Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегия геральдикасы ерте ортағасырлық дәуірде, Еуропа континентінде елтаңбалар пайда болғаннан кейін көп ұзамай пайда болды. Кейбір ортағасырлық елтаңбалардың дизайны қарапайым болса, ал басқаларында көбінесе табиғи бейнелер кездеседі. Кейінгі заманда патшалар берген елтаңбалар әдетте егжей-тегжейлі және күрделі болды. Әсіресе 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырда көптеген ақсүйектер мен отбасылар екі және төрт бөліктен тұратын қалқандары бар, ал кейбіреулері тіпті олардың үстіне қосымша қалқанша (эску) орнатылған елтаңбалар алды. 1900 жылға дейінгі қалалық елтаңбалар өте сирек, ал бүгінгі күнгі мемлекеттік және қалалық елтаңбалардың көпшілігі 20-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарында жасалған. Бүгінде Норвегияда мемлекеттік елтаңбалар кеңінен танымал және ресми органдар тарапынан белсенді қолданылады. Норвегия геральдика қоғамы – жеке геральдикалық ұйым.
Norwegian heraldry has roots in early medieval times, soon after the use of coats of arms first appeared in continental Europe. Some of the medieval coats of arms are rather simple of design, while others have more naturalistic charges. The king granted coats of arms of later times were usually detailed and complex. Especially in the late 17th century and the 18th century, many ennobled persons and families received coats of arms with shields containing both two and four fields, and some even with an inescutcheon above these. There are very few civic arms dating from before 1900, and most of today's governmental and civic arms are from the last decades of the 20th century. Today the public arms are popular in Norway and are used extensively by the official authorities. The Norwegian Heraldry Society is a private heraldic organisation.
Тарих
Ерте орта ғасырлардағы қару-таңбалар турнирлерде және басқа да шайқастарда қолданылу үшін өте қарапайым және негізгі дизайнға ие болған. Норвегиядағы ең көне жеке қару-таңбалар тек 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басындағы мөрлерден белгілі. Мөрлердегі көптеген қару-таңбалар қарапайым емес, бірнеше элементтерді біріктіреді, мысалы, құсты ұстап тұрған гриф (Бьярн Эрлингсон, 1288 жыл), қиылысқан екі балта және лилия гүлі (Джон Коллр, 1297 жыл), сондай-ақ екі раушан гүлінің арасында лилия гүлі (барон Снар Аслаксон, 1303 жыл). Дания-Норвегия одағының патшалары 15 ғасырда дворяндарға және жеке қару-таңбалар беруді бастады. 17 ғасырдың соңы мен 18 ғасырында көптеген дворяндарға екі және төрт бөлімі бар қалқандармен қару-таңбалар берілді (мысалы, Питер Торденскиолд), ал кейбіреулері тіпті барлық қалқанның үстіндегі элементпен (мысалы, Людвиг Холберг) және екі тіреушімен (мысалы, Бернт Анкер) берілді. Норвегияда қару-таңбалар өздігінен таңдалды және дворяндардың артық құқығы емес. Одақ патшалары дворяндық тағайындағанда, жаңа қару-таңбалар да берілді, көбінесе бұрынғы қару-таңбаларға қосымша элементтер қосылды (мысалы, Герман Лёвенскиольд, 1739 жыл). Көптеген дворяндар өздерінің жаңа қару-таңбаларына тікелей әсер етті, әсіресе дворяндыққа ие болу үшін патшаға көп ақша төлегендер (мысалы, Гилденкранц).
Coats of arms in early medieval times were quite simple and of a rather basic design, when they were to be used in tournaments and other battles. The eldest Norwegian personal arms are known only from seals of the late 13th and the early 14th centuries. Most of the arms in the seals are not simple and have several charges combined, e. g. a griffin holding a bird (Bjarne Erlingsson 1288), two crossed axes and a fleur de lis (Jon Kollr 1297), and a fleur de lis between two roses on a fess (Baron Snare Aslaksson 1303). The Dano Norwegian union kings started to grant nobility and personal arms in the 15th Century. In the late 17th Century and during the 18th Century, many ennobled persons were granted arms with shields having two and four fields (e. g. Peter Tordenskiold), a few even with an escutcheon over all (e. g. Ludvig Holberg) and some with two supporters (e. g. Bernt Anker). Arms were self assumed in Norway and not a privilege for nobles. When nobility was granted by the union kings, even new arms were granted, often being the ennobled person's former arms with some additional charges (e. g. Herman Løvenskiold in 1739). Many of the ennobled person had direct influence on their new arms, especially those who paid a considerable amount of money to the king himself for the ennoblement (e. g. Gyldenkrantz).
Асыл геральдикалық артықшылықтар
Норвегиялық дворяндықтың нақты геральдикалық привилегиялары болған жоқ, себебі барлық азаматтарға өздерінің қаруларын (гербін) қабылдауға рұқсат етілді. Бірақ, дворяндыққа берілген патенттерде жаңа қару-жарақтарына заңдық қорғау нақты түрде берілді. 1814 жылдан кейін Норвегияда дворяндық және қару-жарақ беру тоқтатылды. Швециядан айырмашылығы, ашық кездіктер (шлемдер) дворяндыққа ғана арналған емес. Коронеттер мен қолдаушылар ресми түрде дворяндыққа арналған, бірақ мемлекеттік органдар наразылық білдірмей, оларды басқалар да қолданды. Қолдаушылар әдетте графтар мен жоғары шенділерге берілді, бірақ титулы жоқ дворяндарға (мысалы, Анкер) және барондарға (мысалы, Людвиг Холберг) да берілді. Дворяндық коронеті (норвег. adelskrone немесе rangkrone) принцип бойынша тек дворяндыққа арналған. Графтар, барондар және титулы жоқ дворяндар үшін арнайы коронеттер болды. Сонымен қатар, заңды емес патша ұрпақтары – «Алтын арыстандар» (Gyldenløver) эксклюзивті коронетке ие болды. Бірақ, дворяндық коронеттерін көптеген қала тұрғындары мен шаруалар да өз қаруларында және монограммаларында қолданды, мысалы, 1814 жылғы 17 мамырдағы Норвегия Конституциясының мөрлерінде шаруалар Сиверт Ээг және Кристофер Хоен үшін. Норвегияда физикалық коронеттердің қолданылуы белгісіз.
The Norwegian nobility had no real heraldic privileges, as it was allowed for all citizens to assume their own coats of arms. In letters patent to the nobility, however, it was expressly granted a legal protection for their new arms. After 1814 there has been no such granting of nobility and arms in Norway. Unlike in Sweden, the use of open helmets was not reserved for the nobility. Coronets and supporters were formally reserved for the nobility, but they were used also by a number of others, without any protests from the public authorities. Supporters were normally granted to counts and higher ranks, but they were also granted to untitled nobility (e. g. Anker) and barons (e. g. Ludvig Holberg). Noble coronets (Norwegian: adelskrone or rangkrone) were in principle for the nobility only. There were specific coronets for counts, barons, and untitled nobles. In addition, the Gyldenløver ("Golden Lions"), who were illegitimate royal descendants, had an exclusive coronet. The coronets for the nobility were, however, also used in arms and monograms by many burghers and peasants, e. g. in seals on the Norwegian Constitution of May 17, 1814, for the peasants Syvert Eeg and Christopher Hoen. The use of physical coronets is not known in Norway.
Бұрынғы және қазіргі қолданысы
Ежелгі заманда гербтер жиі кездесетін, оларды ақсүйектермен қатар азаматтар мен шаруалар да қолданған. Бүгінде Норвегияда жеке гербтер салыстырмалы түрде аз, әсіресе қолданыста жүргендерінің саны шектеулі.
Coats of arms were in older times relatively frequent, used by nobles as well as citizens and farmers. There are today comparatively few personal coats of arms in Norway, especially in active use,
Басқа да мекемелер, мысалы, шіркеулер мен кейбір мектептер де гербтерді пайдаланады. Әскерилер де геральдиканы қолданады, осы мақсатта генерал-майор Торбьёрн Бергерсен Норвегия армиясының барлық бөлімшелері үшін гербтер жасады.
Other institutions, like churches and some schools, also use coats of arms. The military also uses heraldry, and for this purpose, Major General Torbjørn Bergersen designed arms for all units in the Norwegian Army.
Үй белгілері мен монограммалар
Бумерке (көпше: бумеркелер), сирек bomerke деп жазылады, гербтермен байланысы бар үй белгілері. Олар көбінесе гербтердің орнына қолданылып, әдетте герб немесе қалқан ішінде бейнеленген. Үй белгілері түрлі мақсаттарда пайдаланылған, гербтер сияқты, жеке мөрлер мен сақиналарда жиі қолданылған. Гербтер түрлі түсті алаңдардан тұрса, үй белгілері тек қарапайым сызықтардан құралған, мысалы, ағаштан жасалған ыдыстарға қашап салуға ыңғайлы. Олар өте қарапайым руна тәрізді әріптер мен басқа да графикалық символдардың белгілі бір адамды немесе отбасын білдіретін түрі. Бұл белгілер ұрпақтан-ұрпаққа берілуі мүмкін, әр адамда кейбір өзгерістер болуы заңды. Бұл әдет көбінесе тоқтатылған. Жазылым кеңінен таралғанға дейін, бумерке жиі қолтаңбаның орнына қолданылған. Кейбір бумеркелер иесінің аты-жөнінің бас әріптерінен құралған монограммалардан тұрады. Дегенмен, көптеген бумеркелер монограмма емес, ал монограмма автоматты түрде бумерке болып табылмайды. Бірақ монограммалар бумеркелерге ұқсас мақсаттарда, мысалы, құжаттарға қол қою немесе жеке заттарды тану үшін қолданылған.
Bumerke (plural: bumerker), rarely spelled bomerke, are house marks with some relations to coats of arms, as they were frequently used instead of arms, often displayed within an escutcheon or a shield. House marks were used for several purposes and like coats of arms, they were often used on private seals and signet rings. Coats of arms consist of coloured fields whilst house marks consist of simple lines only, suitable for carving on e. g. wooden utensils. They are renditions of very simple runic like letters and other graphic symbols which signify a specific person or family. They may be passed down through generations with some changes from person to person. This custom has mostly died out. Before literacy became widespread, a bumerke would often be used instead of a signature. Some bumerkes consist of monogrammes which are owner's name initials. Most bumerkes are not monogrammes, and a monogramme is not automatically a bumerke. However, monogrammes were often used for the same purposes as bumerkes, e. g. when signing documents or marking personal belongings.