Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Күрд киносы күрд халқы мен мәдениетіне негізгі назар аударады. Мемлекеті жоқ халық ретінде күрдтердің тағдыры олардың кино өнерін қалыптастырды. Күрд фильмдерінде әлеуметтік наразылық, қысым, азаптау, адам құқықтарының бұзылуы және жат жерде өмір сүру жиі бейнеленеді. Күрд киносы күрдтер үшін зор маңызға ие, себебі ол оларға өзінің жағдайын көркемдік тұрғысынан көрсетуге мүмкіндік береді. Дегенмен, мемлекеттік репрессиялардың салдарынан көптеген фильмдер эмиграцияда түсіріледі. Бұған Түркиядағы жағдай мысал, онда күрдтер 1991 жылға дейін ана тілінде сөйлеуге тыйым салынған, бұл олардың кино жасауын қиындатты.
Kurdish cinema focuses on the Kurdish people and culture. The fate of the Kurds as a people without a state shaped their cinema. Kurdish films often show social grievances, oppression, torture, human rights violations, and life as a stranger. Kurdish cinema has a high significance for the Kurds, as it offers the opportunity to draw attention to their own situation artistically. However, because of state repression, most films are produced in exile. The best example of this is in Turkey, where Kurds were not permitted to speak their native language until 1991, which made the development of their films more difficult.
Тарих
Кеңес Армениясында түсірілген алғашқы күрд фильмі 1927 жылы Хамо Бекназарянның «Зарэ» атты үнсіз фильмі болды. 1915 жылы оқиғаларға арналған фильмде жас езид жұбы – қойшы Сайдо мен Зарэ арасындағы махаббат көрсетіледі. Фильмде 1920-ші жылдардағы идеологияға сәйкес, патша әкімшілігі күрдтердің білімсіздігін діни қызметкерлер мен басшылардың көмегімен өз мүддесі үшін пайдаланғандығы бейнеленеді. 1933 жылы «Krder ezidner (Күрдтер езидтер)» атты тағы бір қара-ақ фильм жарық көрді, ол езид күрдтері туралы үнсіз туынды. Амаси Мартиросянның режиссерлігімен түсірілген фильмде күрд ауылында колхоз құрылуы көрсетілген. Күрд киносының негізін қалаушылардың бірі – Йилмаз Гүней, ол күрд мәдениетін фильмдерінде бейнелеу қабілеті үшін күрд кинорежиссерлері тарапынан құрметке ие. Түркия үкіметі тарапынан салынған шектеулерге қарамастан, ол «Sürü» және «Yol» сияқты фильмдерімен танылды. Гүней 1950-ші жылдары кино жасаумен айналысты. 1982 жылы «Yol» фильмі үшін Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды. 1990-шы жылдары күрд кино мәдениетіне жаңадан құрылған Месопотамия мәдени орталығы (МКМ) қолдау көрсетті. МКМ кино бөлімін құрды, онда бірнеше күрд режиссерлері алғашқы фильмдерін түсірді. 1995 жылы МКМ Стамбул филиалы кино шеберханасын ұйымдастырды. 1991 жылы режиссер және сценарист Низаметтин Аричтің «Бекөге арналған ән» атты күрд фильмі неміс-армян өндірісінде жасалды. 1992 жылы режиссер Юмит Елчи «Mem û Zîn» фильмін түрік өндірісінде түсірді. «Siyabend пен Xecê» фильмі 1993 жылға дейін соқталады және Түркияда түсірілді. Иранда түсірілген күрд фильмдерінің саны біртіндеп артып келеді. Мысалы, Бахман Кубади Берлин кинофестивалінде «Турпақтар ұша алады» фильмі үшін жастар қазылар алқасының арнайы сыйлығын алды. Мираз Безардың «Min Dît: Диярбақыр балалары» фильмі Сан-Себастьян, Гамбург және Гент кинофестивальдерінде жүлделі орындарға ие болды. Бұл түрік кинофестивалінде көрсетілген алғашқы күрд тіліндегі фильм болды. Ол Анталиядағы «Алтын апельсин» кинофестивалінде көрсетіліп, қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. Соңғы жылдары Германия мен Швейцарияда NEWA Film Berlin және Frame Film GmbH Bern сияқты күрд кинорежиссерлері, олар тұратын елдерден мемлекеттік қаржы ала отырып, кино өндіріс компанияларын құрды. 2000-ші және 2010-шы жылдары бүкіл Курдистан бойынша көптеген деректі фильмдер түсірілді. Күрд кинорежиссерлері деректі фильмдерді, әсіресе батыс көрермендерін білім беру үшін пайдаланды. Олар фильмдерін кинофестивальдарда және әлеуметтік желілерде көрсетіп, Курдистанда болып жатқан оқиғаларға назар аударуға тырысты. Бұл деректі фильмдердің көпшілігі төмен бюджетпен және шағын топпен «cinéma vérité» стилінде түсірілді. Дия Ханның режиссерлік және продюсерлік жұмысымен жасалған «Баназ: махаббат тарихы» фильмі 2006 жылы әкесі, ағасы және ағайындары ұйымдастырған кісі өлтіру салдарынан қаза тапқан Митчемде (Оңтүстік Лондон) тұратын 20 жасар күрд әйелі Баназ Махмудтың өмірін баяндайды. Фильм 2013 жылы «Эмми» сыйлығын үздік халықаралық ағымдағы істер фильмі номинациясында жеңіп алды.
The first documented Kurdish film produced in Soviet Armenia was a 1927 silent film called Zarê, directed by Hamo Beknazarian. Set in 1915, the film depicts a romance between a young Yezidi couple, the shepherd Saydo and the titular Zare. In line with the 1920s ideologies, the film portrays how the Tsar administration used the ignorance of the Kurds to exploit from them with the help of the religious clerics and leaders. Krder ezidner (Kurds Yezidis), another black and white milestone silent film about Yezidi Kurds in Soviet Armenia was released in 1933. Directed by Amasi Martirosyan, it exhibited the establishment of a Kolkhoz in a Kurdish village. One of the founding fathers of Kurdish cinema is Yilmaz Güney, who is admired by Kurdish filmmakers for his ability to portray Kurdish cultures in his films, notably Sürü and Yol, despite restrictions levied against him by the Turkish Government. Güney began making films in the 1950s. He won the Palme d`Or at the Cannes Film Festival for his 1982 film Yol The Road. In the 1990s, Kurdish cinema culture received support from the newly founded Mesopotamia Cultural Center (MKM). The MKM established a cinema department in which several Kurdish directors made their first movies. In 1995, the Istanbul branch of the MKM organized a cinema workshop. In 1991, a Kurdish film, A Song for Beko by writer director Nizamettin Ariç, was produced as a German Armenian production. In 1992, director Ümit Elçi shot Mem û Zîn as a Turkish production. The film Siyabend and Xecê dates back to 1993 and was also produced in Turkey. The number of Kurdish films shot in Iran is growing gradually. Bahman Qubadi, for example, received the Special Mention by the Youth Jury for his film at the Berlinale Turtles Can Fly. Miraz Bezar's movie Min Dît: The Children of Diyarbakır won awards at the film festivals in San Sebastian, Hamburg, and Ghent. It was the first Kurdish language movie at a Turkish film festival. It was shown at the Golden Orange Film Festival in Antalya where it won the special jury prize. In the last couple of years in Germany and Switzerland, Kurdish filmmakers in exile who receive public funding from the states they live in, such as NEWA Film Berlin or Frame Film GmbH Bern, for example have created film production companies. Through the 2000s and 2010s, there was an influx of documentary films filmed throughout Kurdistan. Kurdish filmmakers used documentary films as a tool to educate mainly Western viewers. They have shown their films in film festivals and on social networking sites to bring attention to the past and current events that have, and are, taking place in Kurdistan. Many of these documentaries are shot in cinéma vérité styles, with a small budget and crew. The film Banaz: A Love Story, directed and produced by Deeyah Khan, documents Banaz Mahmod, a 20 year old Kurdish woman from Mitcham, south London, who was killed in 2006 in a murder orchestrated by her father, uncle, and cousins. It won the 2013 Emmy award for Best International Current Affairs Film.