Кіріспе
Тілдік өрнектің түрі генеративтік грамматикадағы ұғым. Генеративтік грамматика және оған қатысты тәсілдерде лингвистикалық өрнектің логикалық формасы (ЛФ) – оның семантикалық интерпретацияға түсетін синтаксистік құрылымының түрі болып табылады. Ол сөйлемнің айтылуына сәйкес келетін фонетикалық формадан ерекшеленеді. Осы жекелеген бейнелеулер өрнектің мағынасы оның айтылуынан ішінара тәуелсіз болу мүмкіндіктерін түсіндіру үшін қабылданады, мысалы, мағыналық екіұштылықтар. ЛФ – синтаксис-семантика интерфейсінің классикалық генеративтік көзқарасының негізгі тасы болып табылады. Дегенмен, ол лексикалық-функционалдық грамматикада және баспен басқарылатын фразалық құрылым грамматикасында, сондай-ақ генеративтік тәсілдің кейбір қазіргі нұсқаларында қолданылмайды.
the concept in generative grammar
In generative grammar and related approaches, the logical form (LF) of a linguistic expression is the variant of its syntactic structure which undergoes semantic interpretation. It is distinguished from phonetic form, the structure which corresponds to a sentence's pronunciation. These separate representations are postulated in order to explain the ways in which an expression's meaning can be partially independent of its pronunciation, e. g. scope ambiguities. LF is the cornerstone of the classic generative view of the syntax semantics interface. However, it is not used in Lexical Functional Grammar and Head Driven Phrase Structure Grammar, as well as some modern variants of the generative approach.
Синтаксис семантикамен өзара байланысы
Логикалық форма ұғымы бастапқыда квантордың қолданыс аймағын анықтау үшін ойлап табылды. Минималистік бағдарламаның теориясы дамыған сайын, тета критерийі, жағдай сүзгісі, аралық қатынас және байланыс теориясы сияқты барлық нәтижелік шарттар LF деңгейінде қарастырылады. LF-ті зерттеу синтаксисті зерттеуден гөрі кең ауқымды.
Ауқымы туралы түсінік
Оператордың қолданыс аясы – басқа өрнектердің түсіндірілуіне әсер ете алатын сала. Басқаша айтқанда, оператор өз аясы шегінде ғана басқа тіркестердің түсіндірілуіне әсер етеді. Негізгі мысалдар: квантор-квантор, квантор-есімдік, квантор-теріс сөз. Егер терістеудің қолданыс аясында белгісіздік болса, оқырманның түсінігіне әсер етеді. Оқырман тиісті нысанның бар екенін болжай алмайды. Егер терістеу (немесе терістеу тіркесі) бағынышты квантордың аясына кірсе, терістеу кванторға әсер етпейді. Егер Сандық өрнек1 (QE1) QE2 доменінде болса, бірақ керісінше болмаса, QE1 тар ауқымда болуы керек; егер екеуі де бір-бірінің доменінде болса, құрылым түсініксіз болуы мүмкін. Егер ешбір QE бір-бірінің доменінде болмаса, оларды жеке-жеке түсіндіру керек. Бұл шарттар негізгі сөйлемнің толықтауышының бағынышты сөйлемнің субъектісінің доменінде болмауына қатысты жағдайларды түсіндіреді. Мысалы, "әрбір бала мұғалімді ренжітті" деген сөйлемді "әрбір бала үшін, мүмкін, басқа-басқа мұғалімдер ренжіді" деп түсіндіруге болмайды. Оны тек бір ғана мұғалімнің ренжігені деп түсіндіруге болады.
Айқындықтың мотивациясы
Синтаксисте LF нақты бір семантикалық екіұштылықтарды құрылымдық деңгейде түсіндіру үшін қалыптастырылған.
Мысал
Әркім біреуді жақсы көреді. Бұл сөйлем семантикалық тұрғыдан екіұшты. Атап айтқанда, оның ауқымы екіұшты. Бұл екіұштылықты беткі құрылымда шешуге болмайды, себебі етістік фразасындағы "біреу" сөзі құрылым бойынша "әркімнен" төмен тұруы керек. Бұл жағдай табиғи тілдің қатаң логикалық мағынаны толыққанды жеткізе алмайтынын көрсетеді. Роберт Мей осындай екіұштылықтарды (басқа да себептермен қатар) есепке алу үшін LF постулатын қолдауға шақырды. LF-де жоғарыдағы сөйлемнің әрбір мүмкін ауқымдық түсінігі үшін екі түрлі құрылымдық бейнелеу болады, бұл құрылымдық айырмашылық арқылы екіұштылықты түсіндіруге мүмкіндік береді. Осылайша, оның мақсаты логикалық формаға ұқсас, бірақ логикадағы логикалық формадан өзгеше.
Тарихи маңызды оқиғалар
1970 жылдан бері сандық есептеу туралы талқылаулар жүріп келеді. 1973 жылы Ричард Монтегю ағылшын тілінің шағын фрагменті үшін жасалған грамматиканың логика-синтаксистік және семантикалық құралдарын қамтитынын, олардың көмегімен тікелей кез келген ауқым құбылысын түсіндіруге болатынын айтты. Ол негізінен функционалдық қолдануға негіделген категориялық грамматиканы пайдаланды; қазіргі заманғы тұжырымдамалар бойынша, мұны тек біріктіру арқылы жасалған минималистік синтаксис деп қарастыруға болады. Дегенмен, бұл тәсіл кері ауқымға ие кейбір мысалдар үшін болжамдар жасамайды (объект позициясында кең ауқым). Мысалы, «әркім біреуді жақсы көреді». Егер сөйлемнің тиісті бөлігінде ауқымның өзара әрекеттесуі болмаса, екі таңдаудың да семантикалық мағынасында ешқандай айырмашылық болмайды. Біраз уақыттан кейін Мей басқаша идея ұсынды. Монтегюден өзгеше, Мей беткі тізбе жасамайтын синтаксис ұсынбады. Ол Quantifier Raising (QR) деп аталатын ережені ұсынды, ол WH-сұрақтарының қозғалыс операциялары LF деңгейінде жалғаса беретінін және әрбір тіркес өзінің доменіндегі сандық белгіні сақтайтынын түсіндіреді. Мей QR-дың барлық сандық тіркестерге ешбір ерекшеліксіз қолданылатынын айтты. 1980 жылдары сандық есептеуді зерттеу жұмыстары жалғасты. Мей мен Монтегюден өзгеше, салыстырмалы сөйлем сияқты тәуелсіз негізделген сөйлем құрылымы ауқым опцияларын шектейтіні айтылды. Бұл шектеу QR-ды біршама қысқартады. Мей сонымен қатар WH-сөздер мен сандық тіркестердің өзара әрекеттесуіне қатысты субъект-объект асимметриясын байқады. Оның бұрынғы жұмысының өңделген нұсқасы QR сандық ауқымды анықтайды, бірақ оны нақтылай алмайды деген пікір айтылды. Өзара әрекеттесуді реттеу үшін, егер екі оператор бір-бірін басқарса, оларды кез келген ауқымдық тәртіпте түсіндіруге болады деген Scope Principle (Ауқым Принципі) де ұсынылды. Алайда, бұл шешім кейіннен қабылданбады. 1990 жылдары минимализм пайда болғаннан кейін, минималистік синтаксисқа қатысты зерттеулер көбейді. Жағдайды түзетудің бір жолы QR-ды жою болып табылады, ал күтілетін ауқым толығымен тәуелсіз грамматикалық процестердің нәтижесі болар еді. Басқа стратегия – QR-ды өзгерту және оны минималистік құрылымға сәйкес етуге болатынын көрсету.
Wh-қозғалыс
Лингвистикада сұрақ сөз тіркестері басқа сандық есім тіркестері сияқты, LF деңгейінде айнымалыларды байланыстыратын операторлар болып табылады. Сұрақ сөз тіркестері мен сандық белгілердің ауқыты туралы LF-де көрсетілгендей, аумақтық интерпретациялар синтаксистік шектеулермен анықталуы мүмкін. Егер сұрақ сөз тіркесі бастауыш позициясынан жылған болса, мағынасы бірмәнді, ал егер толықтық позициясынан жылған болса, мағынасы екімәнді болады.
Венгрия тілі
"Бес дәрігер әрбір науқасқа аздаған жаңа таблетка жазып берді. " Мажар тіліндегі мағынасы сандық көрсеткіштердің беткейлік сызықтық тәртібімен көбінесе айқындалады. Есте сақтау қажет екі мәселе бар: 1) сызықтық тәртіп қажетті ретпен сандық көрсеткіштерді біріктіру арқылы қамтамасыз етілмейді, бұл Монтегю немесе Мей теориясының болжамын жоққа шығарады; 2) сызықтық тәртіп жағдай немесе грамматикалық функциялармен анықталмайды, бұл Хорнштейн теориясының болжамын растайды.
Қытай
А-тізбектерінің маңыздылығы қытай тілінде баса көрсетілген. Қытай тіліндегі ауқым кейбір мысалдарда жағдайлық позициялар арқылы нақтыланады. Осы мысалда белсенді сөйлемде тек кең ауқымды тақырып бар, ал пассивтік сөйлемде мағыналық екіұштылық бар. Белсенді сөйлемнің тек бір ғана түсіндірмесі бар: егер әрбір кітапты оқитын екі әйел болса, онда бұл тақырыптың кең ауқымында болады. Аун мен Лидің сөзіне сүйенсек, қытай тілінде VP ішіндегі субъектілер жоқ, сондықтан liangge nuren LF-те қайта құрыла алмайды. Осылайша, сөйлемнің екіұшты түсіндірілуі болмайды. Дегенмен, пассивтік сөйлемнің екі түсіндірмесі бар: 1. әркім бірдей екі із табады; 2. әркім екі із табады, бірақ екі із әртүрлі болуы мүмкін. Бұл себебі liangge xiansuo VP ішіндегі толықтыру позициясында орналасқан, сондықтан LF-те оны қайта құруға болады. Осылайша, пассивтік сөйлемнің екі түрлі түсінігі бар.
if there are two women who read every book, which is in the subject wide scope. According to Aoun and Li, Chinese does not have VP internal subjects, thus, liangge nuren cannot be reconstructed in LF. So the sentence has no ambiguous interpretation. However, the passive sentence has two interpretations, 1. everyone finds the same two clues; 2. everyone finds two clues, while two clues can be different ones. That is because liangge xiansuo is in VP internal complement position, then in LF, it can be reconstructed. So the passive sentence has two different interpretations.
Ағылшынша
Бір бала әрбір ағашқа өрмелеп шықты. i. Бір ғана бала барлық ағаштарға өрмелеп шықты. ii. Әрбір ағашқа бір бала өрмелеп шықты, бұл бала әр ағаш үшін әртүрлі болуы мүмкін, ол Х ағашына өрмелеп шықты. Бұл сөз тіркесі екіұшты, себебі "әрбір" сандық көрсеткішімен қолданылғанда "бала" сөзі нақты бір адамды немесе "ағаш" әрбір мысалы үшін басқа адамды білдіруі мүмкін. Бір бала барлық ағаштарға өрмелеп шықты деген түсінік кең ауқымды, ал әрбір ағашқа бір бала өрмелеп шықты, ол әр ағаш үшін әртүрлі болуы мүмкін деген түсінік тар ауқымды.