Тұрғын үйін іздеуге келісімнің шектеулері: Georgia v. Randolph ісі

Кіріспе

Джорджия Рэндольфке қарсы, 547 U. S. 103 (2006), АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі бойынша, іздестіру ордері болмаған жағдайда полицияның бір тұрғыны іздестіруге келісім берген, ал екінші тұрғыны қарсылық білдірген үйді іздестіруге конституциялық құқығы жоқ. Сот бұл істі, бірге тұратын адамның келісімі туралы ережеден (United States v. Matlock ісінде белгіленген) ерекшелендірді, онда бір тұрғынның екінші тұрғынның қатысуынсыз келісім беруіне рұқсат етілген.

Өмірбаян

Жауапкер Скотт Рэндольф пен оның әйелі Джанет Рэндольф 2001 жылдың мамыр айының соңында бөлісіп кетті, ол Джорджия штатының Америкус қаласындағы ортақ тұрғын үйден шығып, Канададағы ата-анасымен бірге тұруға кетті, ұлын және бірнеше мүліктерін алып кетті. Шілдеде ол баласымен бірге Америкусқа оралды; оның қайта оралу себебі тіркелмеген. 6 шілде күні таңертең ол полицияға күйеуінің үй дауынан кейін ұлын ортақ тұрғын үйден алып кеткеніне шағымданды. Полиция Рэндольфтардың үйіне келгенде, ол күйеуінің кокаин қолданушы екенін айтты және оның осы әдеті отбасының қаржылық қиындықтарына себеп болғанын мәлімдеді. Ол некедегі мәселелер туралы айтып, өзі мен ұлының бірнеше апта ата-анасымен бірге болғаннан кейін ғана үйіне оралғандарын жеткізді. Полиция келгеннен кейін көп ұзамай Скотт Рэндольф қайтып келді, ұлын көршісінің үйіне алып кеткенін түсіндірді, әйелі оны тағы да АҚШ-тан алып кетуі мүмкін деп қорқыпты; Скотт Рэндольф кокаин қолданғанын жоққа шығарды және керісінше, оның әйелі Джанет есірткі және алкогольді шамадан тыс қолданатынын айтты. Полиция сержанты Мюррей Джанет Рэндольфпен бірге көршісінен ұлын қайтарып алуға барды; олар оралғанда, ол күйеуінің есірткі қолдануы туралы шағымдарын қайталады және үйде "есірткінің дәлелдері" бар екенін хабарлады. Сержант Мюррей Скотт Рэндольфтен үйді тінтіп қарауға рұқсат сұрады, бірақ ол бас тартты. Сонда сержант Джанет Рэндольфтен Рэндольфтердің үйін тінтіп қарауға келісім сұрады, ол оңай келісті, содан кейін оны Скотттың жатын бөлмесіне жетеледі, онда сержант кокаин болуы мүмкін ұнтақ қалдықтары бар ішімдік түтігінің бөлігін байқады. Ол дәлелдерді жинау үшін патрульдік көлігінен қап алып, аудандық прокурордың кеңсесіне хабарласты, олар оған тінтіруді тоқтатып, тінтіру ордерін алуды бұйырды. Сержант Мюррей үйге оралғанда, Джанет Рэндольф үйді тінтіп қарауға берген келісімін кері алып алды. Полиция ішімдік түтігін полиция бөліміне алып барды, сонымен қатар ұсталған адамдарды да алып кетті. Тінтіру ордерін алғаннан кейін олар Рэндольфтердің үйіне қайта оралып, есірткі қолданудың тағы бір дәлелін тәркіледі, оның негізінде Скотт Рэндольф кокаин иеленгені үшін айыпталды. Сотта Скотт Рэндольф дәлелдерді жасыру туралы өтініш білдірді, өйткені оның үйі әйелінің оның тікелей қарсылығына қарамастан, рұқсатсыз тінтіп қарау нәтижесінде алынған. Алғашқы сот Джанет Рэндольфтің тінтіруге келісім беруге "ортақ құқығы" бар деп шешіп, өтінішті қабылдамады.

Respondent Scott Randolph and his wife, Janet Randolph, separated in late May 2001, when she left the marital residence in Americus, Georgia, and went to stay with her parents in Canada, taking their son and some belongings. In July, she returned to the Americus house with the child; the record does not register her motive for returning. On the morning of July 6, she complained to the police that, after a domestic dispute, her husband had taken their son from the marital residence, and when the police reached the Randolph house, she told them that her husband was a cocaine user whose drug use habit had caused the family financial troubles. She mentioned the marital problems, saying that she and their son had only recently returned after a several weeks' stay with her parents. Shortly after the policemen arrived, Scott Randolph returned, explaining to them that he had removed their son to a neighbor's house, worried that his wife might again take the boy out of the U. S.; Scott Randolph denied using cocaine, and countered that it was his wife, Janet, who used illegal drugs and abused alcohol. One of the policemen, Sergeant Murray, went with Janet Randolph to reclaim the Randolph child from the neighbor; when they returned, she renewed her complaints about her husband's drug use and volunteered that there were “items of drug evidence” in the house. Sergeant Murray asked Scott Randolph for permission to search the house; he refused. The sergeant then asked Janet Randolph's consent to search the Randolph house, which she readily gave, and then led him to an upstairs bedroom she identified as Scott's, where the sergeant noticed a section of a drinking straw with a powder residue he suspected was cocaine. He then left the house to get an evidence bag from his patrol car, and to call the district attorney's office, which instructed him to stop the search and apply for a search warrant. When Sergeant Murray returned to the house, Janet Randolph withdrew her consent to searching the house. The police took the drinking straw to the police station, along with the arrested occupants. After obtaining a search warrant, they returned to the Randolph house and seized further evidence of illegal drug use, on the basis of which Scott Randolph was indicted for possession of cocaine. At court, Scott Randolph moved to suppress the evidence, as products of a warrantless search of his house, unauthorized by his wife's consent over his express refusal. The trial court denied the motion, ruling that Janet Randolph had "common authority" to consent to the search.

Соттың пікірі

Сот судья Соутер жазған 5-3 дауыспен қабылданған шешімде, сот бірлесіп тұратын адамның полиция тексеруіне келісім беруден бас тартуға құқылы екенін, тіпті басқа бірлесіп тұратын адам келісім берген жағдайда да, растады. Нақтырақ айтқанда:

Бұл мәселедегі сұрақ – егер бір тұрғынның рұқсатымен дәлелдік заттарды тәркілеу заңды болса, екінші тұрғын, кейіннен дәлелдерді жоюға тырысқан адам, оқиға орнында болып, келісім беруден ашық бас тартса, онда қандай жағдай болады? Біз осы жағдайда физикалық тұрғыдан қатысқан бірлесіп тұратын адамның кіруге рұқсат бермеуі басымдыққа ие болады деп шештік, бұл оған қатысты ордерсіз іздестіруді негізсіз және жарамсыз етеді. Соттың шешімі бұрынғы шешімдерін – Иллинойс штаты мен Родригес ісін (497 АҚШ 177, 1990 жыл) және АҚШ мен Матлок ісін (415 АҚШ 164, 1974 жыл) – ерекшелендірді. Родригес және Матлок істерінде полиция бірлесіп тұратын адамнан ерікті келісім алған, ал полиция келісім алған кезде қатыспаған басқа бірлесіп тұратын адамды кінәлі ететін дәлелдерді тапқан. Сот бұл істің алдыңғы екі істен өзгеше екенін айтты, себебі бірлесіп тұратын адам іздестіруге келісім беруден бас тарту үшін қатыспаған. Родригес ісінде іздестіруге кейіннен қарсылық білдірген бірлесіп тұратын адам үйдің жатын бөлмесінде ұйықтаған; ал Матлок ісінде кейіннен қарсылық білдірген бірлесіп тұратын адам жақын жердегі полиция көлігінде болған. Іс талқыланған кезде әлі бекітілмеген Алито судья іске қатыспады және шешім қабылдауға да қатыспады.

Стивенс судьяның келісімі

Стивенс және Брейер судьялары жеке-жеке Соттың көпшілік пікірімен келісті. Стивенс әділінің келісімі Төртінші түзетуге қатысты "түпнұсқашылдардың" көзқарасына қарсы шықты, егер Сот Төртінші түзету жазылған кездегі заңға сүйенсе, яғни заңды негізін қалаушы әкелердің ниетіне сай қолданса, іздестіруге тыйым салынар еді деп атап өтті. Ол кезде заң бойынша күйеу "үй иесі" болып есептелген: 18-шы ғасырда еркектің меншік құқығы мен әйелдің құқығы арасындағы зор айырмашылықты ескерсек, тек күйеудің келісімі ғана маңызды болар еді. "Үй иесі" келіссе немесе қарсылық білдірсе, оның шешімі басым болар еді. Осылайша, егер "түпкілікті түсінік" осы істің нәтижесін анықтаса, күйеу келіспегендіктен іздестірудің заңсыз екені анық болар еді. Алайда, тарих шешуші емес, себебі конституциялық құқық бойынша еркек пен әйел тең құқылы серіктестер екені қазірде анықталды.

Сот судьясының келісімі

Төреші Брейердің келісуі көпшілік пікірдің өте нақты екенін баса көрсетіп, "осы оқиғадағы жағдайлар келесілерді қамтиды" деп жазды: Тінту тек дәлелдерді табуға бағытталған. Қарсылық білдірген тарап қатысып, үйге кіруге тырысқан полицейлерге өзінің қарсылығын анық және тікелей білдірді. Полицейлер іздеуді мүмкін болатын дәлелдерді жою қаупімен ақтамады. Қараңыз, Торнтон АҚШ-қа қарсы, 541 U. S. 615, 620–622 (2004); Скиннер теміржол еңбек ұйымдарына қарсы, 489 U. S. 602, 623 (1989); Шмербер Калифорнияға қарсы, 384 U. S. 757, 770–771 (1966). Сонымен қатар, құжаттар көрсеткендей, полицейлер оңай ғимаратты қорғап, үйге кіруге рұқсат алатын ордер алуға мүмкіндік болған. Иллинойс штаты мен МакАртур ісі, 531 U. S. 326 (2001) қараңыз. Осылайша, "барлық жағдайлардың жиынтығы" төртінші түзетуде үйге полицейлердің ордерсіз кіруіне дәстүрлі қарсылықты жеңуге жеткіліксіз. Алайда, мен жағдайлардың тұтастығын атап өткім келеді, себебі жағдайлар маңызды түрде өзгеретін болса, нәтиже де сәйкесінше өзгеруі керек.

Бас судья Робертстің келіспеушілігі

Бас судья Робертс Соттың шешімі полицияның отбасылық зорлық-зомбылықпен күресу мүмкіндігін шектейді деп қорқып еді. Бас судья Робертс сондай-ақ Төртінші түзетудің мақсаты жеке құпиялылықты қорғау екенін айтты, бірақ егер біреу басқа адаммен бір тұрғын үйді (немесе, Бас судья Робертс атап өткендей, шкафты немесе қатты дискіні) бөліссе, онда ол адамның өз заттарына қол жеткізіп, оларды билік органдарына беруі мүмкін екенін түсінуі керек. Қысқасы, біреумен бірге тұру – сол адамға қатысты құпиялылықтан бас тартумен тең, ол адам оның жеке өміріне теріс әсер ететін іс-әрекеттерге келісім беруі мүмкін. Робертс сонымен қатар көпшілік пікірдің негізсіз екенін, себебі бұрынғы сот шешімдері бойынша, үйде емес, полиция машинасынан ұсталған наразы тұрғынның пікірі іздеу кезінде ескерілмеуі мүмкін деп мәлімдеді.

Басқа да жағдайлар

2006 жылдың тамызында Калифорниядағы сот полицияның үйге кіруге қатысты рұқсат алғаннан кейін, бірақ үйге кірмес бұрын есікті соғып, кіріп бара жатқанын хабарламағандықтан, алынған дәлелдерді мойын соқпады. Үйде есірткі қолданып жатқан басқа тұрғынды тапқан. "Фернандес Калифорнияға қарсы" (2014) ісінде Жоғарғы Сот шешім шығарды: егер үйді іздеуге қарсылық білдірген тұрғын объективті негізделген себептермен (мысалы, заңды түрде қамауға алу) уақытша кеткен жағдайда, қалған тұрғын іздеуге заңды түрде келісе алады.