Кіріспе

Гехази, Геихази немесе Гизи (Дуай Реймс) (ивритше: גֵּיחֲזִי; Gēḥăzī; "көрініс аңғары") – Еврей Киелі кітаптарындағы Патшалар кітабында кездесетін тұлға. Пайғамбар Елишаның қызметшісі болған Гехази билікке ие болғанмен, оның құқығын жеміссіз пайдаланып, Нааман сириялық әскербасының, денесі қышымамен ауырған адамның аманатына қиянат жасады. Жаза ретінде Елиша Гехазиді қарғысқа тоғытып, Нааманның денесінің қышымасын оған және оның ұрпақтарына мәңгілікке жұқтырды. Раввиндердің әдебиеттерінде Гехази зұлымдығы үшін ақыреттегі үлесінен айырылған төрт қарапайым адамның бірі ретінде танылады. Ол Рудьярд Киплингтің өлеңінің тақырыбы болып табылады.

Этимология

"Гехази" есімінің екі мағынасы ұсынылған: "көрудің аңғары" немесе "ашкөздіктің аңғары".

Киелі кітаптағы оқиға

Гехәзи пайғамбар Елішаның қызметшісі болған. Ол Шунемдік әйел мен оның ұлының, сондай-ақ сириялық Нааманның тарихымен байланысты айтылады. Соңғы жағдайда Гехәзи ашкөздікке беріліп, пайғамбардың атынан Нааманнан екі талант күміс және екі құнды киім алды. Осының салдарынан ол екіжүзділік және адалдықсыздық жасады, бұл Елішаны оның қылмысын дұрыс қатаңдықпен айыптауға және «Нааманның жалқаулығы оған және оның ұрпақтарына мәңгілікке жабысады» деп шешім қабылдауға мәжбүр етті. Еліша Гехәзиге қарғыс айтқаннан кейін, ол «қардай ақ» жалқаулыққа шалдықты (2 Патшалар 5:27). Кейіннен ол Жорам патшаның алдына келіп, өз ұстазының жасаған істерін баяндады. Кембридж Библиясы мектептер мен колледждер үшін «Елішаның еңбектері мен ықпалы туралы есептер [2 Патшалар кітабында] хронологиялық тәртіппен баяндалмаған болуы мүмкін» деп ұсынады.

Рабби әдебиеттерінде

Раввиндік әдебиетте Гехази өлгендердің қайта тірілуін жоққа шығарып, болашақ дүниеде үлесі жоқ, бірақ Балағам, Дог және Ахитопел сияқты тағдырға ұшырайды. Еліше пайғамбардың таяғымен Шунемге бара жатқан Гехази қайта тірілу туралы күмәнданып, сенімсіздігін көрсетті. Ол бүкіл істі әзіл деп санады және кез келген жолаушыға тіпті бір сөз де айтпау, сәлем қайтармау бұйрығына бағынудың орнына, кездескендерден таяқтың өлгендерді қайта тірілтуге күші бар екеніне сенетінін мазақтап сұрады. Осы себепті ол сәтсіздікке ұшырады. Гехази басқа да жаман мінездерін көрсетті, мысалы, Шунемдік әйелге жасаған әрекеттерімен; ол Елішенің шәкірттерін қуды; ол Еробоам жасаған санамды (бұтты) магнит арқылы көтеріп, оны аспан мен жердің арасында көрінетіндей етті; сондай-ақ, оған «Йехве» деп жазып, нәтижесінде санам (бұт) Он қағиданың алғашқы екі сөзін айтты. Нааман Елішеге келгенде, ол сегіз лас «шеразим» (жылғыр жәндіктер) туралы мәтінді оқып отырды. Сондықтан Гехази Нааманнан сыйлық алып келген соң, Еліше оны жазалап, Гехази алған сегіз қымбат нәрсені санап шықты және оған сегіз шеразимді ұстаған адамға тағайындалған жазаны алу уақыты келгенін айтты, оның жазасы – мәйіс. Сеннахиримнің жеңілісін хабарлаған төрт мәйіс Гехази мен оның үш ұлы еді. Дегенмен, Еліше тым қатал болғаны үшін оған ескерту жасалды. Ол оны бір қолымен итеріп, екіншісімен жақындастыруға тырыспады. Еліше Гехазиді тәубеге келтіру үшін Дамаскіге барды, бірақ Гехази бас тартты, өйткені оның ұстазының соңғы сөздерін еске алып, басқаларды күнәға итерген күнәкардың үміті жоқ деді. Гехази патшамен сөйлесіп жатқанда, оның сөзін тоқтатты, себебі қасиетті адамды мақтау әнін күнәкар айтуы керек емес. Ол ұстазына есімімен шақырып, оған деген құрметін көрсетпеді. Оның мінезі білімді болғанымен, қызғаныш пен ашкөздікке, адалдықсыздық пен цинизмге толы адам еді.

Кейінгі әдебиетте

Ол, Рудьярд Киплингтің "Гехази" поэмасының кейіпкері саналады, бұл поэманың жазылу кезіндегі британдық либералдық үкіметінің мүшесі Руфус Исааксқа арналған деп саналады. Гехази Джон Буньянның "Көшпенділер жолы" атты шығармасында да кездеседі.