Кіріспе

1660 жылы Англиядағы сот ісі

Кампден кереметі – бұл 17 ғасырда Англияның Глостершир графтығындағы Чиппинг-Кампден қаласында өлтірілген деп есептелген адамның қайтып оралуына байланысты оқиғаларға берілген ат. Бір отбасының қызметшісі, оның анасы және бауыры қожайынын өлтірді деген айыппен дарға асылды, бірақ ол адамның қайтып келгеннен кейін, айыпталушылардың бірінің куәлігіне қарамастан, ешқандай өлтіру болмағаны анық болды. Оқиға 1660–1662 жылдары Англияда көпшіліктің қызығушылығын тудырды. Оқиғалар жергілікті әкім және бейбіт судья, сэр Томас Оверберидің "Жоан Перри және оның екі ұлы, Джон мен Ричард Перридің Уилл Харрисонды өлтірді деген күдікпен тергелуі, мойындауы, сотталуы, айыпталуы және жазалануы туралы толық және нақты есеп" деген хатында және Уильям Харрисонның жоғалған жылдарындағы орналасқан жерін баяндайтын қосымша хатында сипатталған.

Жоғалу

1660 жылы 16 тамызда Уильям Харрисон есімді 70 жастағы ер адам Чиппинг-Кэмпдендегі үйінен шығып, Чарнингворт ауылына екі шақырым қашықтыққа баруға ниеттенді. Ол күткен уақытта үйге оралмағандықтан, әйелі оны іздеуге қызметшісі Джон Перриді жіберді. Бірақ келесі күні таңертең Харрисон да, Перри де қайтып келмеді. Содан кейін Уильям Харрисонның ұлы Эдвард Харрисонды екеуін іздеуге жіберді. Чарнингвортқа жолда ол Джон Перримен кездесті. Қызметші қожайынын таба алмағанын айтты, сосын Эдвард екеуі Эбрингтонға барып, Харрисон көруге бара жатқан жалға алушының бірінен сұрақтар қойды. Жалға алушы Харрисонның кеше түні сол жерде болғанын мәлімдеді. Кейін Эдвард Харрисон мен Джон Перри Паксфорд ауылына барды, бірақ іздеулері сәтсіз аяқталды. Эдвард пен Джон Чиппинг-Кэмпденге қайтып келді. Жолда олар Уильям Харрисонға тиесілі бірнеше зат Чиппинг Кампден мен Эбрингтон арасындағы басты жолда табылғанын естіді. Олардың ішінде бас киім, көйлек және мойынға тартатын жолақ болды. Бас киімде өткір нәрсемен жасалған кесік болса, көйлек пен мойынға тартатын жолақ қанға малған еді. Бірақ Уильям Харрисонның денесінен ешқандай белгі табылмады.

Тергеу

Сұраққа жауап беру кезінде Джон Перри Харрисонның өлтірілгенін білетінін, бірақ өзінің осы қылмыста кінәлі емес екенін айтты. Одан кейін анасы Джоан мен ағасы Ричардтың ақша үшін Харрисонды өлтіріп, денесін жасырғанын мәлімдеді. Джоан мен Ричард Харрисонның жоғалуына қатысы жоқ екенін жоққа шығарды, бірақ Джон олардың кінәлі екенін жалғастырып айтты, оның денесін диірмен тоғанына тастағанын мәлімдеді. Тоған тереңдетілді, бірақ дене табылмады.

Сынақтар

Алғашқы сот отырысында Уильям Харрисоннан ақша ұрлауға қатысты айыптамалар қарастырылды. Оның анасы мен інісі кінәлі емес екенін мәлімдесе де, Джон Перридің куәлігі төмендегідей негіздермен қазылар алқасын сендірді: Джонның осы мәселеде жалған айтуына ешқандай себеп болған жоқ. Джон Ричардқа тонауды ұсынғанын мәлімдеді. Джон сотқа Жоан мен Ричардтың Уильям Харрисонның үйінен өткен жылы 140 фунт стерлинг ұрлағанын айтты (1660 жылы 140,0 фунт стерлинг қазіргі заманда шамамен <есептелген сомаға> тең). Джон Гаррисонның жоғалуынан бірнеше апта бұрын қарақшыларға шабуыл жасағаны туралы жалған куәлік берген. Айыпталушылардың барлығы өз кінәларын мойындады, себебі олар алғаш рет қылмыс жасағандықтан, 1660 жылғы Өтемақы және ұмыту туралы заң бойынша шартты кешірім алды. Жазушы Линда Стратманн бұл айыпталушылардың адвокаттарының дұрыс емес кеңесі болғанын айтады. Дегенмен, сол кезде судья үш адамды кісі өлтіруде айыптаудан бас тартты, өйткені дене табылмады. 1661 жылдың көктемінде сот кісі өлтіру айыбын тыңдау үшін қайта жиналды, ал бұрынғы тонау кінәсін мойындағандықтан, олар енді қылмыскерлер деп есептелді. Бұл жолы Джон Перри Уильям Харрисонды өлтіруде кінәлі емес екенін айтқан анасы мен інісіне қосылды. Қызметші алғашқы куәлігінің ақыл-есі жоқтығына байланысты жалған болғанын мәлімдеді. Бірақ қазылар алқасы үш Перридің барлығын да кінәлі деп танып, өлім жазасына кесті. Үш Перри Глостерширдегі Бродвей төбесінде бірге дарға асылды, ал қазір Бродвей мұнарасы олардың дарға асылған орнында тұр. Дарға асылу алаңында Ричард пен Джон Уильям Харрисонды өлтіргені үшін өзінің ешқандай кінәсіз екенін қайталады. Олардың анасы да колдовствомен күдіктелгендіктен, ол ұлдарының мойындауына кедергі келтіретін сиқыр салған болса, алдымен өлім жазасына кесілді.

Уильям Харрисонның оралуы

1662 жылы Харрисон Лиссабоннан Англияға кемемен оралды. Ол өзін ұрлап әкетіп, жаралап, қалтасын ақшамен толтырып, Англиядан Кенттегі Дил порты арқылы атпен алып кетіп, түрік кемесіне отырғызып, Осман империясында құлдыққа сатқандарын айтты. Харрисонның сөзіне қарағанда, шамамен бір жыл үш тоқсаннан кейін оның қожайыны қайтыс болған, содан кейін ол бір портқа барып, португал кемесіне жасырын отырып, ақырында Лиссабон арқылы Доверге келген. Осы оқиға Англияда қылмыстық құқықта "денесі жоқ болса, кісі өлтіру емес" деген ереже бар деген кең тараған сенімге әкелді. Мортон мұның жаңылыс түсінік екенін және мұндай ереже болмағанын мәлімдейді. Линда Стратман "Глостерширдегі кісі өлтірулер" кітабында Харрисонның әңгімесіне бірнеше күмәнді тұс бар екенін айтады: 70 жастағы адамды ұрлау, қалтасына ақша толтырып, бірнеше фунтқа құлдыққа сату; оны Чиппинг-Кэмпденнен Дилге атпен ешкім байқамай алып кету; және шабуылдаушыларының оны жамбасы мен қабырғасын қылышпен жаралап, кейін оны емдеп сауықтыруы. Харрисонның жоғалуының нақты себебі – ол жақындағы Стюарттардың қайта орналасуына байланысты шиеленіскен жағдайға байланысты елден кетудің қажеттілігін сезінген болуы мүмкін.

Кейінгі есептер

Джон Мейсфилд бұл тақырыпта екі пьеса жазды: «Кэмпден таңғалысы» және «Мисс Харрисон». Соңғысы күйеуінің тірі екенін білгенде Харрисонның әйелі өзін-өзі өлтірді деген кең таралған мифке арналған. Бұл оқиға, Сандифордтағы кісі өлтіру ісімен бірге, Э.С.Бентлидің «Тренттің соңғы ісі» (1920) детективтік романында еске алынады. Ол сондай-ақ Джон Родтың «Камден құпиясы» (АҚШ-та «In the Face of the Verdict»; 1936) атты детективтік романында да айтылады. Виктория Беннетттің «The Poorest He» (2005) атты тағы бір романы оқиғаның көркемдік баяндамасын ұсынады. 1994 жылы Роджер Хьюмнің «Кэмпден таңғажайы» атты радиоспектаклі жарық көрді. Инкубус Суккубустың 2016 жылғы «Barrow Wake» альбомының соңғы трегі – оқиғаның музыкалық айтылуы.