қараңғысында аман қалғандарды алу үшін шағын су кемелерінің флотымен жетті. Бірлескен құтқару координациялық орталығы Виктория, Канада жағалау күзетінің CCGS Sir Wilfrid Laurier, CCGC Point Henry, CCGS W. E. Ricker, CCGC Kitimat II және CCGS Vector кемелерін, сондай-ақ 442-ші көлік және құтқару эскадрильясының CFB Comox базасынан екі CH 149 Cormorant тікұшағы мен бір CC 115 Buffalo ұшағын суға батқан оқиға орнына жіберді. Алғашқыда кеменің эвакуациясы жақсы өтті деп хабарланған, бірақ 24 наурызда кемеде белдеуге дейін су көтерілгені және экипаж мүшелерінің тұтқынға алынғаны туралы ақпарат тарады. BC Ferries компаниясының ресми баспасөз хабарламасына сәйкес, 101 жолаушы мен экипаждың 99-ы қауіпсіз эвакуацияланды, олардың көпшілігі жеңіл жарақат алды және жақын орналасқан Хартли шығанағында пана тапты.

Өмірінің жоғалуы

Британдық Колумбия штатының 100 Майл Хаус қаласынан Ширли Розетт пен Джеральд Фойзи есімді екі адам, көрінетін болса, құтқару қайықтарына үлкермей, кеме батқанда қаза болды. Бір жолаушы полицияға хабарлағандай, жоғалған жұп құтқару операциясы кезінде Хартли шығанағында көрінген деген ақпарат болды, бірақ полиция 120 адам тұратын шағын Гитгаат қауымын жан-жақты іздегенімен ештеңе таба алмады. Бұған қоса, жұбайлар кеме батқаннан кейін туыстарымен хабарласпады. Суасты кемесімен кеме табылып, тексерілгенде, екі жоғалған жолаушының денелері табылған жоқ.

BC Ferries компаниясының дағдарысқа қарсы іс-қимылы

BC Ferries компаниясының бас директоры Дэвид Ханның жауабы мынадай болды: бұл апатты оқиға болғанымен, экипаждың жедел әрекеттері пароммен саяхаттаудың қауіпсіздігін көрсетеді. Хан сондай-ақ Гил аралымен ең жоғары жылдамдықпен соқтығысқанда "кәдімгі кеменің, тіпті үлкен круиздік кеменің де корпусын қиратып жібереді" деді. Британ Колумбиясының премьер-министрі Гордон Кэмпбелл осы пікірді қолдап, оқиға болған күні Принс-Рупертте апаттан құтқарылғандармен кездесті. Осы оқиғаларға қарамастан, премьер-министр паром жүйесіне сенім білдіріп, "Флот қауіпсіз. Флот қауіпсіз ғана емес, сонымен қатар қауіпсіздік бойынша жақсы оқытылған кәсіби экипаждармен жабдықталған" деді. Бұл BC Ferries кемесінің бір жыл ішіндегі екінші апаты болды. 2005 жылдың 30 маусымында кеме жағалауға тоқтағанда қуатын жоғалтты. "Солтүстік Королевасы" паромдарымен қызмет көрсетілетін жағалаудағы елді мекендер ауыстыру көлігі туралы алаңдаушылық білдірді, себебі көптеген шағын қауымдастықтар BC Ferries-ке тек көлік үшін ғана емес, сонымен қатар азық-түлік, пошта және тұтыну тауарлары үшін де сенеді. BC Ferries компаниясы Ішкі жол бағытында уақытша кеме ретінде пайдаланылды, ал жаңа кеме 2007 жылдың наурыз айының соңында қызмет көрсетуді бастады. Паром компаниясы ауыстыратын кемеге Хартли шығанағының атын беру туралы ұсыныстан бас тартты.

Тергеу және құқықтық салдарлар

BC Ferries компаниясы апатты ішкі тергеуді аяқтады, ал Канаданың Көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңесі жеке тергеу жүргізді. 2006 жылдың 26 наурызында «Солтүстік патшайымы» кемесі адаммен басқарылатын теңіз асты аппаратымен 10 километр тереңдікте табылды. BC Ferries мәліметінше, кеме зақымдалмаған, «көлемдік балшықта жатыр, ал балшық корпустың сүрту жолағына дейін және кейбір жерлерде одан жоғары дейін жапқан». Кеменің суға батқан жері 53° 19.91' С, 129° 14.72' Б. координаталарында орналасқан. Апаттың себебін анықтау мақсатында алынған суретке түсірілген материалдар Канаданың Көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңесіне берілді. 2007 жылдың 26 наурызында BC Ferries өзінің тергеу нәтижелерін жариялады. Апатқа үш экипаж мүшесінің кінәсі бар екенін айтты, атап айтқанда, кеменің рульшісі (Брикер), сондай-ақ кеменің екінші және төртінші офицерлері, олар навигацияға жауапты болған. Vancouver Sun газеті жариялаған редакциондық мақалада, күзетте болған екі паром экипажының мүшесі – паромның екінші және төртінші офицерлері BC Ferries жүргізген ішкі тергеу барысында ынтымақтастық көрсетпегені атап өтілді. BC Ferries президенті Дэвид Хан болашақтағы тәртіптік тергеуден жаңа ақпарат күтпегенін мәлімдеді, себебі апат кезінде түнгі күзетте болған осы екі офицердің жауаптары ынтымақтастыққа қарсы болды. Vancouver Sun газетінде BC Ferries есебінде «апатқа бір ай бұрын орнатылған жаңа көпір жабдықтарын пайдаланудағы шатасу суға батумен байланысты екендігі туралы пікір жоққа шығарылды» делінген. Осылайша, «Солтүстік патшайымы» кемесінің суға батуына ешкім жауапкершілік тартпады. 2006 жылдың 27 наурызында Александр мен Мария Котайлар BC Ferries компаниясына салғыштық үшін сотқа шағымданып, компания экипажды тиісті деңгейде оқыта алмағанын, көпір экипажын бақыламайтынын, дұрыс қарауылды ұстамайтынын, қауіпсіз жылдамдықпен жүрмейтінін және жарақаттарды болдырмау немесе азайту үшін эвакуация жүргізбегенін мәлімдеді. Котайлар сол кезде Китиматтан Нанаймоға көшіп бара жатқан еді және кеме суға батқан кезде көптеген жеке заттарын жоғалтты. Олар талап еткен залал өтемақының сомасы нақтыланбаған. 2007 жылдың 24 сәуірінде BC Ferries Гил аралына соқтығысып, суға батқан кезде көпірде болған үш «Солтүстік патшайымы» экипаж мүшесін жұмыстан шығарды. BC Ferries компаниясы бұл үш қызметкердің барлық тергеушілермен толық ынтымақтаспағанын мәлімдеді. Кеме жұмысшылары мен теңізшілер кәсіподағы кеме экипажы мүшелерін өкілдік етті. Кәсіподақ жұмыстан босату туралы шешімге шағымданатынын мәлімдеді. Канада Корольдік атты полициясы (RCMP) кеменің суға батуы бойынша қылмыстық тергеуді жалғастырды. ТҚК-ның соңғы есебі 2008 жылдың 12 наурызында жарияланды. Оның негізгі қорытындысы, сол кездегі 4 кәсіподақ мүшесінен тұратын кеме экипажы дұрыс навигациялық тәжірибе мен ережелерді сақтамаған. 2010 жылдың 16 наурызында Ванкувердегі провинциялық сотта Карл Лильгертке өлімге әкеп соқтырған салғыштыққа қатысты айып тағылды. Ол апат кезінде кемені басқаруға жауапты офицер болды. Бұл туралы провинцияның қылмыстық сот департаменті мәлімдеді. 2013 жылдың 13 мамырында Лильгерт Б.К. Жоғарғы сотында бес күндік қарастырудан кейін екі қылмыстық салғыштықтан туындаған өлімге кінәлі деп танылды. 2015 жылы Канаданың Жоғарғы соты оның апелляциясын қараудан бас тартты; ол төрт жылдық жазасын өтеуі күтілуде.

Қоршаған ортаны қорғау

Кемеде шамамен дизель отыны және майлау майы болды. Сондай-ақ, ол 16 көлік тасымалдап жүрген, ал кеменің суға батуы бүкіл бұғазға тез тараған мұнай жабынының пайда болуына әкелді. Осы күні таңертеңнен бастап мұнайды тоқтату жұмыстары басталды, ал 2006 жылдың 25 наурызында шенеуніктер "аймақтың қоршаған ортасына едәуір зиян келмеген сияқты" деді. Райт бұғазының биожүйесіне, әсіресе оның моллюскалар популяциясына ұзақ мерзімді әсері әлі белгісіз. Шенеуніктер кемені құтқару мүмкін емес деп санайды. "Burrard Clean Operations" компаниясы қажет болған жағдайда экологиялық жауап шараларын жүргізу үшін шақырылды. 2007 жылдың наурызында заң шығарушы орган отырысында НДП оппозициясының қоршаған орта жөніндегі сыншысы Шейн Симпсон өткен жылы суға батқан кемеден отынды алып тастау бойынша шаралар қабылданбағанын сынады. Қоршаған орта министрі Барри Пеннер "қағаждағы инженерияға" қарсы кеңес берді, су жолдары мен суға батқан кемелердің жауапкершілігі федералдық үкіметке қарасты екенін және BC Ferries Канаданың жағалау күзетімен бірлесіп, қоршаған ортаға отынның бақыланбай таралуына әкелмейтін жоспарды әзірлейтінін мәлімдеді.

Stena Line компаниясымен

Stena Danica кемесі Гётеборг (Швеция) – Фредериксхавен бағытында саяхаттады.

Карталар

Көк түсті дөңгелектердегі сандар – жоғарыда тізілген маршруттарға сәйкес келетін паром бағыттарының нөмірлері. Қажет болған жағдайда, облыстық тас жолдардың бағыт белгілері қосылған.