Кіріспе

2003 жылғы 26 маусымда ЕО ауыл шаруашылығы министрлері Жалпы ауыл шаруашылығы саясатын (ЖАӨС) түбегейлі реформалады және жер иелеріне тікелей субсидия төлеу үшін жаңа Бірыңғай төлем схемасын (БТС немесе Бірыңғай ауыл шаруашылығы төлемі) енгізді. Субсидия жүйесі мүше мемлекеттер арасында келісілген ережелерге сәйкес Еуропалық Одақтың барлық аймақтарында қолданылады. Дегенмен, іске асырудың нақты егжей-тегжейлері мен гранттар елдерде әртүрлі болуы мүмкін. 2004 жылы және одан кейін ЕО-ға қосылған жаңа мүше мемлекеттер үшін өтпелі ережелер де қолданылады. Мемлекеттер жаңа схеманы бірден енгізуді немесе оны 2005 жылдан 2013 жылға дейінгі кезеңде кезең-кезеңмен енгізуді таңдай алады. Ұлыбритания үкіметі Бірыңғай төлем схемасын енгізуде Еуропадағы алғашқы елдердің бірі болуға және оны 2005 жылдан бастап кезең-кезеңмен енгізуге шешім қабылдады. Ұлыбританиядағы енгізу Defra арқылы стратегиялық тұрғыда үйлестірілді, ал Англия, Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландия схеманы тәуелсіз түрде іске асыруға жауапкершілік алды. Жаңа схеманың мақсаты – субсидиялар мен нақты дақылдар өндірісі арасындағы байланысты жою арқылы ЕО-ның ауыл шаруашылығы секторына қолдау көрсету әдісін өзгерту болды. Бұл реформа тұтынушылар мен салық төлеушілерге бағытталған, сонымен қатар фермерлерге нарық сұранысына сай өнім өндіруге мүмкіндік берді. Мүше мемлекеттер белгілі бір өндірістің тоқтатылуын болдырмау үшін, өндіріспен байланысты шектеулерді сақтауға құқылы. Қазіргі төлемдер фермерлерге схема енгізілмеген елдерде әртүрлі дақылдар бойынша өндірістің тарихи деңгейін көрсетеді немесе схема бірнеше жыл бойы кезең-кезеңмен енгізілген жағдайда жалпы төлемнің бір бөлігін құрайды. Бірыңғай ауыл шаруашылығы төлемі қоршаған орта, қоғамдық денсаулық, жануарлар мен өсімдіктердің денсаулығы және жануарлардың әл-ауқатын сақтау стандарттарын орындаумен, сондай-ақ жерді ауыл шаруашылығы және экологиялық жағдайлар бойынша жақсы күйде ұстаумен байланысты.

Тарих

Бұл бағдарламаның мақсаты грант төлемдерін өндірістен "ажырату" болды. Бұл – Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) мүше елдердің (негізінен АҚШ) ЕО фермерлерге әділетсіз субсидия беріп, бәсекелестікке қабілеттілікте теңсіздік тудырып отыр деген сын-пікірлеріне жауап болды. АШЖ бойынша фермерге енді өнімге қарай әртүрлі сомада ақша төленбейді, бірақ ол өңдей алатын жердің әр гектарына белгіленген сома төленеді. Осылайша, егін таңдау өндіріске негізделген субсидияларға емес, нарықтың қажеттіліктеріне байланысты жасалады. Төлемдерді ажырату оларды ДСҰ келіссөздерінде "көк қорап" санатына енгізуге мүмкіндік берді, осы арқылы халықаралық міндеттемелердің заңдылығы мен орындалуын қамтамасыз етті. АШЖ қаражатын алу үшін фермер қоршаған ортаға зиян келтірмейтін, пестицидтер мен тыңайтқыштарды сақтап қолданатын шаруашылық жүргізуі керек. Сондай-ақ, фермер өнімді жерінің 8%-ын жылына егіссіз қалдыруға міндетті, әрі әр егістік участасының шетінде 2 метрлік жолақты өспейтін өсімдіктерге қалдыру керек. Алайда, 2007 жылдың күзінде кейбір өнімдердің бағасы күрт өскендіктен және биоотын өндіру үшін көбірек өнім өндіру қажеттігінен туындаған жағдайға байланысты, егіссіз қалдыру талабы бір жылға тоқтатылды. Бастапқы мақсаттардың бірі – қолданыстағы процедураны, оның ішінде өтінімдерді қарапайымдау болды. SPS 11 қолданыстағы схеманы алмастырды. Англияда төлемдерді жүзеге асыру Ауылдық төлемдер агенттігінде туындаған мәселелерге байланысты қиындыққа тап болды. Төлемдер 2006 жылдың қаңтарына дейін жүзеге асырылуы тиіс еді, бірақ 2006 жылдың желтоқсанына дейін өтінімдердің 2%-ы қарастырылмады. Төлемдердің жалпы сомасы 1,5 миллиард фунт стерлингке жетті, ол 115 000 өтініш берушіге бөлінді, бірақ ақшаның көп бөлігі иеліктерінің көлеміне қарай, салыстырмалы түрде аз өтініш берушілерге тиді. Жаңа жүйенің ережелері шағын жер участаларына ие адамдардың көптеген өтініш беруіне мүмкіндік бергендіктен, іске асырудағы қиындықтар күтілгеннен екі есе көп өтініш берушілерді қамтыды. Өтініштер жыл сайын SP5 нысанын толтыру арқылы беріледі, онда өтініш берушілер өздерінің бақылауындағы барлық жерлерді, төлемді талап ететін жерлерді және олардың Заңда белгіленген басқару талаптарына (SMR) немесе Ауыл шаруашылығы және қоршаған ортаның жақсы жағдайларына (GAEC) сәйкес келетінін көрсетеді. 2008 жылдың ақпан айында RPA үшінші тараптық бағдарламалық жасақтама арқылы электрондық өтінімдерді қабылдауды бастады. Бірінші өтініш 2008 жылдың 27 ақпанында Paul Holliday Software компаниясының Single Payment Supervisor бағдарламасы арқылы ұсынылды. Электрондық өтінімдерді қабылдау жобасының сәттілігінен кейін RPA келесі логикалық қадамды жасады және 2010 жылдың наурыз айында өздерінің Whole Farm Approach веб-сайты арқылы тікелей өтінімдерді қабылдауға рұқсат берді. Ауыл шаруашылығы саласында шығындарды азайту мақсатында қағаз түріндегі өтінімдерді жою туралы пікірлер айтылуда. Бұл схема егін және/немесе мал өндірісіне негізделген 11 бұрынғы субсидиялық схеманы алмастырды, мысалы, сүт премиумдары және егістік алқаптарына арналған төлемдер. Бастапқыда төлемдер бұрын ең көп субсидия алған өндірушілерге басымдық берді. Төлемдердің басымдығы жылжымалы масштабта жұмыс істейді, 2012 жылғы төлемдерде тарихи элемент жоқ, яғни төлемдер жерге негізделген. Уэльсте бірыңғай төлем жүйесін жүзеге асыру Уэльс Ассамблеясы Үкіметінің жауапкершілігінде болды. 2005 жылдың 1 желтоқсаны мен 2006 жылдың 30 маусымы аралығында барлық шаруалардың 98%-ына 250 миллион фунт стерлинг төленді, оның ішінде Уэльс шаруаларының 75%-ына 110 миллион фунт стерлинг төленді, бұл оларды Еуропадағы жаңа төлемдерді алған алғашқылардың қатарына қосты.

Негізгі төлем схемасы

2013 жылы Ортақ ауыл шаруашылығы саясаты реформасы бойынша саяси келісімге қол жеткізілді. 2015 жылдың қаңтар айында бірыңғай төлем жүйесі негізгі төлем жүйесімен (НТЖ) алмастырылды.