Кіріспе
Жаратылыс кітабының оқиға элементтерін символдар немесе типтер ретінде қарастыратын оқулары – Жаратылыс кітабының аллегориялық түсіндірмелері, олар оқиға элементтерін тарихи оқиғаларды тіркеу ретінде емес, символдар немесе типтер ретінде қарастырады. Қандай болған күнде де, яһуди діні және христиан дінінің көптеген бағыттары Жаратылыс кітабын қасиетті жазудың канондық кітабы деп есептейді және сенушілер оның рухани маңызы бар деп санайды. Жаратылыс кітабының бірінші тарауы Құдайдың әлемді және адамзатты алты күннің ішінде жарату туралы айтады. Кейбір христиандық және яһудилік мектептер (мысалы, христиандық фундаментализм) осы кітаптағы үзінділерді сөзбе-сөз оқып, жаратылыстың әр күнінің 24 сағатқа тең деп есептейді. Басқалары (Шығыс православиелік және негізгі протестанттық конфессиялар) оқиғаны аллегориялық тұрғыдан қарастырып, кітаптағы оқиғаның мақсаты – адамзат пен жаратылыс және оның Жаратушысы арасындағы қарым-қатынасты сипаттау, Жаратылыс 1 нақты тарихи оқиғаларды бейнелемейді және жаратылыстың алты күні ұзақ мерзімді білдіреді деп санайды. Католик шіркеуі жаратылыс ex nihilo, адамның моногенизмі, түпкі күнә және Imago Dei доктриналары сақталғанша, әртүрлі түсіндірулерге рұқсат береді. Жаратылыс кітабының 2-тарауы жаратылыс туралы екінші оқиғаны жазады. 3-тарауда сөйлейтін жылан туралы айтылады, оны көптеген христиандар шайтанның жасырынған түрі деп санайды. Көне заманғы христиандардың көптеген өкілдері Жаратылыс кітабының алғашқы тарауларын тарихи және аллегориялық тұрғыдан да шындық деп есептеген. Басқа яһудилер мен христиандар Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғасын қазіргі ғылым мен ғылыми есептерге (ғылыми әдіс негізінде) космологиялық, биологиялық және адам тегінің пайда болуына дейін аллегория ретінде қарастырған. Аллегориялық түсіндірудің белгілі жақтаушылары: 2-ғасырда Жаратылыс кітабын сөзбе-сөз тарих деп қарастырудың мүмкін емес екенін жазған христиан теологы Ориген, 4-ғасырда теологиялық негізде Құдайдың әлемдегі барлық нәрсені Жаратылыс кітабын әдеттегідей оқығандағы алты күн емес, бір сәтте жаратқанын айтқан Гиппоның Августині және тіпті 1-ғасырдың еврей ғалымы Александриялық Филон, жаратылыс алты күнде немесе белгілі бір уақыт аралығында болды деп ойлау қателік екенін жазды.
Allegorical interpretations of Genesis are readings of the biblical Book of Genesis that treat elements of the narrative as symbols or types, rather than viewing them literally as recording historical events. Either way, Judaism and most sects of Christianity treat Genesis as canonical scripture, and believers generally regard it as having spiritual significance. The opening chapter of Genesis tells a story of God's creation of the universe and of humankind as taking place over the course of six successive days. Some Christian and Jewish schools of thought (such as Christian fundamentalism) read these biblical passages literally, assuming each day of creation as 24 hours in duration. Others (Eastern Orthodox, and mainline Protestant denominations) read the story allegorically, and hold that the biblical account aims to describe humankind's relationship to creation and the creator, that Genesis 1 does not describe actual historical events, and that the six days of creation simply represents a long period of time. The Catholic Church allows for a variety of interpretations, as long as the doctrines of creation ex nihilo, human monogenism, original sin, and the Imago Dei are maintained. Genesis 2 records a second account of creation. Chapter 3 introduces a talking serpent, which many Christians believe is Satan in disguise. Many Christians in ancient times regarded the early chapters of Genesis as true both as history and as allegory. Other Jews and Christians have long regarded the creation account of Genesis as an allegory even prior to the development of modern science and the scientific accounts (based on the scientific method) of cosmological, biological and human origins. Notable proponents of allegorical interpretation include the Christian theologian Origen, who wrote in the 2nd century that it was inconceivable to consider Genesis literal history, Augustine of Hippo, who in the 4th century, on theological grounds, argued that God created everything in the universe in the same instant, and not in six days as a plain reading of Genesis would require; and the even earlier 1st century Jewish scholar Philo of Alexandria, who wrote that it would be a mistake to think that creation happened in six days or in any determinate amount of time.
Тарихшылар Жаратылыс кітабын аллегориялық мағынада түсіндіреді
Кейбір қазіргі заманғы христиандардың сөзбе-сөз түсіндіруі Жаратылыс кітабына аллегориялық немесе мифтік мағына беруді ғылым мен Киелі кітаптағы оқиғаларды үйлестіруге жасалған кешіккен тытырғау деп есептейді. Олар, қазіргі ғылымның (әсіресе биологиялық эволюцияның) пайда болуымен бұрынғы түсінікке қарсы шыққанға дейін, әрқашан шығу туралы айтылған оқиға сөзбе-сөз түсіндірілген деп санайды. Алайда, бұл көзқарас жалпыға қабылданған пікір емес, төменде көрсетілгендей: Роуэн Уильямс: "[Христиандық тарихының] көп бөлігінде Құдайдың жарату актісіне барлық нәрсе байланысты деген сенім, оның жаратылыс уақытында қалай жүзеге асырылғаны туралы белгісіздікке немесе еркіндікке келуімен толық үйлесімді екендігі түсінілді". Кейбір дін тарихшылары Киелі кітапты сөзбе-сөз түсіндірудің протестантизмнің пайда болуымен қатар жүргенін айтады; Реформациядан бұрын Киелі кітапты толығымен сөзбе-сөз түсіндіру қалыпты емес еді. Бендиктин діни қызметкері және теолог, сонымен қатар көрнекті физик Стэнли Яки өзінің "Библия және ғылым" атты еңбегінде былай деп жазады: "Орыс православиелік иеромонах Серафим Роуз бас православиелік әулиелер – Ұлы Василий, Григорий Теолог, Иоанн Златоуст және Сириялық Ефремнің Жаратылыс кітабын тарихи оқиға ретінде қарастыру қажет деп сенгенін айтады".
According to Rowan Williams: "[For] most of the history of Christianity there's been an awareness that a belief that everything depends on the creative act of God, is quite compatible with a degree of uncertainty or latitude about how precisely that unfolds in creative time." Some religious historians consider that biblical literalism came about with the rise of Protestantism; before the Reformation, the Bible was not usually interpreted in a completely literal way. Stanley Jaki, a Benedictine priest and theologian who is also a distinguished physicist, states in his Bible and Science:
However, the Russian Orthodox hieromonk Seraphim Rose has argued that leading Orthodox saints such as Basil the Great, Gregory the Theologian, John Chrysostom and Ephraim the Syrian believed that Genesis should be treated as a historical account.
Тарихтағы аллегорияны табу
Максин Кларк Бич Пауылдың Жаратылыс кітабындағы Ыбырайымның ұлдары туралы оқиғаның аллегория екенін айтқан сөзін пікірлеп, былай деп жазды: "Бұл аллегориялық түсіндірме христиандық антисемитизмнің ұзақ тарихында қолданылған Киелі кітап мәтіндерінің бірі болды, оны автор елестете алмады немесе ниеттенбеді". Жаңа өсиеттің басқа жазушылары да еврейлердің Киелі кітабына ұқсас көзқарас танытты. Матай ішіндегі Жақсы жаңалықта бірнеше өлеңдердің мағынасын қайта түсіндіреді. Осия пайғамбар Израиль туралы: "Мен Ұлымды Мысырдан шақырдым", - дегенде, Матай бұл сөздерді Исаға сілтеме ретінде түсіндіреді. Сондай-ақ, Исая патша Ахазға берген бала туралы уәдесі Матай тарапынан Исаға қатысты деп түсіндіріледі. Кейінгі христиандар да олардың үлгісін ұстанды. Лиондық Ириней 2-ғасырдың ортасындағы "Иресейлерге қарсы" еңбегінде Адам, Хауа және жылан туралы оқиғаны Исаның өліміне нұсқау ретінде қарастырды:
3-ғасырда Ориген және Александрия мектебінің басқа өкілдері Киелі кітаптың нағыз мағынасын тек аллегориялық оқу арқылы табуға болатынын мәлімдеді. Ориген "Принципи" еңбегінде кейде рухани білімді тарихи оқиғалардан алуға болатынын, ал кейде сабақтарды тек әңгімелер арқылы беруге болатынын түсіндірді, олар тура мағынасында "шындықты сыйдыра алмайтын" сияқты көрінеді.
Адам ата мен Хауа ана бахай дініне кіреді
Бахаи діні Адам мен Хауа туралы айтылған оқиғаны аллегориялық тұрғыдан қарастырады. «Жауап берілген сұрақтар» кітабында Абдул-Баха нақты түрде оқиғаны әдеби мағынада түсінуді жоққа шығарып, оның «құдайлық құпиялар мен әмбебап мағыналар» жасырылған символдық оқиға екенін айтады; атап айтқанда, Адамның құлдырауы адамзаттың жақсылық пен жамандыққа сезімтал болуын білдіреді.