Кіріспе

Темір бағана (, lang es) - Испания Азамат соғысы кезінде Екінші Испания Республикасына қарсы көтерілген Ұлтшыл фракцияның әскери күштерімен күресу үшін құрылған валенсиялық анархистік әскер колоннасы.

Тарих

"Темір бағана" Испания революциясының басында Валенсияда жергілікті анархистер, оның ішінде Рафаэль Марти (мексикалық революционер Панчо Вилланың есімімен аталған), Хосе және Педро Пелишер, Элиас Манзанера және Хосе Сегарра тарапынан құрылды. "Темір бағана" Теруэль майданында күресті.

Арагон майданы

8 тамызда 8 жүз (800 әскери адам) Валенсиядан Теруэльге аттанды. Олар екі топқа бөлініп, ұйымдаспаған күйде жолға шықты. Бірінші болып, Рафаэль Марти бастаған Алкой тобы, құрамында 150-ге жуық әскери қызметкермен Валенсиядан шығып, Сагунто арқылы өтті, онда оларға тағы жүз ерікті қосылды. Теруэльдің Сарыон қаласына жеткенде, сандары 400-ге жуық болғанда, олар ұлтшылдардың шабуылын тойтарды. Сонымен қатар, Хосе Пелишер Гандия басқаратын тағы бір жасақ, 400 еріктімен бірге Валенсиядан жолға шықты. Бұл күндері колоннада ұйымдастыру мүлдем болмады, бірақ шайқастағы ұйымсыздықтан бірнеше адам қаза болғаннан кейін, олар "жүздіктерді" құруға шешім қабылдады. Тамыздың соңына қарай колонна майдан бағытында тұрақтап, 600 ресми әскермен бірге шайқасқа қатысты, жалпы саны 2200 адамды құрады. Қазан айында "Темір колонна" шамамен 12 000 адамнан тұрды (ал қысқа қарай 20 000-ға дейін жетті), бірақ олардың тек 3 000-ы ғана қаруланған, көбінесе Альберда казармасына шабуыл жасағанда алынған ұсақ қарулармен. Қалған еріктілер Лас-Салесас казармасында немесе үйде шақыруды күтіп отырды. "Темір колонна" Республиканы қорғаудың орнына, халық революциясын қорғауға (және оны кеңейтуге) бағытталды. Оның алғашқы іс-әрекеттерінің бірі – Сан-Мигель-де-лос-Рейес түрмесінен сотталғандарды босату және сот архивтерін өртеу болды. Олардың көпшілігі түрмеден шыққаннан кейін "Темір колоннаға" қосылды. Алайда, олардың көпшілігі жеке мүдделер үшін ғана қосылған қатал қылмыскерлердің әрекеттері, көп ұзамай "Темір колоннаға" жаман даңқ әкелді. "Темір колонна" CNT FAI-нің (Республика тарапындағы жетекші анархистік ұйым) ұлттық үкіметке кіруіне қарсы шыққандықтан, CNT колоннаны қаруландырудан және жабдықтаудан бас тартты, сондықтан ол тәркілеуге және аймақтық комитеттердің көмегіне сүйенуге мәжбүр болды. "Темір колонна" сонымен қатар коммунистер мен шабуыл жасаушылармен фракциялық шайқастарға да тартылды. Бенагуасил қаласында олар қаланы бақылаған коммунистерге қарсы қарулы қақтығысқа түсті. Екі тараптан да бірнеше адам қаза болғаннан кейін, үкімет анархистерге шабуыл жасау үшін ұшақтар жіберді.

Дау

Колоннаға либертариандық коммунизмді өз әскерлері бар жерде орнатуға тырысқаны үшін шабуыл жасалды. Ал майданда белсенді емес әскерлер Теруэльдегі ауылшаруашылық кооперативтерін кеңейтумен айналысты. Кооперативтерді Торес-Бенедито колоннасы сияқты басқа колонналар да қолдады, олар да кооперативтерді қорғады. Бірақ ең бастысы, тіпті Дуррути колоннасынан да артық, Темір колонна соғыс жасағы ретінде де, революциялық ұйым ретінде де әрекет етті: ол өз жиналыстарының хаттамаларын сақтап, «От желісі» газетін шығарып, манифесттер таратты, өйткені ол арттағыларға өз әрекеттерін түсіндіріп, жұмысшылар мен шаруалар алдында өз қозғалыстарын және шешімдерін ақтауы қажет болды. Ол өзінің жеке қауымдастығы ретінде қарастырылды. Қыркүйек және қазан айларында қару-жарақ және оқ-дәрі жетіспеуіне байланысты жүздеген колонналар оларды іздеу үшін артқа жіберілді. Артқа келгеннен кейін, оларды тұтқындауға және тексеруге тырысқан құқық қорғау органдарының мазалауына ұшырады. Осы қастыққа жауап ретінде колонна күшпен жауап берді: сондықтан екі рет, бірі Валенсияда, екіншісі Кастельонда революционерлер сот актілерін жою үшін сотқа шабуыл жасады, қалалық кеңеске мүліктік актілерді жою үшін, тіпті Сан-Мигель-де-лос-Рейес түрмесіне шабуыл жасап, ондағы тұтқындарды босатты. Бұл Пеллисердің түрмелерге қарсы бастамасымен байланысты болды, қайда болса да, бұл, әрине, Сарагоса конгресіндегі CNT келісімдерінің біріне сәйкес келді. Кастельонда колонна 65-ке жуық оңшыл және фашист тұтқындарды атып тастады. Олар Винароста айыптау немесе сотсыз тұтқындарды алып кеткеннен кейін тағы 16 адамды өлімге жіберді. Сонымен қатар, қару іздеу кезінде, олар артта сақтап тұрған Халықтық антифашистік гвардиядан (ХАГ) мылтықтар мен пулеметтерді тәркіледі. 1936 жылдың 2 қазанында колонна әскерлері Легаспи кемесінің кемежайындағы тұтқындарды эвакуациялап, Патерна Пикадеросында атып тастады. Ол кезде CNT Республикалық үкіметке кіру туралы келіссөздер жүргізіп жатты және бұл әрекетті өзінің бастамасына қарсылық ретінде қарастырды, сондықтан колоннадан бас тартып, оған қарсы насихат науқанына қарсы ештеңе жасамады. Коммунистік және республикалық БАҚ «ресми» анархистік БАҚ жоққа шығармаған көптеген айыптауларды жариялай бастады. Колоннаға жақын анархистік БАҚ республикалық тараптан цензура болғандықтан, оны жасау мүмкін емес еді. 29 қазанда ХАГ анархист Тибурсио Аризаны рейдте өлтірді. Торрес-Бенедито, Темір және CNT-нің 13 колонналары ұйымдастырған жерлеу кезінде олар Generalitat Valenciana-ның жанынан өтті, ол ауыр қаруланған және мүмкін шабуылды күтіп отырды. Олар Испания Коммунистік партиясының (ІКП) штаб-пәтері Тетуан алаңына келгенде, коммунистердің Мадридтен оралған батальонның күшін пайдаланып, алаңда қарулы тұтқын ұйымдастырғанын көрді. Анархистерге қарсы наразылық білдірген жас коммунист демонстрацияға жақындап, көпшілікке оқ атты. Бұл оққа көп ұзамай басқалары, тіпті пулемет атысы қосылды, алаңда хаос тудырды. Шайқас жарты сағатқа созылды және 56 адам жарақат алды, оның 49-ы CNT-дан, ал шамамен 30 адам қаза тапты. Тез арада Валенсияға Теруэльдің күштерін шақыру туралы шешім қабылданды. Коммунистердің сол батальоны, ХАГ және әскери дайындықтан өткен 300-ге жуық жас жігіт болды. Бірақ CNT комитеті колонналарға жауаптыларды сөгіп, жанжалдан аулақ болды. CNT басшылары сол кезде ІКП-мен проблемаларды қаламайтын, өйткені үкіметке кірудің егжей-тегжейлері аяқталып жатты.

Әскерилесу

1936 жылдың қарашасында үкімет ұлттық әскерлердің Мадридке жақын болуына байланысты Валенсияға көшірілген кезде, бірнеше министрлер колонна бақылауындағы Таранкон қаласынан өте жатып тұтқындалды, қорланды және өлтірумен қорқытылды. Жыл соңына қарай Валенсия республикалық шенеуніктер мен басшылардың панасы болды. Желтоқсан ортасында колонналар Теруэльге шабуылға шақырылды, Темір колонна Пуэрто-Эскандонға шабуылдауға міндеттелді. Бірақ шайқас сәтсіз аяқталды, себебі республикашылар артиллериялық шабуылды қолдамады, ал олардың ұшақтары өз басымдықтарын қалай пайдалануды білмеді, сондай-ақ жаудың күшін арттырмау үшін іргелес майданды да ашпады. Темір колонна халықтық жасақтарды тұрақты армияға айналдыру жөніндегі үкіметтік жоспарға ең ұзақ қарсылық көрсетті. Осы қарсылықтың себептерін Темір колоннаның мүшесі жазған "Азалы және бұлтты күн" атты эсседе оқуға болады. Темір колоннаның өкілі CNT съезінде былай деді:

Милицияшыларды көндіру үшін әскерилендіруді жақтаған өкілдер басқа майданнан жіберілді. Мариано Васкес пен Хуан Гарсия Оливер де мәселені реттеуге тырысты, бірақ оларға мән берілмеді. Колонна, осындай пікірдегі басқалармен бірге, анархистік колонналардың пленарлық мәжілісін шақырып, әскерилендіруді талқылады. Мәжілістен кейін бұл қажеттілік екені анық болды. Анархистердің көбі әскерилендіруге келісті. Бір ай бойы колонна ішінде көптеген пікір таластары болды, олар ерікті шығындар мен қуғынға ұшыратуға әкелді. Бірақ ақырында колонна өзін әскерилендіруге шешім қабылдады. Ол үшін колонна майданнан алынуы керек болды. 1937 жылдың наурыз айының екінші аптасында колонна майданнан түсіп, 1 сәуірде 83-ші аралас бригадаға айналды (бұрынғы делегаттардың көптегені офицерлер болды). Колоннаның көптеген мүшелері 82-ші және 84-ші аралас бригадалар сияқты басқа аралас бөлімшелерге де қосылды. Темір колоннаның белгісіз мүшесі "Protesta ante los libertarios del presente y del futuro sobre las capitulaciones de 1937" [es] ("Қазіргі және болашақ либертариандар алдындағы 1937 жылғы капитуляциялар туралы наразылық") атты еңбегін жазды, онда автор сол кездегі CNT басшылығының әскерилендіруі мен келісімдерін айыптады.