Кіріспе
Гаити Республикасының екі палаталы заң шығару органы Ұлттық жиналыс () Гаити Республикасының екі палаталы заң шығару органы болып табылды, оған жоғары палата – Сенат (Sénat) және төменгі палата – Депутаттар палатасы (Chambre des Députés) кірді. Екі палата да заң шығару сессияларын Гаити астанасы Порт-о-Пренсте өткізеді. 2023 жылдың 10 қаңтарынан бастап, сайлаулар бірнеше рет кешіктірілгендіктен және соңғы сайланған заң шығарушылардың өкілеттігі 10 қаңтарда аяқталғандықтан, екі палатаның да барлық орындары бос тұр.
The National Assembly (, ) consisted of the bicameral legislature of the Republic of Haiti, consisting of the upper house as the Senate (Sénat) and the lower house as the Chamber of Deputies (Chambre des Députés). Both assemblies conduct legislative sessions at the Haitian capital of Port au Prince. Since 10 January 2023, every seat in each house is vacant as elections have been repeatedly delayed and the final elected legislators' terms expired on January 10.
Тарих
Ұлттық Ассамблеядан бұрын Мемлекеттік кеңес құрылды, ол заң шығарушы кеңес болатын және мемлекет басшысы оны, көбінесе генералдардың арасынан тағайындайтын. Мемлекеттік кеңесті алғаш рет Жан Жак Дессалин 1804 жылғы императорлық конституциясы бойынша құрды. 1806 жылы оның қазасынан кейін, оның солтүстік генералы және Уақытша үкіметтің жаңа басшысы Анри Кристоф қараша айында Порт-о-Пренсте Конституциялық жиналысты шақырды. Бірақ Кристофтың жақтастары мен оның әріптесі, генерал Александр Петион арасында билік күресі басталды. Кристоф Ассамблеяда Солтүстік және Артибонит департаменттеріндегі өзінің күш базасынан шыққан приходтардың басымдығын қамтамасыз етуге тырысты, бірақ Петион Кристофқа қарсы, Батыс және Оңтүстік департаменттеріндегі приходтардан депутаттар сайлауға рұқсат берді. Бұл Петионның республикалық үкімет нысанына қатысты талаптарына сәйкес келетін конституцияға әкелді. Петион басшылығымен конституция бекітілді, ал Ассамблея Кристофты президенттікке сайлады және 24 мүшеден тұратын бірпалаталы Сенат сайланды. Кристоф пен Петион арасында қақтығыс болды, нәтижесінде Кристоф Кап-Франсуаға (қазіргі Кап-Гаити) шегініп, «Халықтың өкілдерінің жиналысын» құрды, ол оны президенттікке сайлады және 1807 жылдың ақпанында өзінің конституциясын қабылдады. Ал Сенат Порт-о-Пренсте жиналып, Кристофты президенттікке сол кездегі сенатор Петионмен алмастырды. Осыдан екі жеке басқарылатын мемлекет пайда болды. Петион 1806 жылғы конституцияның оның билігіне қойған шектеулерінен жалықты және 1816 жылы конституцияға маңызды түзетулер енгізді, ол Коммуналар палатасы мен Сенаттан тұратын екіпалаталы парламентті, сондай-ақ Кассация трибуналы басқаратын жеке сот жүйесін құрды. Жаңа парламент Петионды өмір бойына президенттікке сайлады және оған декрет арқылы басқаруға мүмкіндік берді. Петионның ізбасары Жан-Пьер Бойер басқарған осы кезең 1843 жылы Бойер отставкаға келіп, елден қуылғанда аяқталды. Жаңа уақытша үкімет жаңа конституцияны әзірлеген және жаңа президентке қарсы парламенттің бұрынғы өкілеттігінің көп бөлігін Парламентке қайтарған Конституциялық жиналысты шақырды. Бірақ оның ізбасары Филипп Герриердің кезінде Парламент уақытша Мемлекеттік кеңеспен алмастырылды, ол 1846 жылы Жан Батист Рише кезінде Сенатқа айналғанға дейін екі жыл бойы заң шығару өкілеттігін иеленді. 1964 және 1971 жылғы Дювалье конституцияларына сәйкес, орган Сенат таратылғаннан кейін бірпалаталы заң шығарушы органға айналды. Сенат 1988 жылы қайта жаңартылды.
Сенат
Сенат отыз орыннан тұрады, он әкімшілік бөлімнен әрқайсысы үш мүшеден құралған. 2003 жылы Нипп департаменті құрылғанға дейін жиырма жеті орын болды. Сенаторлар халықтың тікелей дауысымен алты жылға сайланады, әр екі жылда олардың үштен бірі жаңадан сайланады. 2000 жылғы сайлаудан кейін, сол кездегі жиырма жеті орынның жиырма алтысын Жан Бертран Аристидтің Fanmi Lavalas партиясы иеленді. 2004 жылдың ақпанында Аристид үкіметі құлатылғаннан кейін Сенат қызметін тоқтатты. Көтерілістен кейін уақытша үкімет құрылды және сол кездегі сенаторлар танылмай қалды. Сенат 2006 жылдың 21 сәуірінде қайта құрылып, сайлау өтті. 2009 жылғы Сенат сайлауында LESPWA бес орын жеңіп алды, ал бес партия – OPL, AAA, FUSION, KONBA, UCADDE – әрқайсысы бір орыннан ұтып, сондай-ақ бір тәуелсіз кандидат сайланды.
Депутаттар палатасы
Депутаттар палатасы 119 мүшеден тұрады, олар халықтың тікелей дауысымен төрт жылдық мерзімге сайланады. 2000 жылғы сайлауда Аристидтің «Фанми Лавалас» партиясының кандидаттары сол кездегі 83 орынның 73-ін жеңіп алды. 2004 жылғы ақпандағы төңкеріліс және үкіметтің құлатылуынан кейін Депутаттар палатасы құрылмай қалды. Ол Сенатпен бірге қайта құрылды және 2006 жылдың 21 сәуірінде сайлау өтті.
Ұлттық жиналыс
Ұлттық Ассамблея – Парламенттің бірлескен отырысы. Ұлттық Ассамблея Конституцияда көзделген белгілі мақсаттар үшін шақырылады. Ұлттық Ассамблея отырыстарын Сенат Президенті жүргізеді, ал Депутаттар Палатасы Президенті көмектеседі. Сенаттың және Депутаттар Палатасының хатшылары сондай-ақ Ұлттық Ассамблеяның хатшылары болып табылады. Ұлттық Ассамблея ғимараты 1949 жылы Порт-о-Пренс екіжылдық халықаралық көрмесі үшін салынды және 2010 жылдың 12 қаңтарында болған жер сілкінісі кезінде қирады.
Заң шығару сарайы
Заң шығару сарайы 2010 жылдың 12 қаңтарында болған жер сілкінісі салдарынан дерлік толығымен қираған көптеген ғимараттардың қатарында болды. Парламент жер сілкінісінен кейін уақытша сыныпта жұмысын қысқа қайта бастады. 2011 жылдың 22 қарашасында үкімет USAID бағдарламасының көмегімен салынған Парламент үшін жаңа уақытша ғимараттарды ашты. 2012 жылдың 27 желтоқсанында жаңа Заң шығару сарайының негізгі тасы қаланды. 4 деңгейлі негізгі ғимаратта екі палата мен Ұлттық Ассамблея үшін 3 кең зал, Парламент кітапханасы, баспасөз қызметінің бөлмелері және Парламент комитеттерінің бірнеше мәжіліс бөлмелері орналасады, сондай-ақ 94 көлікке арналған тұрақ қосымша қарастырылған. Екінші ғимарат – 9 қабатты мұнара – 4 негізгі лифт, жүк лифті және авариялық эвакуациялық баспалдақпен жабдықталады. Онда сенаторлар мен депутаттардың жеке кабинеттері, хатшылықтары, күту залдары, мәжіліс бөлмелері, аппарат қызметкерлеріне арналған орындар, санитарлық бөлмелер, ас үйлер және 240 көлікке арналған көп деңгейлі тұрақ орналасады.