Кіріспе

Пароксизмалық суық гемоглобинурия (ПСГ) немесе Донат-Ландштейнер гемолитикалық анемиясы (DLHA) – суыққа ұшырағаннан кейін комплемент жүйесі арқылы туындайтын интраваскулярлық гемолизбен сипатталатын аутоиммундық гемолитикалық анемия. Балаларда жедел, қайталанбайтын инфекциядан кейінгі жағдай ретінде немесе гематологиялық қатерлі ісіктермен немесе үштік сифилиспен ауырған ересектерде созылмалы, қайталамалы эпизодтар түрінде көрінеді. 1904 жылы Джулиус Донат (1870–1950) және Карл Ландштейнер (1868–1943) сипаттаған ПСГ – аутоиммундық ауру ретінде танылған алғашқы клиникалық жағдайлардың бірі. Бұл қан тамырлары ішінде суыққа реакция жасайтын антидене иммуноглобулинінің (Ig) әсерінен туындаған гемолитикалық реакцияның нәтижесінде анемияға алып келеді, осылайша суық антиденелі аутоиммундық гемолитикалық анемия (CAAHA) пайда болады. Мысалы, бір жағдайда IgA Donath–Landsteiner антиденесі, [D L] антиденесі ретінде белгіленген, Донат-Ландштейнер суық гемоглобинуриясын тудырған. DLHA мен САД (суық агглютинин ауруы) арасындағы ең маңызды айырмашылық – себептес фактор. Суық агглютинин ауруында себептес фактор тұрақты түрде суыққа белсенді IgM антиденесі болып табылады. Аурудың басталуы күрт болуы мүмкін, бірақ жедел түрі көбінесе уақытша және өздігінен шектеліп қалады. Сондай-ақ, сұлы клеткалы карцинома да осы ауруға себеп болуы мүмкін.

Патофизиология

Патогенезі толыққанды түсіндірілмеген. Ерекше белгісі – көптеген адамдардың эритроциттеріндегі полисахаридтік беттік антиген болып табылатын P антигеніне қарсы поликлоналды IgG аутоантиденелерінің қалыптасуы. Бұл әлсіз, екі фазалы антидене ретінде бастапқы фазада перифериядағыдай салқын температурада P антигенін сіңіріп алады, ал екінші фазада орталық температураға қайта айналым кезінде комплементті бекітеді, нәтижесінде тамыр ішінде гемолиз пайда болады. DLHA-ның себепшісі – суыққа белсенді иммуноглобулин, ол әдетте D–L аутоантителосы деп аталады және тітігі төмен болған жағдайда да ауыр гемолизді тудыратын екі фазалы гемолизин қабілетін көрсетеді, себебі ол лизделген эритроциттерден өзін-өзі босатып, температура өзгергенде зақымдалмаған эритроциттерге қайта байланыса алады. DL антиденелері көбінесе P антигендеріне бағытталған, ал I антигендері және эритроцит мембранасында экспрессияланатын басқа антигендерге қарағанда оларға жиірек әсер етеді.

Менеджмент

Жіті ПХЖ көбінесе уақытша және өзін-өзі шектейді. Жедел бүйрек зақымдануы дамуына байланысты қарқынды күтім көрсетілуі тиіс. Плазмаферез қалпына келтіру процесін жеңілдету үшін қосымша шара ретінде қарастырылады. Стериодтар және басқа иммунодепрессанттар кейде қолданылады, бірақ олардың тиімділігі әлі нақты емес. Кортикостероидтарға және иммунодепрессияға төзімді жағдайларда иммунотерапия қарастырылады. Моноклоналды антиденелер, мысалы, ритуксимаб (CD20-ға қарсы) және экулизумаб (C5-ке қарсы) қолданылған, бірақ олардың терапиялық пайдасы күмәнді. Сифилис қоздырғышы анықталған жағдайда антибиотиктерді қолдану керек, ал түсіндірілмейтін ПХЖ-сы бар ересек пациенттерде гематологиялық қатерлі ісіктерді анықтау және емдеу жұмыстары жалғастырылуы керек. ДЛГА-мен ауыратын пациенттерге, әсіресе суық ауа райына, оның ішінде қатты суыққа ұшыраудан аулақ болу ұсынылады. Пациенттерге қарқынды физикалық жаттығулар кезінде гемолиз қаупі туралы хабарлау керек. Егер ДЛГА-мен ауыратын пациенттің жағдайы жеделдесе, гематологтарды қоса алғандағы денсаулық сақтау мамандары пациентте ауыр анемия және/немесе жедел бүйрек жеткіліксіздігінің дамуын болдырмау үшін шаралар қабылдауы керек. Осы уақыт аралығында пациенттің бүйрек функциясы мен гемоглобині қалыпқа келгенше және тұрақталғанша қатаң бақылауда ұсталуы тиіс. Сирек кездесетін ауыр анемия мен асқынулардан басқа, ДЛГА-ның жағдайы жақсы деп есептеледі. Көптеген пациенттер аурудың басталуынан кейін 30 күн ішінде өздігінен жазылып кетеді. Аутоиммунды гемолитикалық анемиясы бар пациенттерде бұл көрсеткіш 1,6%-дан 40%-ға дейін ауытқиды. Бұл көрсеткіш қолданылған иммунологиялық әдістердің сезімталдығына байланысты. Жіті АИГА сирек кездеседі. Барлық педиатриялық АИГА жағдайларының 30-40%-ы ДЛГА болуы мүмкін деп болжануда. Еркек және әйел пациенттер арасындағы арақатынас 2,1:1 құрайды, яғни ДЛГА еркектерде жиірек кездеседі. 2019 жылдың басына дейін нәсілдік немесе этникалық айырмашылықтар анықталған жоқ. D–L антиденесінің табылуы ДЛГА-ны D–L-ден өзге себептерге байланысты гемоглобинуриядан ажыратуға мүмкіндік берді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Donath–Landsteiner антиденесінің болуы ДЛГА-ның патогномоникалық белгісі екені анықталды.