Кіріспе

1810–1826 жылдар аралығында Чили мен Испания арасындағы соғыс

Чилидің тәуелсіздік соғысы (испан тілінде: Guerra de la Independencia de Chile, 'Чили тәуелсіздігі соғысы') – Чилидің Испания монархиясынан азат болуына мүмкіндік берген әскери және саяси оқиға, отаршылдық кезеңді аяқтап, тәуелсіз республика құруға бастама берді. Ол испандық Американың тәуелсіздік соғыстары аясында дамыды, бұл әскери және саяси процестер 1808 жылы Наполеон күштерінің Испания королі Фердинанд VII-ні тұтқындауына жауап ретінде испандық Америка колонияларында өздік басқару хунталары құрылғаннан кейін басталды. Осы мақсатта Чилидің бірінші үкіметтік хунтасы құрылды. Бірақ ол кейіннен біртіндеп радикалданды, нәтижесінде Испания тажынан толық ажырасуды көздеген патриоттар мен онымен біртұтас болуды сақтауға тырысқан роялистер арасында әскери күрес туды. Чили тарихнамасы дәстүрлі түрде осы кезеңді Чилидің бірінші үкіметтік хунтасының құрылуынан бастап (18 қыркүйек 1810 жыл) Бернардо О’Хиггинстің Чилидің Жоғарғы директоры қызметінен кеткеніне дейін (1823 жылғы 28 қаңтар) қамтиды. Ол үш кезеңге бөлінеді: Patria Vieja (1810–1814), Reconquista (1814–1817) және Patria Nueva (1817–1823). Соғыс өзі 1812 жылы, алғашқы жауынгерлік қимылдар басталған кезде басталды және 1820-ші жылдардың соңына дейін, 1826 жылы Чилоэ архипелагында және 1827 жылы Арауканияда соңғы роялистердің күштері жеңілгенге дейін жалғасты. Чили 1818 жылғы 12 ақпанда тәуелсіздік туралы жариялады, ал Испания 1844 жылы толық дипломатиялық қарым-қатынас орнатылған кезде оны ресми түрде мойындады.

Өмірбаян

1808 жылдың басында Чилидің генерал-капитандығы – Испания империясының ең кішкентай және ең кедей колонияларының бірі – қабілетті, құрметке ие және жақсы көретін корольдік губернатор Луис Муньос де Гусманның басқаруында болды. 1808 жылы мамыр айында Карл IV пен Фердинанд VII-нің құлатылуы, оларды Жозеф Бонапартпен алмастыруы және Пиреней соғысының басталуы империяны алаңдатуға ұшыратты. Осы уақытта Чили өзінің ішкі саяси мәселелерімен күресіп жатты. Губернатор Гусман сол жылдың ақпан айында кенеттен қайтыс болды және тәж басып кіргенге дейін жаңа губернатор тағайындай алмады. Хуан Родригес Балестерос қысқа мерзімді регенттікке ие болғаннан кейін және сол кездегі мұрагерлік заңға сәйкес, бұл лауазымға ең жоғары әскери қолбасшы, бригадир Франсиско Гарсия Карраско талап қойды және оны иеленді. Гарсия Карраско сәуір айында Чили губернаторы лауазымын алды, ал тамыз айында Испанияға Наполеонның басып кіруі және заңды патша болмаған кезде империяны басқару үшін Жоғарғы Орталық Хунта құрылғаны туралы хабар елге жетті. Сол уақытта Бразилияда тұратын Фердинандтың қарындасы және Португалия королінің әйелі Шарлотта Хоакина да Латын Америкасындағы испан иеліктерін басқаруға тырысты. Әкесі мен ағасы Францияда тұтқынға алынғандықтан, ол өзін тұтқынға алынған отбасының мұрагері деп санады. Оның жоспарларының бірі – Буэнос-Айрес пен Аргентинаның солтүстік бөлігін басып алуға әскер жіберу және өзін Ла-Плата патшайымы деп жариялау еді. Бригадир Гарсия Карраско өзінің қол астындағы криол элитасын қысқа мерзім ішінде наразылыққа ұшыратқан, қатыгез және авторитарлық мінез-құлқымен ерекшеленді. Чилиде, Латын Америкасының көп бөлігіндегідей, тәуелсіздікке қатысты белсенділік болды, бірақ ол 1781 жылғы Tres Antonios қастандығында сияқты, өте әлсіз және шоғырландырылған еді. Халықтың көп бөлігі Фердинанд VII-нің адал қолдаушылары болды, бірақ олар екі топқа бөлінді: мәртебесін сақтап, Фердинанд VII-нің құдайға берілген құқығын қолдағандар (абсолютистер) және Шарлотта Хоакинаны патшайым деп жариялауды қалағандар (карлотистер). Үшінші топ испан билігін белгілі азаматтардан құралған жергілікті хунтамен алмастыруды ұсынғандардан тұрды, ол патшаның болмауы кезінде уақытша үкімет құрып, тәуелсіз Испанияны құруға ниеттенді (хунтистер). 1809 жылы губернатор Гарсия Карраско жемқорлықтың айқын оқиғасына (Скорпион жанжалы) қатысты, ол оның және оның кеңсесінің қалған моральдық беделін жойды. Сол сәттен бастап оны қызметтен алу үшін қысым күшейе бастады. 1810 жылы маусымда Буэнос-Айрестен Наполеон Бонапарттың әскерлері Андалусияны басып алып, Кадисті қоршауға алғаны туралы хабар келді, Кадис – Испаниядағы француздарға қарсы соңғы бекініс. Сонымен қатар, соңғы екі жыл бойы империяны басқарып келген Жоғарғы Орталық Хунта Регенттік Кеңесінің пайдасына өзін таратып жіберді. Карлотистерді қолдаған Гарсия Карраско саяси мәселелерді өрескел және қатал шаралармен, мысалы, хунта идеясына көңіл білдірген деген күдікпен белгілі және қоғамдық жағдайы жоғары азаматтарды сот процесінсіз қамауға алу және Лимаға депортациялау арқылы ушықтыруға тырысты. Қамауға алынғандардың арасында Хосе Антонио де Рохас, Хуан Антонио Овалле және Бернардо де Вера и Пинтадо болды. Аргентинадағы мамыр революциясынан шабыт алған автономия қозғалысы криол элитасының арасында да тарады. Олар заңсыз қамауларға наразы болды және Кадис – еркін Испанияның соңғы бекінісі деген хабармен бірге губернаторға қарсылығын нығайтты. Бригадир Гарсия Карраско 1810 жылдың 16 шілдесінде қызметтен шеттетіліп, орнынан түсуге мәжбүр болды, оның орнына келесі ең жоғары шенді әскери қызметкер Матео де Торо Замбрано, Ла Конкиста графы тағайындалды, тіпті Перу вице-королі Франсиско Хавьер де Элио заңды губернатор болып тағайындалған болатын. Конт Торо Замбрано барлық есеп бойынша өте дәстүрлі емес таңдау болды. Ол өте қарт адам еді (сол кезде 82 жаста) және сонымен қатар Испанияда туған "пенинсуляр" емес, колонияларда туған "криолло" еді. Шілдеде тағайындалғаннан кейін хунтистер хунта құру үшін оған лоббилеуді бастады. Тамыз айында Корольдік апелляциялық сот (lang es) көпшілік алдында Регенттік Кеңеске адалдық ант берді, бұл губернаторға өзін анықтауға қосымша қысым жасады. Біршама уақыт қай партияны қолдау керектігін ойлап, Торо Замбрано ақырында Сантьягода Cabildo (қалалық әкімшілік) отырысын өткізуге келісті, онда мәселені талқылау жоспарланған. Кездесу күні 1810 жылдың 18 қыркүйегі, сағат 11-ге белгіленді.

Бірінші хунта

Бастапқыда ғана хунтистер саяси бастамашылықты қолға алды. Олар шақыру қағаздарын жіберуге жауапты комиссияға өз мүшелерін орналастырды, осылайша қатысушылар тізімін өз пайдаларына қолданды. 18 қыркүйекте өткен сессияда олар сахнаның ортасына шығып, "¡Жунта queremos! ¡Жунта queremos!" ("Біз хунтаны қалаймыз! Біз хунтаны қалаймыз!") деп шу көтерді. Граф Торо Замбрано, осы көпшілік алдындағы күш көрсетуге тап болған соң, олардың талаптарына келісіп, өзінің салтанатты таяғын басты үстелдің үстіне қойып, "Міне, таяқ, алыңыз да билік етіңіз" деді. Чили Корольдігінің Үкімет Хунтасы, сондай-ақ Бірінші Хунта деп те аталады, Корольдік губернатордың өкілеттігімен бірдей құрылды. Олардың алғашқы шарасы Фердинанд VII-ге заңды патша ретінде адалдық ант беру болды. Граф Торо Замбрано Президент болып сайланды, ал қалған лауазымдар барлық партияларға тең бөлінді, бірақ нақты билік хатшы Хуан Мартинес де Розастың қолында қалды. Содан кейін Хунта отаршылдардың ұзақ уақыт бойы күткен нақты шараларын қабылдады: патшалықты қорғау үшін отаршылдық жасақ құрды, Испаниямен одақтас немесе бейтарап елдермен сауда еркіндігін жариялады, барлық импортқа 134% бірыңғай тариф белгіледі (баспа машиналарын, кітаптар мен қаруларды қоспағанда, олар барлық салықтардан босатылды) және өкілдігін арттыру үшін Ұлттық Конгресс шақыруды бұйырды. Бірден билік басындағы элита арасында саяси интригалар басталды, Еуропадағы саяси ахуал мен соғыстар туралы жаңалықтар үнемі келіп жатты. Ақырында 1811 жылы 42 өкілден тұратын Ұлттық Конгресс сайлауы өткізіледі деп шешілді. Үш саяси топ бірігіп, экстремистер, модераторлар және роялистер пайда болды. Бұл топтардың барлығы Испаниядан тәуелсіздікке қарсы болды және олар тек саяси автономия деңгейімен ғана ерекшеленді. Жозе Мигель Инфанте бастаған модераторлар көпшілік құрады және патша билікке оралғаннан кейін тәуелсіздікке ұмтылып жатыр деп ойлап, барлық өзгерістерді кері қайтарады деп қорқып, реформалардың өте баяу жүруін қалады. Екстремистер екінші маңызды топ болды және олар Таққа үлкен дәрежеде еркіндік пен толық тәуелсіздікке жетпейтін реформалардың жылдамдығын жақтады. Олардың басшысы Хуан Мартинес де Розас болды. Роялистер кез келген реформаға қарсы және статус-квоны сақтауды жақтады. 1811 жылдың наурызына қарай Сантьяго мен Вальпараисодан басқа барлық ірі қалаларда 36 өкіл сайланды. Осы уақытқа дейін үлкен саяси тосынсыйлық - бұл басқа билік орталығы Консепсьондағы нәтижелер, онда роялистер Хуан Мартинес де Розастың жақтастарын жеңді. Чилидің қалған бөлігінде нәтижелер шамамен тең бөлінді: Розаға 12 делегат, Розаға қарсы 14 және 3 роялист. Сондықтан Сантьягодағы сайлау Розастың билікте қалу ниетінің кілті болды. Бұл сайлау 10 сәуірде өтуі тиіс еді, бірақ олар шақырылмас бұрын Фигероа бүлігі басталды. 1 сәуірде корольдік полковнигі Томас де Фигероа сайлаудың тым популистік екенін ескеріп, Сантьягода көтеріліс ұйымдастырды. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, Фигероа тұтқындалды және жазаланды. Көтеріліс уақытша сайлауды саботаж жасады, оны кейінге қалдыруға тура келді. Алайда, ақырында Ұлттық Конгресс сайланды, ал Сантьягодан келген барлық 6 депутат модеративті лагерьден шықты. Дегенмен, бүлік саяси ұстанымдардың радикалдануына да ықпал етті. Испаниядан толық ажырамай-ақ, элитаның саяси бақылауын және үлкен автономияны жақтаған модераторлар көпшілік орынға ие болса да, экстремистік революционерлер дауысты азшылықты құрды, олар Испаниядан толық және бірден тәуелсіздік алғысы келді. Испания билігінің ұзақ уақыттан бері тірегі болған Чилидің Real Audiencia-сы көтеріліске "қатысқандығы" үшін таратылды. Толық тәуелсіздік идеясы алғаш рет күш алды.

Каррераның диктатурасы

Осы кезеңде, жақсы байланыстары бар, Жарым арал соғысының қатысушысы Хосе Мигель Каррера Испаниядан Чилиге оралды. Көп ұзамай ол Мартинес де Розастан билікті күшпен тартып алуды жоспарлаған түрлі радикалдардың арасындағы сындарлы әрекеттерге қатысты. Екі төңкерістен кейін, екеуі де 1811 жылдың соңында болды, амбициялы Каррера билікті иеленді және диктатура орнатты. Үкіметте Каррераның ағалары Хуан Хосе мен Луис, сондай-ақ Бернардо О’Хиггинс та маңызды рөл атқарды. Осы уақытта 1812 жылғы уақытша Конституция жарияланды, ол либералдық сипатқа ие болды. Мысалы, «Чили аумағынан тыс жерден келген ешқандай бұйрық күшіне енбейді, және мұндай бұйрықты орындауға тырысқан әркім де сатқын деп есептеледі» деген ереже енгізілді. Каррера Патрия Виеха үшін ту, қалқан және басқа да патриоттық символдарды жасады. Оның үкімет кезінде Чилидегі алғашқы газет – «La Aurora de Chile» Фрайр Камило Хенрикестің редакторлығымен жарық көрді. Ол тәуелсіздік қозғалысын қолдады. Сонымен қатар, Каррера Чилиге алғашқы американдық консулды әкелуге жауапты болды. Бұл маңызды болды, себебі ол АҚШ-тың либерализмі мен федерализмі мен Чили тәуелсіздік қозғалысының принциптері арасында тікелей байланыс орнатты. Соңында, ол Чилидің Ұлттық институтын және Чилидің Ұлттық кітапханасын құрды. Бұл екі беделді мекеме бүгінгі күнге дейін сақталған.

Испандықтардың басып кіруі

Чили мен Аргентинадағы көтерілістердің жеңісі Перудің вице-падишасы Хосе Фернандо де Абаскалды алаңдатты. Осының салдарынан, 1813 жылы ол Чилидегі жағдайды реттеу үшін Антонио Парежа басқаруымен теңіз арқылы әскери экспедиция жіберді, сондай-ақ Аргентинаның солтүстігіне шабуыл жасау үшін құрлық арқылы тағы бір күш жіберді. Әскерлер Консепсьонға түсірілді, онда оларды ыстық қарсы алу күтіп тұрды. Парежа кейін Сантьягоны басып алуға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, сондай-ақ Габино Гаинза басқарған келесі нәтижесіз шабуыл да сәтті болмады. Алайда, бұл Карераның әскери қабілетсіздігіне байланысты болды, оның өзінің нашар басшылығы тәуелсіздік күштерінің жоғарғы билігіне ие болған умеренный О’Хиггинстің билікке келуіне әкелді. Барлық жағынан қысымға ұшыраған Карера, Реконкиста кезеңінің басталуы деп есептелетін жағдайда отставкаға кетті. Гаинзаның талпынысынан кейін екі тарап 14 мамырда Лиркай шартын жасасты, ол номиналды түрде бейбітшілік әкелді, бірақ шын мәнінде тек демалуға мүмкіндік берді. Абаскаль шарты орындауға ниеттенбеді және сол жылы Мариано Озорио басшылығымен оңтүстікке күшті әскер жіберді. Роялистердің әскері Чиланға түсіріліп, толық капитуляция талап етті. О’Хиггинс Ранкагуа қаласын қорғауды қаласа, Карера Ангостура өткелінде тұруды жөн көрді, бұл жағдай қорғану үшін қолайлырақ болғанмен, Сантьягоға да жақын еді. Келіспеушіліктер мен одан туындаған үйлесімсіздік тәуелсіздік күштерін бөліп тастады, және О’Хиггинс Ранкагуада роялистермен күшейтусіз кездесуге мәжбүр болды. 1814 жылдың 1 және 2 қазанында болған Ранкагуа трагедиясы қызыл қанға боялды, бірақ тәуелсіздік күштері үшін күңгірт жеңіліспен аяқталды, бастапқы 5000 сарбаздан тек 500-і ғана аман қалды. Біраз уақыттан кейін Озорио Сантьягоға кірді және Патрия-Вьеха көтерілісін тоқтатты.

Қайта құру

Вице-патша Абаскаль Мариано Озорионы Чили губернаторы ретінде бекітті, бірақ екеуінің арасындағы кейінірек туған келіспеушілік Озорионың қызметтен алынуына және 1815 жылы Франсиско Казимиро Марко дель Понттың губернатор болып тағайындалуына әкеп соқты. Испандықтар революционерлерге тиісті сабақ берген жөн деп есептеді және олардың саяси қуғын-сүргінін, оның басында әйгілі Висенте Сан Бруно тұрды, бастады. Сантьягодағы патриоттар, олардың ішінде Бірінші Хунта мүшелері де болды, Хуан Фернандес аралдарына жер аударылды. Бұл әрекеттер патриоттарды басып тастаған емес, керісінше, оларды ынталандырды, тіпті ең умеренныйдері де тәуелсіздіксіз ештеңеге көнбейтінін түсінді. Көптеген патриоттар (олардың ішінде Каррера мен О’Хиггинс) жаңадан тәуелсіз Аргентинаның Анд провинциясы – Мендосаға қашуға шешім қабылдады. Сол кезде бұл провинцияның губернаторы Аргентина тәуелсіздік қозғалысының жетекшісі Жозе де Сан-Мартин болатын, ол Испанияның Оңтүстік Америкасының оңтүстік бөлігіндегі «Симон Боливар» деп есептелді. Шет елден келгендерге Сан-Мартин бірден О’Хиггинске көмектесуді жөн көрді (мүмкін, олардың екеуі де тәуелсіздік үшін құпия қоғам – Лоджия Лаутароның мүшелері болғандықтан). Карераның беделі төмендеді және 1821 жылы оққа ұсырылып аяқталды. Сан-Мартин мен О’Хиггинс Анд тауларын қайтадан кесіп өтіп, Сантьягоны қайта басып алу үшін әскер ұйымдастырғанда, адвокат Мануэль Родригеске партизандық соғыс жүргізуді тапсырды. Бұл науқанның мақсаты – испандық күштерді шатастыру, Сан-Бруноны әжуалау және патриоттардың рухын көтеру болатын. Родригес өзінің батыл әрекеттері арқасында революцияның романтикалық батырына айналды. Ол бірде қайыршы кейпінде киініп, губернатор Марко дель Понттан өзіне баға қойылған кезде садақа сұрап алды. 1817 жылға қарай Анд армиясы дайын болды. Анд тауларын қиындықпен кесіп өткеннен кейін, Рафаэль Марото басқаратын роялистер Сантьягоның солтүстігіндегі Чакабуко жазығында кездесті. 1817 жылдың 12 ақпанында болған Чакабуко шайқасы тәуелсіздік күштерінің шешуші жеңісі болды. Осының нәтижесінде патриоттар Сантьягоға қайта кірді. Сан-Мартин Жоғарғы директор болып жарияланды, бірақ ол осы ұсыныстан бас тартып, О’Хиггинсті осы лауазымға тағайындады, ол 1823 жылға дейін қызмет етті. Чакабуко шайқасының бірінші жылдығында О’Хиггинс тәуелсіздік жариялады.

Жаңа Отан

Алдыңғы уақытта Хоакин де ла Пезуела Перуде жаңа вице-король болып тағайындалды. Ол күйеу баласы Мариано Озорионы тағы бір экспедициялық күшпен оңтүстікке қайта шақырып жіберді. Әскерлер Консепсьонға қонды және қатарына бірнеше үндістерді қабылдады. Осы уақытта Бернардо О’Хиггинс роялистердің ілгерілеуін тоқтату үшін солтүстікке жылжыды. Бірақ, 1818 жылдың 18 наурызында Канча-Раяда шайқасының екінші кезеңінде оның әскері күтпеген шабуылға ұшырап, ауыр жеңіліске ұшырады. Дүрбелеңде Сан-Мартин мен О’Хиггинс қайтыс болды деген жалған хабар тарады, бұл патриот әскерлерінің арасында үрей тудырды, олардың көпшілігі Анды таулары арқылы Мендосаға толық шегінуді талап етті. Осы қиын жағдайда бұрынғы Мануэль Родригес жетекшілікке шығып, «Азаматтар, ел әлі бар!» деп ұрандап, әскерлерді рухтандырды. Ол өзін Жоғарғы директор деп жариялады, бұл лауазымды ол тірі, бірақ жараланған О’Хиггинс Сантьягоға оралып, басқаруды қайта алғанша, дәл 30 сағат бойы атқарып тұрды. Содан кейін 1818 жылдың 5 сәуірінде Сан-Мартин Майпу шайқасында Озориоға шешуші жеңіліс сыйлады, ал әлсіреген роялистер Консепсьонға шегініп, Сантьягоға қарсы ешқандай ірі шабуылға бармады. Тәуелсіздік дерлік қамтамасыз етілді, ал ішкі даулар туралы алаңдаушылықтар О’Хиггинс Сан-Мартинді елдің құтқарушысы деп мойындаған кезде басылды – бұл сәт Майпу құшағы деп танылды.

Толық соғыс

Чилидің тәуелсіздігін одан әрі нығайту үшін Сан-Мартин таулардағы қарулы топтарға қарсы бірқатар шаралар қолданды. Бұл топтар түрлі заңнан тыс адамдардан, роялистерден және әскери жорықтардың салдарынан туған қаосқа пайдаланып, елді тонап, қарақшылық жасаған үндістерден құралған еді. Әскери шақырулардың нәтижесінде шабуылдар жасап, ауылды тонағандардың іс-әрекеттері кейінірек "Guerra a muerte" (Тотальді соғыс) деп аталды, себебі партизандар да, үкімет әскерлері де тұтқын алмайтын, аяусыз тактика қолданды. 1822 жылы Висенте Бенавидестің тобы жойылғаннан кейін ғана Консепсьон маңындағы аймақ толыққанды бейбіттендірілді.

Вальдивия мен Чилоэдің бірігуі

Сан-Мартин ішкі тұрақтылықты орнатуға ұмтылғанда, О’Хиггинс елді испандықтардың одан әрі сыртқы қауіп-қатерлерінен қорғауға және империялық үстемдікті кері қайтаруға тырысты. Ол Чили теңіз күштерін теңіз шабуылдарына қарсы қорғаныс шебі ретінде дамытты, шотланд азаматы лорд Кокрейнды адмирал лауазымына тағайындады. 1820 жылы Кокрейн Вальдивиядағы бекіністер кешеніне жасаған сәтті шабуылымен қалған роялистік күштерге күшті соққы берді. Кейін Кокрейн командир Уильям Миллер басқаруымен Чилоэ аралының солтүстігіне әскерлерді түсіріп, Чилидегі соңғы испан бекінісі – Чилоэ архипелагын жаулап алуға тырысты. Бұл сәтсіз әрекет Агуи шайқасымен аяқталды. Соңынан Жорж Бошеф Вальдивиядан Осорноны бағындыру үшін экспедиция ұйымдастырды, осылайша испандықтар Вальдивияны қайта басып алуына жол бермеді. Бошеф Эль-Торо шайқасында роялистерге шешуші жеңіліс сыйлады. Дегенмен, Сан-Мартин мен О’Хиггинс Перу вице-корольдігі Испаниядан тәуелсіздік алғанша қауіп сейілмейтініне келісті. Сондықтан елге экспедиция үшін флот пен армия дайындалды, ал 1820 жылы Сан-Мартин мен Кокрейн Перуға аттанды. Алайда Кокрейннің батыл және тәуекелге толы мінезі Сан-Мартиннің шамадан тыс сақтығына қайшы келді. Сан-Мартин вице-корольге қарсы шешуші соққы беруге бірнеше мүмкіндікті жіберіп алды, ал соңында Симон Боливар Колумбиядан келгеннен кейін соңғы шабуылды бастады. 1824 жылдың 9 желтоқсанында Аякучо шайқасынан кейін Перу тәуелсіздігіне қол жеткізілді, онда Боливардың лейтенанты Антонио Хосе де Сукре басқарған күштер роялистік армияны толығымен жеңді. Чили тарихнамасында «Жаңа Отан» (Patria Nueva) әдетте 1823 жылы О’Хиггинстің отставкаға кетуімен аяқталады. Алайда, Чилидегі соңғы испан аумағы – Чилоэ архипелагы 1826 жылға дейін, О’Хиггинстің ізбасары Рамон Фрейрдің үкімет кезінде бағындырылды.

Экономикалық әсері

Чилидегі (1810–1818) және Перудегі (1809–1824) тәуелсіздік соғыстары Чилидің бидай өнеркәсібіне теріс әсер етті. Сауда бұзылып, Чилидегі әскерлер елді тонады. "Guerra a muerte" кезеңі ерекше қиратушы болды және тек 1820-жылдардың соңында заңсыз қарақшылардың (мысалы, Пинчеира ағайындылары) пайда болуымен аяқталды. Мапучелер бақылайтын аумақтармен Орталық Чилиден оқшауланған және Перудегі Каллао порты арқылы теңіз саудасына тәуелді болған Вальдивия қаласы Перумен сауданың төмендеуінен ерекше зардап шекті. Бұл қаланың жағдайы 1840-жылдардың соңында неміс қоныс аударушылары келгенге дейін өзгермеді. Соғысқа жұмсалған қаржының көп бөлігі 1811 жылы ашылған Валленардың оңтүстігіндегі Агуа Амаркадағы күміс кенін есебінен қаржыландырылды. Чили 1811 жылы "Decreto de Libre Comercio" арқылы еркін сауда саясатын қабылдады. Бұл елге 19-ғасырдың ортасында Калифорния және Австралиядағы алтын асығуларының нәтижесінде бидайды экспорттауға мүмкіндік берді. 1822 жылы Бернардо О’Хиггинс үкіметі тәуелсіздік күресін қаржыландыру үшін Лондоннан ірі қарыз алды. Чилидің тәуелсіздік қарызын реттеуге ондаған жылдар кетті, және 1840-жылдары Мануэль Ренгифо мен Хоакин Токорнал сияқты қаржы министрлерінің күш-жігері мен Чилидің күмісі, мысы және бидайы үшін халықаралық нарықтағы жағдайдың жақсаруының арқасында дефолт тоқтатылды.