Койкуча көлі: Анд тауларының жанартаулы мұрасы

Кіріспе

Куикоча (кичва: Kuykucha, "теңіз шошқалары көлі" немесе Kuychikucha, "жасыл бұрқасын көлі") – Эквадор Анд тауларының Cordillera Occidental тау тізбегіндегі Котакачи жанартауының етегінде орналасқан кең кальдера және кратер көлі. Оның атауы кичва тілінен шыққан және ағылшын тілінде "Лаго дель Куй" немесе Гвинея шошқасы көлі деген мағынаны білдіреді. Бұл атау лагунаның ортасындағы ең үлкен аралдың теңіз шошқасына ұқсас пішініне байланысты қойылған. Бұл жануарлар эквадорлықтардың күнделікті өмірінде маңызды рөл атқарады, себебі олар тез көбейеді және тірі қалу үшін аз азық пен күтімге ғана мұқтаж. Олар, әсіресе биік таулы аймақтарда тұратын халық үшін, жоғары протеинді тағам болып табылады. Кальдера шамамен 3100 жыл бұрын болған зор жарылыс салдарынан пайда болды, ол шамамен 5 куб километр пирокластикалық ағын тудырып, айналағы аумақты 20 см-ге дейін жанартау күлімен жауып тастады. Бұл белсенділік 650 жылға дейін жалғасты. Жақын орналасқан Имбабура, Моханда, Котакачи және Кайамбе жанартауларының атқылауларымен байланысты, Куикоча Отавало аңғарының құнарлы топырағының қалыптасуына себепкер болды. Куикоча көлі, Куикоча кальдерасының ішіндегі кратер көлі, төрт дациттік лава күмбездерін қамтиды, олар тік орманды екі аралды құрайды: кішкентай Ерови және үлкенірек Теодоро Вольф. Екеуіне де адамдардың кіруіне тыйым салынған. Кальдераның шеті өте тік – тіпті, шөгінділердің жиналуы гидрофиттердің көпшілігі үшін жеткіліксіз. Плейстоцен дәуірінен қалған ескі лава күмбезі шығыс шетінің бір бөлігін құрайды. Көлдің ең терең нүктесі 200 метрге жетеді, ол жоғары сілтілі және өте аз тіршілікке ие. Белгілі бір шығысы жоқ. Ал кальдера ішіндегі аралдарда жануарлар дүниесі кездеседі, ең танымалдары – қамыстың арасында тіршілік ететін күміс реңді қаз, ол ұсақ балықтармен, бақалармен, рактермен, кішкентай су жыландарымен, су өсімдіктерінің тұқымдарымен және жәндіктермен қоректенеді. Бұл құс Анд тауларының жоғарғы және төменгі жауын-шашынды аймақтарында таралған, бірақ оның биологиясы туралы көп мәлімет жоқ. 1974 жылы Куикочадағы қаздардың саны саналып, 44 құс анықталды. Куикоча Котакачи-Кайапас экологиялық қорығының оңтүстік бөлігін құрайды. Инти Райми (немесе Күн мерекесі) мерекесінің екінші күні, әр жазғы күн тоғысында жергілікті шамандар Куикочаны ритуалдық тазару мен тазарту үшін ванна ретінде пайдаланады.

Cuicocha (Kichwa: Kuykucha, "lake of guinea pigs" or Kuychikucha, "rainbow lake") is a wide caldera and crater lake at the foot of Cotacachi Volcano in the Cordillera Occidental of the Ecuadorian Andes. Its name comes from the Kichwa indigenous language and means "Lago del Cuy" or Guinea Pig Lake in English. It was given this name due to the guinea pig shape of the largest Island in the middle of the laguna. These animals play a significant part in the everyday life of Ecuadorians, as they reproduce rapidly and need a minimum of food and care to survive. They make for a high protein meal especially for populations living in high altitude. The caldera was created by a massive eruption about 3100 years ago that generated about 5 cubic kilometres (6.54 billion cubic yards) of pyroclastic flow and covered the surrounding area in volcanic ash up to 20 cm (8 inches) deep. Activity continued until 650 CE. In combination with other eruptions from nearby Imbabura, Mojanda, Cotacachi, and Cayambe, Cuicocha is responsible for the fertile soil of the Otavalo Valley. Cuicocha lake, a crater lake within the Cuicocha caldera contains four dacitic lava domes which form two steep forested islands: Yerovi, the smaller, and Teodoro Wolf, the larger. People are prohibited on both. The rim of the caldera is extremely steep — so steep, in fact, that the accumulation of sediment is insufficient for most hydrophyte vegetation. An older lava dome from the Pleistocene forms part of the eastern rim. The lake, which is 200 m (656 ft) deep at its deepest point, is highly alkaline and contains little life. It has no known outlet. The intra caldera islands, on the other hand, support some wildlife, most notably the silvery grebe, which lives around the reeds and feeds on small fish, frogs, crayfish, small water snakes, seeds of water plants, and insects. The bird is found in upper temperate and lower páramo zones throughout the Andes, but little is known about the species. In 1974 a census was taken of the population of grebes at Cuicocha and 44 birds were found. Cuicocha forms the southern end of the Cotacachi Cayapas Ecological Reserve. During the second day of Inti Raymi (or Sun Festival) every summer solstice, indigenous shamans use Cuicocha as a bath for ritual cleansing and purification.

IUGS геологиялық мұра орны

Көлемді 3 шақырымдық белсенді жанартау кальдерасы бар, сондай-ақ күшті тарихи жарылыстардың көптеген құжатталған деректері бар «жанартау кешені» ретінде қарастырылатын «Котокачи – Куикоча жанартау кешені» Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) тарапынан 2022 жылдың қазан айында жарияланған әлемдегі 100 «геологиялық мұра орындарының» тізіміне қосылды. Ұйым IUGS геологиялық мұра орынын «халықаралық ғылыми маңызы бар геологиялық элементтері және/немесе процестері бар, анықтама ретінде қолданылатын және/немесе тарих бойында геологиялық ғылымдардың дамуына маңызды үлес қосқан маңызды жер» деп анықтайды.