Кіріспе

1942 жылы Франц Верфельдің "Бернадет әні" (немісше: Das Lied von Bernadette) – 1941 жылы жарық көрген роман. Ол 1858 жылдың ақпаннан шілдеге дейін Францияның Лурдес қаласында Қасиетті Марияның он сегіз көрінісін көрген Бернадет Субирустың тарихын айтады. Романды Франц Верфель жазды, ал 1942 жылы Льюис Льюисон оны ағылшын тіліне аударды. Роман өте танымал болды, бір жылдан астам уақыт "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізімінде тұрды және 13 апта бойы бірінші орында болды. Роман 1943 жылы Дженифер Джонстың басты рөлде ойнаған "Бернадет әні" атты фильмге бейімделді.

Сюжет

Бұл оқиға Бернадетт пен оның "әйелінің" арасындағы Платондық махаббат туралы. Бернадетттің әйелге деген махаббаты Лурд маңындағы үңгірде болған кезде "экстазға" жетеді: ол өте зейінмен назар аударады, сондықтан ол күнделікті айналасын көрмейді және естімейді. Ол сезінетін махаббат оны күмәнділер мен оны әлемдік ортаға негізделген қалыптасқан тәртіпке қауіп ретінде қарастыратын мемлекеттік қызметкерлердің сынақтары мен азаптарына төтеп береді. Бернадеттке әйелдер үңгірдің астынан бастау алатын өзенді тауып береді. Судың емдік қасиеті туралы хабарды қала тұрғындары таратады. Бернадетт прозелитизмді жүзеге асырмайды; ол үшін бұл тәжірибе оның қарым-қатынасы туралы, және ол әйелдің кім екенін білмейтінін айтады. Әйел Бернадеттен "қонға барып", үңгірдің орнына шіркеу салу және оған шерулер өткізу туралы тілегін айтуын сұрайды. Бернадетта бұл хабарды шіркеу мен үкімет басшыларына жеткізе отырып, бұған мойынсұнады. Ақырында, кейбір адамдардың қыздың көріністеріне деген берік сеніміне байланысты және қала қызметкерлерінің өз мүдделерін көтеруіне байланысты, шіркеу мақұлданды. Бернадетт белсенді түрде ізбасарлары жоқ, ол барлық назарды ұнатпайды, бірақ адамдар оған сүйіспеншілікпен сүйенеді және ол үңгірдегі әйелді көргенде, экстаздық транске түседі. Бернадетта уағыз айтпай-ақ, ізгі хабарды жарияламайды, тек әйелдің айтқандарын қайталайды; бірақ оның мінез-құлқы күмәнданушыларды қайтарады, ал бір кезде оған күмәнданатын шіркеу қызметкерлері оның қорғаушылары мен қорғаушылары болады. Ақырында әйел оған: "Мен - таза жүктілік" дейді. Он сегіз рет келгеннен кейін, әйел қоштасады, Бернадетт қалыпты өмір сүруді күтеді, бірақ ақырында Невердің қайырымдылық қайырымдылық сестерінің монастырына кіреді. Ол туберкулезден өліп жатқанмен, әйелден ем іздеуден немесе емдік суды ішуден бас тартады. Ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң қасиетті деп жарияланады. Бернадетт Субиру және Лурдес әйелінің оқиғасы Верфелдің көптеген әшекейлерімен баяндалады, мысалы Бернадеттті Бернадетттің көрнекі "ханым" оның қайтыс болған қызы болуы мүмкін деп ойлаған бай әйелдің үйіне қонаққа шақырған тарау. Қосалқы оқиғалар мен арткы оқиғаларда Лурда қаласының тарихы, Францияның қазіргі саяси жағдайы және сенушілер мен сыншылардың жауаптары сипатталған. Бернадетттің монастырдағы сакристан, суретші, кестеші, медбике ретінде қызмет еткені, оның рухани өсуі суреттеледі. Өлгеннен кейін оның денесі де, өмірі де оның қасиетті екендігіне нұсқау үшін тексеріледі және ақырында ол қасиетті деп жарияланады. Роман он тараудан тұратын бес бөлімге бөлінген, бұл католиктік Розарийге атаулы сілтеме. Роман үшін ерекшелігі - Бернадеттаның бірінші рет Мәриям ананы көрген күніндегі оқиғаларды сипаттайтын бірінші бөлім қазіргі уақытта айтылған, бұл дәл сол сәтте болып жатқандай. Романның қалған бөлігі өткен заманда жазылған.

Негізгі тақырыптар

Верфел Бернадеттаны кедей отбасынан шыққан қарапайым және діндар қыз ретінде бейнелейді, оны мұғалімдері, сыныптастары мен билік өкілдері ақымақ санады. Ол сонымен қатар оның ішкі күш пен жеке қадір-қасиеті бар екенін көрсетеді, және "Массабиелдің ханым" туралы оның әңгімелеріне күмән келтірушілер оны шайқалта алмайды, оны тек өзі ғана көреді. Бернадетта жақтас болашаққа ұмтылмайды, бірақ жергілікті халық үңгірді рухани орынға айналдыруды қолға алады, ал жергілікті билік бастапқыда оған қарсы тұрады. Бұл оқиға француз саясатының кең ауқымында және заманауи әлеуметтік ахуалда өрбуде. Түсіндірмелі тоқсулар Верфельдің адамдардың табиғаттан тыс немесе ерекше құбылыстарға сену қажеттілігі мен, осындай "халықтық" көріністерге ден қоймауы тиіс нағыз дін арасындағы үнемі қақтығысты түсінуін көрсетеді, сондай-ақ Ағартушылық және атеизм идеяларын да көрсетеді.

Тарих, география және қазіргі ғылымға сілтемелер

Көрінетіндей, Верфель Бернадет туралы мәліметтерді Лурдес қаласындағы егде жастағы туыстарынан, олар оны білген адамдардан алған. Верфель осы әңгімені естіген кезде қарапайым фактілерге көптеген халық ауыз әдебиеті мен аңыздар қосылған болуы мүмкін. Лурдқа саяхатшылар көбінесе Бернадет туралы көбірек білуге тырысады және оның қарапайым шопан қыз емес екенін, шіркеу мен үкіметтің қатаң сауалдарына қарамастан, өзінің айтқанында тұрған, өзіне сенімді жас әйел екенін түсінбейді. Верфель оның мінезінің осы қырын баяндамасына енгізе алды. Дегенмен, Верфель әңгімесін толықтыру немесе романтикаландыру үшін ойдан шығарудан да тайсалған жоқ. Ол қызыл жолға салынған прокурор Виталь Дютурдың дінге қарсы сезімін күшейтті (бір дереккөзге сәйкес, ол Бернадеттің жауаптарын өзгерткен, оны көрегендей етіп көрсету үшін) және Бернадет пен Антуан Николау арасындағы қарым-қатынасты достықтан Николаудың жауапсыз махаббатына айналдырды; ол Лурдтен кететін кезде, монах болған соң үйленбеуге ант етеді. Кітапта Бернадет қатты, күшті дауыспен «J'aime (Мен сүйемін)» деп айқайлайды, содан кейін дауысы үзілгенге дейін «Қазір және сол сағатта» деп сыбырлайды; көзқарасты көрсететін кейіпкерлер: а) Бернадеттің бұрынғы бастауыш мектеп мұғалімі Мари Тереза Ваузус, ол Бернадеттің қорқынышты ауруы мен оны жасырғаны туралы бастапқы күмәнін жойды; Бернадеттің махаббат айғайының күші және оның бейнесі оны Бернадеттің ханымның бөлмеде екеніне сендіреді және б) Бернадеттің өлімімен физикалық және рухани жағынан қайта тірілген әке Мари Доминик Пейрамале. Бірақ шындығында Бернадет өмірінің соңғы күнінде азап шекті, басқа монахтардан жаны үшін дұға етуді сұрады, оның соңғы сөздері екі рет айтылды: «Қасиетті Мария, Құдайдың анасы, мен үшін дұға ет, мен жалғыз күнәкармын», — деп «Ай Мария» дұғасынан. Содан кейін, Натали Портат әпкесі айтқандай, ол айқыш белгісін жасап, бірнеше тамшы су ішіп қайтыс болды. Мари Тереза Ваузу Неверс монастырындағы жаңашылдарға жетекші болса да, ол генералдың қызы да, Бернадеттің бұрынғы мұғалімі де емес еді. Бернадет оны алғаш рет Неверде кездестірді. Ал тарихи декана Мари Доминик Пейрамале Бернадеттің өзі 1879 жылдың 16 сәуірінде қайтыс болған кезде шамамен бір жарым жыл бұрын қайтыс болған еді. Алайда, кіріспеде Верфель оқырмандардың «Не шындық, не ойдан шығарылған?» деп сұрайтынын айтады. Верфель былай деп жауап береді: «Бұл кітаптың мазмұнын құрайтын барлық есте қаларлық оқиғалар шынайы өмірде болды. Олардың басталуы сексен жылдан аспайтынына қарамастан, қазіргі заман тарихының жарығы оларға түсіп, олардың шындығын достар да, жаулар да, сондай-ақ бейтарап куәгерлер де растады. Менің әңгімем осы шындықты өзгертпейді. Мен шығармашылық еркіндік құқығымды тек қана шығарма ретінде белгілі бір хронологиялық қысқартуды қажет еткен немесе қатайған затқа өмірдің шақыруын беру қажет болған жерлерде ғана қолдандым». Ол былай дейді: «Бернадет әні – роман, бірақ ойдан шығарылған емес». Ол Эмил Золаның «Лурдес» (1884) романынан шабыттанған сияқты, ол Лурдестегі керемет деп саналатын бұлақ айналасында пайда болған өнеркәсіптің қатыгез айыптамасы. Верфельдің кейіпкерлерінің бірі, қаладағы кафеде жүретін еркін ойлаушылар клубының мүшесі Хайасинте де Лафит, ғана емес, Золаның өзінің жұқа жасырылған бейнесі ретінде қайта ойланған. Ол сәтсіз журналист/жазушы ретінде ойланып, Бернадеттің тәжірибесін аймақтың пұтқа табынушылық тарихы тұрғысынан мақтаншақтай алады: «1858 жылы көне әлемнен шыққан шопан қыз, көктемнің қорғаушы нимфасын көріп, оны екі мың жылдық жалықтырудан құтқарады». Кітаптың соңында Бернадеттің «ең мақтаныш жауы» Лафит, өзін қатерлі ісікпен өліп жатыр деп сеніп, үңгірдегі Бернадеттің әйелінің мүсіні алдында «тізе бүгіп» «Бернадетт Субирус, мен үшін дұға ет!» деп айқайлайды. Верфель Лурдес бұлағындағы емделулер туралы егжей-тегжейлі айтады және қала дәрігері доктор Дозус Гьяцинтті аурухананың палаталары арқылы, әсіресе Lupus vulgaris ауруымен ауырған әйелдердің жатақханасы арқылы жетеледі. Верфель медициналық мәліметтерді ұсынады және кейбір әйелдер бұлақ суымен шаюдан кейін толық жазылғанын және күн сайын үңгірде өткізілетін Евхаристияны баталау рәсімі кезінде көптеген жазылулар болатынын хабарлайды. Верфельдің жамылғысы бар лупустан зардап шеккендердің сипаттамасы Золаның «Лурдес» кітабының 13-14 беттеріндегі мұрны мен аузын жеп қоятын Элиз Руке сипаттамасына ұқсас. Руке де Золаның бұлақ суымен бетін жуатын кейіпкері; бетіндегі бір жара жақсарады, бірақ дәрігерлер кітап бойында оның шын мәнінде лупусы бар ма, әлде жууға жақсы жауап беретін басқа ауруы бар ма, әлде жартылай жазылу психосоматикалық па екенін анылай алмайды. Мұндай шешімсіздік доктор Дозусты немесе оның әріптес дәрігерлерін мазаламайды; «Бернадет әнінің» 46-тарауында, «Еттің тозағында» ол ықпалсыздықпен Лафитке бір лупус науқасы бұлақ суымен бетін шайып, «алғашқыда мұрны мен аузы қайтадан болғанын байқамағанын» айтады.

Авторлық құқықтар

Бернадеттаның әні 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуропалық Одақта жалпыға қолжетімді болды.

Бейімделулер

1943 жылы 20th Century Fox компаниясы түсірген және Генри Кинг режиссерлік еткен фильм үлкен жетістікке жетіп, төрт "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Бір "Оскар" жүлдесі Женифер Джонсқа берілді, бұл оның Голливуд жұлдызы ретінде танылуына бастау болды. "Бернадеттің әні" – Франк Уайлдхорн, Ринне Грофф және Робин Лернердің Верфельдің романының болашақ музыкалық адаптациясы. Жаңа мюзиклдің премьерасы 2023 жылдың 19 мамырында Висконсин штатының Милуоки қаласындағы Skylight Music Theatre-де өтуі жоспарланған, бірақ ол кейінге шегерілді. Шоудың алғашқы индустриялық оқуы 2019 жылдың 14-15 наурызында өтті. 2022 жылдың қыркүйегінде Манхэттенде мастер-класс өтті.