Кіріспе

Александру "Алеку" Шербанеску (17 мамыр 1912, Колонешти, Олт округі – 18 тамыз 1944, Русавац, Бузэу округі) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Румынияның жетекші ұшқышы және әуе аспірі. Румынияның Окпан жағындағы науқанының соңында Шербанеску елдің үздік ұшқышы болды және ел жақын ауысқанға дейін 5 күн бұрын қаза тапты. Оған 47 ұшақты құлатқандығы (3 американдық) және 8 күмәнді құлатқандығы (1 американдық) расталды. 1942 жылдың көктемінде ол 7-ші истребитель дивизионының құрамына ұшқыш ретінде қабылданды, ол Шығыс майданында, соның ішінде Сталинград шайқасында неміс әскерлерімен бірге шайқасты. Ол көбінесе IAR 80 және Messerschmitt Bf 109 истребительдерін ұшқан.

Ерте өмір

Александру Шербанеску 1912 жылдың 17 мамырында Олт облысының Колонешти қаласында дүниеге келген. 1933 жылы жаяу әскерінің сублокитененті болып бітірді және Брашовтағы тау соғысы бөліміне қосылды. 1939 жылы әуе бақылаушылары мектебіне, ал 1940 жылы ұшқыштар мектебіне қабылданды, 31 қазанда жауынгер ұшқыш куәлігін алды. Ол түрлі истребительдерде ұшқан: PZL P.11, IAR 80 және содан кейін Bf 109E.

Шығыс майдан

1942 жылы 7-ші жауынгерлік топ Сталинград майданына жіберілді. Шербанеску Сталинград маңындағы әуежайлардан шегіну кезіндегі қаһарлы шайқастарда көзге түсті. 1942 жылдың қараша айында Қызыл Армия неміс және румын қорғанысын бұзып, 7-ші жауынгерлік топтың орналасқан румын әуежайына жақындағанда, Шербанеску өз жаяу әскер тәжірибесінің көмегімен әуе базасын кеңес күштерінен қорғауды табысты ұйымдастырды. Оның табельінде тек екі зениттік қару (бір Rheinmetall 37 мм және бір 75 мм Vickers Reșița зеңбірегі), Bf 109Es ұшақтарындағы 20 мм-лік пушкалар және жабдығы нашар және оқытылмаған сарбаздар ротасы болды. Румындардың жасырылған позициялары мен тиімді қорғанысы екі күн бойы әуежайға шабуыл жасаған кеңес танктерін тоқтатты. Bf 109 ұшақтарының 20 мм-лік пушкалары жердегі танкіге қарсы қару ретінде қолданылды (ұшақтың құйрығын бөшкелерге көтеріп), бұл ұшақ пен танк арасындағы жекпе-жекке ерекше мысал болды. 1942 жылдың 23 қарашасында румын әскерлері сегіз Bf 109E ұшағын эвакуациялады (тағы үш ұшақ атыс кезінде ұшып кетуге тырысқанда жойылды). Әр ұшақта екі-үш адам болды. Осыдан кейін Шербанескудің бөлімшесінің қалдықтары Морозовская әуежайына орналасты және жақын арада Румынияға демалыс пен емделу үшін қайтарылды. Жердегі жауынгерлік тәжірибесін пайдаланып, Шербанеску 1942 жылдың 22 қарашасында Карповка әуежайына жасалған кеңес шабуылын тойтару үшін әскерлерін ұйымдастырды. Содан кейін, оның басшылығымен эскадрильяның ұшуға жарамды ұшақтары таң атпай ұшып кетті. Шербанеску 1943 жылы екі рет, шілде айында және тағы 20 тамызда бетінен жарақат алды, соңғы жарақат оның бетінде қалыпты із қалдырды.

Румынияға оралу

1943 жылдың 29 наурызында Шербанеску жаңа Messerschmitt Bf 109G ұшақтарымен жабдықталған 57-ші истребитель эскадрильясының командирі болып тағайындалды және капитан шеніне көтерілді. 1943 жылдың маусым және тамыз аралығында ол 28 одақтас ұшағын атып түсірді және Румынияның ең жоғары әскери наградасы – 3-дәрежелі Батыл Михаил орденін алды. 23 қазанда 9-шы истребитель тобы, соғысқа шаршаған 7-ші истребитель тобының орнын басты, бірақ Шербанеску және басқа да үздік ұшқыштар қалып қойды. Ол одақтастардың ұшақтарына қарсы күресін жалғастырып, оларды атып түсірді және нәтижесінде 1944 жылдың 13 ақпанында топтың командирі болып тағайындалды. 1944 жылдың мамыр айында Қызыл Армия Румынияға кіріп, Солтүстік Бессарабия және Солтүстік Молдавияны басып алды, бірақ олар қатал шайқастардан кейін тоқтатылды (қараңыз: Тыргул Фрумос шайқасы), мұнда ұшқыштар да маңызды рөл атқарды. 1944 жылдың 11 маусымында Шербанеску алғашқы USAAF ұшағын, B-17 Flying Fortress атып түсірді. Одан кейін шілде айының соңғы күні мен 4 тамызда екі P-51 Mustang ұшағы атып түсірілді, бұл оның соңғы жеңісі болды. Ол сондай-ақ 22 шілдеде P-38 Lightning атып түсіргенін мәлімдеді, бірақ бұл факт расталмады.

Өлім

1944 жылдың 18 тамызында Шербанеску соңғы миссиясына ұшып шықты. Сол күні ол өзінің он екі қанаттас серігімен бірге, 9-шы истребитель дивизиясының тағы он екі ұшағымен бірлесіп, Mustang және Lightning ұшақтарының көп тобына шабуыл жасады. Лейтенант Добран мен адъютант Даржан оның құйрығын қорғауға тырысқанда, кеш қалды. Оның соңғы сөздері: "Мен құлап бара жатырмын" болды. Көрініп тұрғанындай, оның радио байланысы дұрыс жұмыс істемеді және ол қанаттастарының ескертулерін ести алмады. Шербанескудің қазасына байланысты, барлық румын истребительлеріне жаңа стратегия қабылданғанша американдықтармен қақтығысудан бас тарту туралы бұйрық берілді. Бес күннен кейін, 1944 жылдың 23 тамызында, Румыния королі Михаил басқарған мемлекеттік төңкеріс маршал Ион Антонескуді биліктен қулатты және Румыния одақтастар тарапына өтті. Шербанеску ешқашан B-24 ұшағын түсірген жоқ, бірақ бір B-17 Flying Fortress, екі P-51 Mustang және бір расталмаған P-38 Lightning ұшағын түсірді. Александру Шербанеску – Остік Румынияның ең табысты ұшқышы болды: ел оның қаза болғаннан кейін бес күн өткен соң жақындығын ауыстырды, ал ол қайтыс болған кезде Румынияның ең табысты ұшқышы еді. Түсірілген ұшақтардың саны бойынша, оған 47 расталған және 8 болжамды жеңіс тіркелді. Технологиялық және сандық артықшылығы бар жаумен күресте қаза тапқан және Остік күштерге қарсы науқанға тікелей қатыспаған Шербанеску румындар арасында аңызға айналды. Бухаресттегі оның есімімен аталатын бульвар – румын соғыс уақытындағы ұшқышына жасалған ерекше құрмет. Бүгінде Бухаресттегі бір бульвар оның есімін алып, Аурель Влайку әуежайына жақын орналасқан. Жыл сайын 18 тамызда ветерандар, әскери-әуе күштерінің офицерлері және авиация әуесқойлары оның қабірінде жиналып, оны еске алады. 2004 жылдың 18 тамызында 30-шы сақшы полкі капитан Шербанескудің соғыста қаза болған күнінің 60 жылдығын әскери салтанатпен атап өтті. 2006 жылдың 1 желтоқсанында Румыния әуе күштерінің 95-ші базасы капитан А.В. Александру Шербанеску құрметті атағын алды.