Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық революционер және кеңес саясаткері (1881–1939)
Ирандағы қала
Ukrainian revolutionary and Soviet politician (1881–1939)
the town in Iran
Влас Яковлевич Чубар (Вла́с Я́ковлевич Чуба́рь, Влас Якович Чубар; 10 ақпан 1881 [ескі стиль бойынша] – 26 ақпан 1939) – украин большевигі, революционер және кеңес саясаткері. Чубар 1937–1938 жылдардағы Ұлы террор кезінде тұтқындалып, 1939 жылдың басында атылды. 1932–1933 жылдардағы ашаршылық кезінде Украинадағы Коммунистік партияның бас шенеунігі болған Чубар 2010 жылы украин сотымен осы оқиғаларға кінәлі деп танылды.
Vlas Yakovlevich Chubar (Вла́с Я́ковлевич Чуба́рь, Влас Якович Чубар; 22 February 1881 [O. S. 10 February 1881] – 26 February 1939) was a Ukrainian Bolshevik revolutionary and a Soviet politician. Chubar was arrested during the Great Terror of 1937–38 and executed early in 1939. The top Communist Party official in Ukraine during the 1932–33 famine, Chubar was posthumously held culpable for those events by a Ukrainian court in 2010.
Ерте мансап
Чубар украиндық шаруа отбасында дүниеге келген. Ол Федоровка селосында, Екатеринослав губерниясында, Ресей империясында (қазіргі Полохой ауданы, Запорожье облысы, Украина) туған. Оның ата-анасы сауатсыз шаруалар болған, олардың қолында шағын жер телімі болған. 13 жасында революциялық ұйымға қатысқандығы үшін жандармдар оны тұтқындап, қинаған. Мектепті бітіргеннен кейін ол шатыр төлеуші болып жұмыс істеді. Чубар 1905 жылғы революция кезінде марксистік революционер болып, 1907 жылы Ресей Социал-демократиялық Еңбек партиясының большевиктер фракциясына қосылды. 1918-1920 жылдары Мәскеудегі және Оралдағы Весенхада жоғары лауазымды қызметкер болды. Чубар 1920 жылы Украинаға оралды, онда ол экономикалық қызметтер атқарды, соның ішінде 1922-1923 жылдары Дон бассейніндегі көмір комбинатын басқарды. 1920-1936 жылдары Украина Коммунистік партиясының Орталық комитетінің және оның Политбюросының мүшесі болды. 1922 жылы Чубар Кеңес Коммунистік партиясының Орталық комитетіне сайланды. 1923 жылдың 13 шілдесінде Чубар К. Раковскийді Украина Совнаркомының төрағасы лауазымынан алмастырды. Влас Чубар басқарған үкіметті Сегізінші (1924) және Оныншы (1927) Бүкілукраин Кеңестер съездері бекітті. 1920 жылдардың басында Чубар Украинаның Мәскеуден басқарылуына қарсы тұруға тырысты. 1920 жылы ол украиналық коммунистік партиясының хатшысы болып тағайындалған орыс Вячеслав Молотовқа қарсылық білдірді, оның Украинадағы жағдай туралы білімі аз екенін айтты. 1928 жылы олардың қарым-қатынасы шиеленіскенде Сталин Кагановичті қайтарды, ал оның орнына келген Станислав Косьор Чубар мен басқа украин басшыларына көбірек ұнады. Чубар 1926 жылдың қараша айында Орталық Комитетінің Политбюросына кандидат мүше (дауыс беру құқығы жоқ) болып сайланды – бұл деңгейге жеткен алғашқы және көп жыл бойы жалғыз этникалық украин болды. Ол 1920 жылдары Леон Троцкийге қарсы күресте Сталинді қолдады және 1927 жылдың қазанында өткен Орталық Комитет отырысында Троцкий мен басқаларды сынап, оларды партиядан шығару туралы шешім қабылдады.
Chubar was from an ethnic Ukrainian peasant family. He was born in Fedorіvka, Yekaterinoslav Governorate, Russian Empire (now in Polohy Raion, Zaporizhzhia Oblast, Ukraine). His parents were illiterate peasants who owned a small plot of land. He was arrested and beaten by gendarmes for belonging to a revolutionary group when he was 13 years old. After leaving school, he worked as a roofer. Chubar became a Marxist revolutionary during the 1905 revolution and joined the Bolshevik faction of the Russian Social Democratic Labor Party in 1907. He was a senior figure in Vesenkha in Moscow, and the Urals, in 1918–20. Chubar returned to Ukraine in 1920, where he held a succession of economic posts, including running the Don basin coal combine in 1922–23. He was a member of the Central Committee of the Communist Party of Ukraine in 1920–36, and of its Politburo. In 1922, Chubar was elected a member of the Central Committee of the Soviet Communist Party. On July 13, 1923, Chubar replaced Christian Rakovsky as Chairman of the Ukrainian Sovnarkom. The government headed by Vlas Chubar was approved by the Eighth (1924) and the Tenth (1927) All Ukrainian congresses of Soviets. In the early 1920s, Chubar tried to resist allowing Ukraine to be controlled from Moscow. In 1920, he objected to the appointment of a Russian, Vyacheslav Molotov, as secretary of the Ukrainian communist party, claiming that he knew very little about conditions in Ukraine. When their relations reached the breaking point in 1928 Stalin recalled Kaganovich, whose replacement, Stanisław Kosior, was much more acceptable to Chubar and other Ukrainian leaders. Chubar became a candidate (non voting) member of the Central Committee's Politburo in November 1926 – the first, and for many years the only ethnic Ukrainian to reach this level. He supported Stalin in the struggle against Leon Trotsky in the 1920s and made an "ugly speech" attacking Trotsky and others at the Central Committee session in October 1927 which resolved to expel them from the communist party.
Голодомор
Чубар бастапқыда Сталиннің шаруаларды колхоздарға қосылуға мәжбүрлеу шешімін қолдады. 1929 жылы қарашада Орталық Комитеттің маңызды сессиясында сөйлегендердің бірі болды, ол Николай Бухаринге және мәжбүрлі ұжымдастыруға қарсы шыққан басқаларға шабуыл жасады. 1930 жылы наурыз айында ол Украинадағы шаруа қожалықтарының 63 пайызы ұжымдастырылғанын хабарлады. 1932 жылы 1 ақпанда, бұл саясаттың ауыл шаруашылығы өнімінің апатты құлдырауына және жаппай аштыққа әкеп соқтыратыны дәлелденгеніне қарамастан, Чубар мен Косиор «Тұқым туралы» бұйрыққа қол қойды, онда аймақтық, қалалық және аудандық партия комитеттеріне Украинаның ұжымдық шаруашылықтарына тұқымдық көмек көрсетуден бас тарту туралы тапсырма берілді. Бұл Киев апелляциялық сотының Чубарды геноцидке қатысқан деп тапқаны туралы үш құжаттың біріншісі болды. Чубар ұжымдастырудың салдарына өз көзімен куә болды, шалғай ауылдарды аралап көрді. 10 маусымда ол Сталин мен Молотовқа хат жазып, «наурыз және сәуір айларында әрбір ауылда ондаған мың адам тамақтанбай, аштықтан және ісінуден көз жұмды» деп ескертті. Бірнеше күннен кейін, Украинаның саяси бюросының қолдауымен ол Мәскеуге мыңдаған тонна астық жіберуді өтінген телеграмма жіберді. Сталиннің жауабы: «Чубар қателеседі, Украинаға тиісінен артық астық берілді. Қосымша астық берудің қажеті жоқ, сондай-ақ оны қайдан алуға болатынын да білмеймін». Оның көбірек астық сұрауы Сталиннің ашуын тудырды, ол 2 шілдеде Каганович пен Молотовқа «Чубардың жемқорлығы мен мүмкіндік іздеушілігімен» күресу үшін Украинаға бару туралы жазбаша нұсқау берді және Чубар мен Косиордың Украинадан алынылатынын айтты. Украинаның саяси бюросы 6 шілдеде өтті. Каганович Сталинге Политбюроның барлық мүшелері Украинаға тапсырылатын астық квотасын азайтуды өтінді, бірақ ол және Молотов «қатты бас тартты». «Правда» газеті ертесі күні Чубардың ұжымдық шаруашылықтардың басшылары мен басқа да лауазымды тұлғаларды, олар орындай алмайтынын білетін мақсаттарды қабылдағаны үшін сынағанын келтірді, «практикалық мүмкіндігіне қарамастан бұйрықты қабылдау дұрыс емес» және одан туындаған хаосты «жоғарыдан келген бұйрықтармен» ақтаудың қате екенін айтты. Алайда, Политбюро отырысынан кейін Чубар мен Косиор «Астық сатып алу квотасы туралы» жарлыққа қол қойып, ұжымдық шаруашылықтарға 356 миллион пұт астық тапсыруды міндеттеді. Бұл 2010 жылғы сот шешімінде Чубарға қарсы айғақ ретінде келтірілген екінші құжат болды. Ол үш облысты – Чернигов, Киев және Винницаны – квоталарын «қасақана» орындамағаны үшін жазалау туралы бұйрыққа қол қойды, олар картоп сатуға тыйым салып, бұл сөзсіз аштыққа әкеп соқты, ал 2010 жылғы сот шешімі украин шаруаларын «аштықпен өлтіру» деп сипаттады.
Chubar originally backed Stalin's decision to force peasant farmers to join collective farms. He was one of the speakers at a crucial session of the Central Committee in November 1929 who attacked Nikolai Bukharin and others who opposed forced collectivisation. In March 1930, he reported that 63 per cent of peasant households in Ukraine had been collectivised. On 1 February 1932, despite evidence that the policy was creating a catastrophic fall in agricultural output and mass starvation, Chubar and Kosior co signed an order, “On Seed”, ordering regional, city and district party committees to deny any seed aid to Ukraine's collective farms. This was the first of three documents bearing this signature from which the Kyiv Court of Appeal reached its verdict that Chubar was complicit in genocide. Chubar saw the impact of collectivisation for himself when he visited the countryside. On 10 June, he wrote to Stalin and Molotov on 10 June warning that "in March and April there were tens of thousands of malnourished, starving and swollen people dying from famine in every village." A few days later, with the backing of the Ukrainian Politburo, he sent a telegram to Moscow pleading for thousands of tons of grain to be sent to Ukraine. Stalin's response was that "Chubar is mistaken Ukraine has been given more than it should get. There is no reason to give more grain, and nowhere to take it from." His pleas for more grain angered Stalin, who gave Kaganovich and Molotov a written instruction on 2 July to go to Ukraine to deal with "Chubar's corruptness and opportunism" and hinted that both Chubar and Kosior would be removed from Ukraine. The Ukrainian Politburo met on 6 July. Kaganovich reported to Stalin that every member of the Politburo pleaded for a reduction in the quota of grain Ukraine was supposed to hand over, but he and Molotov "categorically refused". In Pravda, the following day, Chubar was quoted as having criticised heads of collective farms and other officials who accepted targets they knew could not be fulfilled, saying "it is wrong to accept an order regardless of its practicability" and then to justify the resulting chaos by saying it came from "orders from above". Yet, after the Politburo session, Chubar and Kosior signed a decree “On grain procurements quota”, and arranged for the collective farms to be set a wildly unrealistic target of delivering 356 million pood of grain. This was the second piece of evidence cited by the 2010 court judgement against Chubar. Overruled, he signed an order that penalised three entire regions – Chernihiv, Kyiv and Vinnytsia – that were accused of "maliciously" failing to fulfill their quotas by prohibiting the sale of potatoes, which inevitably caused starvation, which the 2010 court verdict described as "murder by famine" of Ukrainian peasants.
Ұлы тазалау
1934 жылы Чубар Мәскеуге ауыстырылды. Сталин оған енді сенімсіздік танытқанмен, ол КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасының орынбасары және КСРО Еңбек және қорғаныс Кеңесінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1935 жылдың ақпанында Чубар Саяси бюроның толық мүшесі болды. Ол 1937 жылдың 16 тамызынан 1938 жылдың 19 қаңтарына дейін аралықта Совет Халық Комиссарлар Кеңесінің Қаржы комиссары қызметін атқарды. Ұлы тазалаудың бастапқы кезеңдерінде Сталинді адал қолдады. 1937 жылдың ақпанында өткен Орталық Комитет пленумында Бухарин және ұжымдастыруға қарсы болған бұрынғы оппозиционерлердің тұтқындалуына рұқсат берілген кезде, Чубар оларды "ашық қарсы революциялықтар" деп айыптап, Бухаринды "жылан" деп атады, ал Троцкий мен оның жақтастарын "фашизм агенттері" деп көрсетті. Бірақ бұл оны құтқара алмады. 1938 жылы Чубар Совет Ішкі істер Комиссариатының ГУЛАГ-ы үшін Соликамск құрылысының бастығы болып тағайындалды және маусымда тұтқындалды. 1956 жылы коммунистік партия басшысы Никита Хрущев 20-шы партия съезінің делегаттарына Чубардың ісін зорлықпен мойндауға мәжбүрлеу туралы бұйрық алған, жаман атпен танымал азаптаушы Борис Родосқа тапсырылғанын мәлімдеді. НКВД басшысы Лаврентий Берия Чубардың бұрынғы әріптесі және көршісі Николай Антиповпен кеңсесінде кездесу ұйымдастырды, ол тергеу кезінде мойындап, Чубарға қарсы куәлік берген еді. Антипов айқайлады: "Мен осы жыланды жүрегіме жақын сақтағанмын. Қастық жасаушы!" Молотов Чубардың тұтқындалуын жылдар өткен соң "Ол оңшылдармен болды, бәріміз білдік, сезіндік" деп түсіндірді. Чубар 1939 жылдың ақпанында өлім жазасына кесілді. 1955 жылы десталинизацияның бірінші толқынында Совет үкіметі Чубарды барлық айыптан ақтап тазартты.
In 1934 Chubar was transferred to Moscow. Though this was because Stalin no longer trusted him, he was appointed to a senior post as Deputy Chairman of the USSR Council of People's Commissars and Deputy Chairman of the USSR Council of Labor and Defense. In February 1935 Chubar was made a full member of the Politburo. He briefly served as the Soviet People's Commissar of Finance between August 16, 1937, and January 19, 1938. He supported Stalin loyally in the early stages of the Great Purge. During the Central Committee plenum in February 1937 which sanctioned the arrest of Bukharin and other former opponents of collectivisation, Chubar made an inflammatory speech accusing them of "open counter revolution", and calling Bukharin a "snake", and alleging that Trotsky and his supporters were "agents of fascism". This did not save him. In 1938 Chubar was appointed the chief of the Solikamsk construction for the GULAG of Soviet Commissariat of Interior and there he was arrested in June 1938. In 1956, the head of the communist party, Nikita Khrushchev, told delegates to the 20th Party Congress that Chubar's case had been handed to the notorious torturer Boris Rodos, who had orders to force a confession out of him. The head of the NKVD, Lavrenty Beria, also arranged a confrontation in his office with Chubar's former colleague and neighbour, Nikolai Antipov, who had broken under interrogation and had testified against Chubar, who exclaimed: "I cherished this snake next to my heart. Provocateur!" Molotov justified Chubar's arrest, years afterwards, by claiming "He was with the rightists; we all knew it, we sensed it". Chubar was executed in February 1939. The Soviet government cleared Chubar of all charges during the first wave of destalinization in 1955.