Кіріспе

Лапта (лапта́) – найза мен допты қолданатын орыс халық ойыны, алғаш рет 14 ғасырда ойналған.

Тарих

Лапта туралы жазбалар 14 ғасырдан бастау алады. Ортағасырлық қолжазбаларда лаптаға сілтемелер кездеседі, ал Новгородтағы қазба жұмыстары барысында 14 ғасырға тән доптар мен таяқшалар табылған. Петр I өзінің элиталық гвардиясын дене шынықтыру үшін лапта ойнауға ынталандырған. Қазіргі заманда ойынға орыс ұлттық құндылықтарын жатқызып, жазушы Александр И. Куприн лаптаның адалдық, дәлдік, жылдамдық, күш және ептілік сияқты қасиеттерін жоғары бағалаған. Кеңес кезеңінде бұл спорт, gorodki сияқты басқа дәстүрлі ойындармен бірге насиятталып, оларды кеңестік үлгідегі қазіргі спорт түрлеріне дамытуға тырысқан. Ойынның дамуы 1950 жылдары шарықтау шегіне жетті, мыңдаған лапта командалары тіркелді. Лаптадан Ресей чемпионаты 1958 жылдан бері өткізіліп келеді, ал келесі жылы ол Ресей Спартакиадасының бағдарламасына қосылды. Бірақ, спортты дамытуға жасалған бұл әрекеттер кейіннен маңыздылығын жоғалтты. 1990 жылдан бері Ресейде жыл сайын чемпионаттар ұйымдастырылып, спорт қайта жандануда.

Ережелер

Ойын футбол алаңының жартысына тең, 20 × 25 сажендік алаңда ойналады. Қорғаныс командасынан бес ойыншы, сондай-ақ тастаушы/сервис беруші болады. Бұл тастаушы/сервис беруші қарсы команданың соққышының жанында тұрып, допты соққышының бағытына қарай лақтырады. Соққышы бар командада алты адам болады. Әр соққышының 10 метрлік сызықтан допты екі рет соғу мүмкіндігі бар. Егер олар мұны істесе, жүгірушілер алаңның екінші жағындағы фиништік сызыққа дейін жүгіре алады. Егер ойыншы екі нүкте арасын жүгіріп өте алса, ол 2 ұпай алады. Ойын бір сағатқа созылады және екі тең бөлікке бөлінеді. Алаң шеттері "сало" деп аталатын параллель сызықтармен белгіленеді. Ойынның мақсаты – қарсы команданың ойыншысы тастаған допты соғып, допты мүмкіндігінше алыс жіберіп, содан кейін алаңнан "кон" сызығына дейін жүгіру, мүмкін болса "город" сызығына дейін қайта жүгіру. Жүгіріп бара жатқан ойыншы қарсы команда мүшелері лақтырған доптан қашуға тырысады. Сәтті жүгірулер үшін команда ұпай жинайды. Команда белгіленген уақыт ішінде көбірек ұпай жинаса немесе барлық ойыншылары сәтті жүгіріп өте алса жеңіске жетеді. Лаптаның сипаттамасын Александр И. Куприн былай береді: Бұл халық ойыны ең қызықты және пайдалы ойындардың бірі. Лаптаға тапқырлық, терең тыныс алу, командаға адалдық, назар, ептілік, жылдам жүгіру, жақсы мақсаттану және ату дағдысы, күшті соққы беру және жеңілмейтініме деген берік сенім қажет. Бұл ойында жалқаулар мен қорқақтарқа орын жоқ.