Кіріспе

Австралиялық журналист (1898–1967)

Лоуренс Луис Шарки (19 тамыз 1898 – 13 мамыр 1967), көбінесе Лэнс Шарки немесе Л. Л. Шарки деп танылған, австралиялық кәсіподақ жетекшісі және коммунист болды. 1948 жылдан 1965 жылға дейін Австралия Коммунистік партиясының (АКП) бас хатшысы қызметін атқарды. Шарки өзінің саяси карьерасы бойында ортодоксал сталиншіл болып, саясаттың әр маңызды өзгерісінде кеңестік бағытты жақыннан ұстанды.

Алғашқы жылдар

Лоуренс Шарки 1898 жылдың 18 тамызында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Оранж қаласы арқылы Карго маңындағы Уорри-Крик поселкесінде дүниеге келген. Оның шаруа ата-анасы Майкл мен Мэри ирландтықтар болған және оны рим-католик дінінде тәрбиелеген: осы діни ортаны ол көптеген басқа австралиялық коммунистік шенеуніктермен бөлісті. Ол 14 жасында мектепті тастап, Оранжда каросерий жасаушының шәкірті болып жұмыс істеуге кірісті. Кейін ол шаруа болып жұмыс істеді, ол көшпенді жұмысшылардың Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери шақыруға қарсы күреске және Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар одағын қолдауға тартып алғанын айтты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шарки Сиднейге көшіп, лифт операторы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Сидней Федерацияланған әртүрлі жұмысшылар одағының белсенді мүшесі болды. 1922 жылы Шарки Сидней еңбек одағы кеңесінің мүшесі болды. Шарки Түрлі жұмысшылар одағының басқармасына сайланды, бірақ 1925 жылы өткен кезекті сайлауда бұл лауазымын жоғалтты. 1928 жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек кеңесіне одақтың делегаты болып сайланды.

Саяси мансап

Бұл кезде Шарки төрт жылдан бері Австралия Коммунистік партиясының (АКП) мүшесі еді. 1926 жылы АКП-ның атқару комитетіне сайланған ол, келесі жылы Австралия Еңбек партиясымен (АЕП) «бірлескен фронттан» бас тартуға қарсылық көрсеткендіктен, қызметтен алынды. 1928 жылы ол Коминтерннің жаңа «Үшінші кезең» саясатының, реформалардың барлық түрлеріне қарсы күресуін ынталы түрде қолдады. Шарки АКП-ның басқарушы Орталық комитетіне сайланды және фракциялық одақтастары Берт Моксон мен Дж. Б. Майлзбен бірге партияда белгілі бір деңгейге көтерілді. 1929 жылы партияны бақылауға алғаннан кейін Шарки партияның газеті «Жұмысшылар апталығының» редакторы болып тағайындалды. Ол 1930-жылдар бойында осы газетті және тағы бір партиялық басылымды – «Трибунаны» редакциялай берді. Шарки 1930 жылы АКП төрағасы болып тағайындалды. Партия саясатының өзгеруіне қарамастан, ол 1948 жылға дейін бұл қызметте үзіліссіз болды. 1930 жылдың жазында Шарки алғаш рет Кеңес Одағына, Қызыл кәсіби одақтардың 5-ші дүниежүзілік конгресіне (ҚКО) Австралия партиясының өкілі ретінде сапар шекті. Коминтерннің 7-ші дүниежүзілік конгресінде Шарки Коммунистік Интернационалдың (КИ) Атқару комитетіне мүше болып сайланды. 1940 жылдың маусым айында премьер-министр сэр Роберт Мензис АКП-ны заңсыз деп жариялағанда, Шарки және басқа партия жетекшілері жасырын өмірге көшті. Бір жылдан кейін нацистік Германия Кеңес Одағына шабуыл жасады, ал Кеңес Одағы Ұлыбританияның одақтасы ретінде Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Осыған байланысты АКП мүшелеріне қойылған тыйымдар жеңілдетілді және Шарки ашық саяси қызметін қайта бастады. 1942 жылы тыйым толығымен алынды. Салқын соғыс басталғанда Шарки Майлсты АКП-ның бас хатшысы лауазымынан ығыстырды. АКП АЕП-ке ашық түрде қарсы шықты және соғыстан кейінгі жаңарудың американдық бағдарламасына бұрынғы шартты қолдауын кері алып, тоқтатты.

Бас хатшы

Австралия Коммунистік партиясының 15-ші Ұлттық съезінде 7-10 мамыр аралығында Сиднейде, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында Шарки бас хатшы болып сайланды. Ол Жек Майлздың орнына келді, ол өзінің кандидатурасын ұсынбады. 1965 жылдың 9 маусымында Шаркидің Коммунистік партияның бас хатшысы лауазымынан кеткені қабылданды. Шарки денсаулығының нашарлауына байланысты отставкаға шықты және оның орнына Лори Ааронс тағайындалды. 1949 жылдың наурыз айында Шарки Сиднейдегі журналиске: «Егер кеңестік әскерлер агрессорларды қуумен Австралияға кірсе, Австралия жұмысшылары оларды құшақ жайып қарсы алады» деді. Осы мәлімдемесі үшін Шарки сотқа тартылып, мемлекеттік қауіпсіздікке қарсы қылмыс жасады деп танылды. Жоғарғы сот оның үкімін күшінде қалдырды және ол үш жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ ақырында 13 ай ғана жазасын өтеді. Бостандыққа шыққаннан кейін ол ел бойынша лекциялық турне жасады. Содан кейін ол жүрек ауруына емделу үшін алты ай бойы Кеңес Одағындағы санаторияда болды. Оның күшті басшылығының арқасында КПА көптеген елдердегі коммунистік партиялардың істей алмаған нәрсені істеді: Никита Хрущевтің 1956 жылдың басында Иосиф Сталинді сынауының және сол жылдың соңында Венгрияға кеңестік әскерлердің кіргенінің әсерін азайтуға қол жеткізді. 1960 жылдың қараша айында Шарки Мәскеуде өткен 81 Коммунистік және Жұмысшы партиясының кеңесіне қатысты, онда КПА бастапқыда Қытай-Кеңес дауында қытайлық тарапты қолдады. Бірақ, соңында кеңестік тарапқа қосылды. Он бір айдан кейін Шарки Мәскеуде өткен Кеңес Одағы Коммунистік партиясының 22-ші съезіне қатысты.

Кейінгі жылдары, өлімі және мұрасы

Өте ауыр сырқаттанған Шарки 1965 жылғы маусымда КПА-ның жоғары бақылауын Лори Ааронсқа өткізді. Одан кейін ол партия төрағасының орынбасары ретінде рәсімдік қызмет атқарды. 1967 жылғы 13 мамырда Сиднейде жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі өртеліп, күлі шашылды. Шарки соғыс және соғыстан кейінгі кезеңде көптеген адамдар тарапынан батыр ретінде құрметке ие болды, бірақ оның беделі 1960 жылдары партияның жалпы жағдайымен бірге төмендеді. 1998 жылғы кітапта Австралия коммунизмінің тарихшысы Стюарт Макинтайр (бұрыннан бері КПА мүшелігінен бас тарған) Шаркидің 1930 жылдардағы жеке тұлғаға табыну кезеңіндегі шамадан тыс бейнеленуін атап өтті:

"[Шарки] жердің ұлы ретінде көрсетілді, коммунистік теорияға толық сіңген, бірақ әрқашан халықтың адамы болды. Оның артықшылықтарының тізімі оның кемшіліктеріне осылай дәл бағытталғандықтан, оны пародия деп санауға болады. "Біздің партияның барлық басшылары сияқты, жолдас Шарки де өмір салтында шамалы болды" делінген. Шындығында, ол Мәскеуде шектен тыс ішімдікке берілді. Ол керемет халық агитаторы болды, бірақ оның сөздері ауыр, әсерсіз болды. Оның табиғи дарыны болды, бірақ ол Лениннің сүйіп ойнаған шахматына кіріскенде, партияның қарапайым мүшелері жеңіліске ұшырауға тырысу керек болды."

Жазбалар

Банктік жүйені ұлттандыру және несие беруді әлеуметтендіру: Еңбек партиясы саясатының сындық талдауы, 1933 жылдың мамырында оқылған лекция. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1933. Банктік жүйені ұлттандыру: Несие беруді әлеуметтендіруді талдау: Лангтың Премьерлер жоспарына қол қоюдағы рөлі. Сидней: Заманауи баспалар, 1933. Католиктерге үндеу: Демократия, фашизм, Мексика, Испания, бейбітшілік, соғыс. Сидней: Заманауи баспалар, күні көрсетілмеген [1938]. Демократия кім үшін? Көрнекті контраст: Австралиядағы және Кеңес Одағындағы демократия. Сидней: Орталық комитет, Австралия Коммунистік партиясы, күні көрсетілмеген [шамамен 1941]. Манифест: Австралияны қорғауға коммунистік шақыру. Мельбурн: Саяси құқықтар комитеті, күні көрсетілмеген [шамамен 1942]. Тарих: Австралия Коммунистік партиясы, Л. Шаркидің лекциясынан. Коммунистік Интернационалдың 20 жылдығы. Отто Куусиненмен бірге. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1942. Кәсіподақтар: Коммунистік теория және кәсіподақтар тәжірибесі. Сидней: «Н.С.У. Заңдық құқықтар комитеті», 1942. Австралиядағы кәсіподақ қозғалысының өсуі. н.к.: н.б., 1942. Австралия алға қадам басып келеді. Сидней: «Н.С.У. Заңдық құқықтар комитеті», 1942. Кеңес Одағы және Жапон соғысы. Сидней: «Н.С.У. Заңдық құқықтар комитеті», 1942. Ұлттық бірлік және фашистерді жеңу үшін Коммунистік партияға қойылған тыйымды алып тастау. Сидней: Заңдық құқықтар комитеті, күні көрсетілмеген [шамамен 1943]. Солшылдар, «Доктор» Ллойд Росс және Ұлттандыру. Сидней: Заңдық құқықтар комитеті, 1943. Партияның 12-ші және 13-ші съездеріндегі Орталық комитеттің жұмысы туралы Конгресс есебі. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1943. Әке Райанға жауап. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1943. Австралия Коммунистік партиясының тарихына шолу. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1944. Д.А.Б. Ашылды: Демократия және марксистік социализм принциптерінің ашылуы. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1944. Фашизмді жеңудің нәтижелері. Сидней: Австралия Коммунистік партиясының Орталық комитеті, 1945. Австралиядағы мемлекеттік кәсіпорынның тарихы. Э.У. Кэмпбеллмен бірге. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, 1945. Диалектикалық және тарихи материализм: Маркс, Энгельс, Плеханов, Ленин және Сталин еңбектерінен цитаталар. С. Мостонмен бірге. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1945. Еңбекке сатқындық! Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1946. Австралиялық коммунистер және Кеңес Ресейі. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1947. Австралия үшін, гүлденген және тәуелсіз: Л.Л. Шаркидің Австралия Коммунистік партиясының 15-ші съезіне баяндамасы, 1948 жылдың мамыр айы. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1948. Еңбек партиясының дағдарысы. Сидней: Австралия Коммунистік партиясы, күні көрсетілмеген [шамамен 1952]. Петровтың 25 мың долларлық әңгімесі әшкереленді: Петров комиссиясына ұсынылған Петровтың «Мәскеу алтыны» әңгімесіне күшті жауап. Эдвард Ф. Хиллмен бірге. Ньютаун: Р.С. Томпсон, күні көрсетілмеген [шамамен 1955]. Коммунистік теорияның негізгі мәселелері: Жеке тұлғаға табыну және Венгрияға қатысты құжаттар. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1957. Австралиядағы социализм: Демократиялық социализмге коммунистік көзқарас. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1957. Социализм Австралияда. (Орыс тілінде). Мәскеу: Госполитиздат, 1958. 18-ші съезд, 1958 жылдың сәуір айы: Бас хатшы Л.Л. Шаркидің баяндамасы. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1958. Кәсіподақтар. Сидней: Қазіргі кітап таратушылар, 1959.