Кіріспе

Муронг Де (336–405), 400 жылы Муронг Бейде (慕容備德) деп атын өзгерткен, әдеп аты Сюаньмин (玄明), сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін Оңтүстік Янның Сянву императоры (南燕獻武帝) деп те белгілі, Қытайдың Сянбей тайпасы басқарған Оңтүстік Ян әулетін құрған император. Ол Бұрынғы Янның негізін қалаушы ханзадасы Муронг Хуанның (Вэньмин ханзадасы) ұлы және Бұрынғы Ян императоры Муронг Цзюньнің (Цзинцзяо императоры) мен Кейінгі Ян императоры Муронг Чуйдың (Вучэн императоры) кіші інісі болғандықтан, екі мемлекеттің дәуірінде императорлық ханзада және генерал болды. Муронг Чуйдің ұлы Муронг Бао Кейінгі Янның көп бөлігін Солтүстік Вэй әулетіне жоғалтқаннан кейін, Муронг Де өз қолбасшылығымен әскерді оңтүстікке жетектеп, қазіргі Шандонг провинциясын бақылауға алған Оңтүстік Ян мемлекетін құрды, бірақ одан әрі кеңейте алмады. Муронг Де қайтыс болғаннан кейін және оның сіңілі баласы Муронг Чао билікке келгеннен кейін, Шығыс Цзинь әулеті оны жойды. "Джин кітабында" Муронг Де мықты және ерекше келбетті, шамамен екі метр бойлы адам ретінде сипатталған.

Бұрынғы Ян кезеңінде

Муронг Де 336 жылы Муронг Хуан мен оның қатыны Гонсуннің қызы ретінде дүниеге келді. Оның ағасы Муронг На (慕容納) бұрын туған еді. Сол кезде Муронг Хуан Ляодун герцогы және Цзинь мемлекетінің қарауында болды, бірақ 337 жылы өзіне Ян патшасы атағын (Вэньмин патшасы ретінде) алды. Бұл Цзиньнің рұқсатысыз жасалғандықтан (дегенмен, 341 жылы Цзинь императоры Чэн оны ресми түрде осы атаққа ие етті), бұл көбінесе тәуелсіз Ескі Ян мемлекетінің құрылуы деп есептелді. Жастық шағында ол оқымысты, әдемі және талантты болып есептелді. 354 жылы Муронг Дедің ағасы Муронг Цзюнь (Император Цзинчжао) Цзиньден ресми түрде бөлініп, императорлық атақ алғаннан кейін, ол Муронг Дені Лян герцогы етіп тағайындады. 360 жылы Муронг Цзюнь қайтыс болғаннан соң, оның ұлы Муронг Вэй таққа отырғаннан кейін, Муронг Де Фаньян патшасы болды. 368 жылы ол Ечен (鄴城, қазіргі Хэбэй провинциясының Ханьдань қаласы) астанасының қала басшысы болған кезде, қарсыласы Ескі Циньнің төрт герцогы Ескі Цинь императоры Фу Цзяньға қарсы көтерілді. Муронг Де регентке, өзінің інісі Муронг Пинге, Ескі Ян әскерлерін біріне, Фу Су (苻廋) Вэй герцогына көмектесуге және осы мүмкіндікті пайдаланып Ескі Циньді жаулап алуға ұсынды, бірақ Муронг Пин оның стратегиясын қабылдамады. 369 жылы Цзинь генералы Хуан Вэнь Ескі Янға қарсы ірі шабуыл жасап, оны жоюға тырысты. Хуан бастапқыда сәттілікке жетіп, Еченге жақын жерге жетті. Муронг Дедің ағасы Муронг Чуй Хуанға қарсы соңғы шабуыл жасауға ерікті болды, ал Муронг Де оның қолбасшылығындағы генерал болды. Олар бірлесіп Хуанға ауыр жеңіліс сыйлап, оны жорығын тоқтатуға мәжбүр етті. Алайда, сол жылдың соңында Муронг Чуй Муронг Пин мен Муронг Вэйдің анасы, Императорлық шешен Кезухунның күдігіне ілігіп, Ескі Циньге қашуға мәжбүр болды. Муронг Де Муронг Чуймен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, ол Ечен қаласының басшысы лауазымынан алынды. 370 жылы Ескі Цинь Ескі Янды жаулап алғаннан кейін, Муронг Де, Муронг руының басқа әміршілері сияқты, Ескі Цинь әскерлеріне бағынды.

Муронг Чуидің тұсында

Муронг Чуйдің билігі тұсында Муронг Де бас шенеунік және генерал қызметін атқарды, және Муронг Чуй оның кеңестерін жиі тыңдайтын. Кейінгі Янның құрылған алғашқы жылдары ол жартылай тәуелсіз сардарлар бақылауындағы аймақтарды бағындыру үшін жиі жорықтар ұйымдастырды. Атап айтқанда, 387 жылдың жаңа жылына таяу, ол өнепшісі Муронг Лонгтың көмегімен Цзиньнің вассалы Вэнь Сянь (溫詳) мен Цзинь бүлікшісі Чжан Юаньды (張願) жеңіп, Сары өзен маңындағы жерлерді иеленді. 388 жылға қарай немесе шамамен сол кезде Муронг Де Муронг Чуйдің әйелі, императрица Дуань Юаньфэйдің кіші қарындасы Дуань Цзифэйге үйленді. (Егер оның бұрынғы әйелі болған болса, Фу Чанг Муронг Чуймен бірге көтеріліс жасағанда оны өлтірген болуы мүмкін.) 389 жылы Муронг Де өнепшісі Муронг Линмен бірге Сяньбэй Хелан (賀蘭) тайпасына қарсы сәтті жорық жүргізіп, оның басшысы Хелан Наны (賀蘭訥) бағынуға мәжбүр етті. 393 жылы Муронг Чуй Батыс Янның бәсекелес талапкері (бұрынғы Янның заңды мұрагерлігіне) Муронг Йонды жаулауды жоспарлағанда, көптеген шенеуніктер бұл ұсынысқа қарсы шығып, әскердің шаршағанын айтты. Муронг Де бұл ұсынысты қолдаған санаулы адамдардың бірі болды, себебі Муронг Ён халық арасында кімнің заңды мұрагер екеніне күмәндік тудырып жатқан еді. Муронг Чуй келісіп, 394 жылы Батыс Янды жоятын жорықтар ұйымдастырды. 395 жылы Муронг Де Муронг Чуйдің тақ мұрагері Муронг Баоның қолбасшылығымен Солтүстік Вэйдің принці Туоба Гуидің Кейінгі Ян шекараларын тонауына жаза беру мақсатындағы әскери операцияға қатысқан генералдардың бірі болды. Бірақ Муронг Баоның қабілетсіздігі салдарынан, тіпті Муронг Де сияқты тәжірибелі генералдар штабында болғанына қарамастан, армия Канхэ еңісіндегі шайқаста Солтүстік Вэйден жеңіліске ұшырады, көптеген әскерлер тұтқынға алынып, кейін Солтүстік Вэй тарапынан қырғынға ұшырады. Канхэ еңісіндегі жеңілістен кейін Муронг Де Муронг Чуйге егер ол Солтүстік Вэйді жауламаса, Туоба Гуи енді Муронг Баоны жеңіл санап, Солтүстік Вэй болашақта қауіп тудыратынын айтты. Муронг Чуй келісіп, 396 жылы Солтүстік Вэйге қарсы ірі шабуыл ұйымдастырды. Жорық бастапқыда сәтті болды, бірақ армия Канхэ еңісінен өтіп бара жатқанда, әскерлердің көңілі қатты ауыр болды, бұл Муронг Чуйді ұялтып, ашуландырды, содан кейін ол ауырып қалды. Армия кері шегінуге мәжбүр болды, ал Муронг Чуй астанасы Чжуншанға (中山, қазіргі Баодин) қайтып бара жолда қайтыс болды. Муронг Бао Муронг Чуйдің орнын иеленді.

Муронг Бао тұсында

Мюронг Бао император болғаннан кейін, ол Мюронг Деді оңтүстік империяның Йеченгтегі вице-королі етіп тағайындады. Бірақ көп ұзамай бүкіл мемлекет Солтүстік Вэй шабуылына ұшырады, сондықтан Мюронг Бао Хэбей жазығындағы ірі қалаларды ғана қорғап, Солтүстік Вэй әскерлерін әлсіретуге шешім қабылдады, ал Солтүстік Вэй қалған аумақты басып алды. Ақырында, Кейін Ян мемлекетінің қолында тек Чжуншань мен Йеченг қалалары ғана қалды. Мюронг Де Солтүстік Вэйдің Йеченгті басып алу әрекеттерін бірнеше рет тойтарды, бірақ осы уақытта Мюронг Бао Чжуншаньді тастап, бұрынғы Ян астанасы Лонгченгке (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) қашып кетті, және Мюронг Де онымен үзіліссіз байланыс орната алмады. Бірнеше рет оның бағыныштылары одан императорлық атақ алуды сұрады, бірақ әр жолы Мюронг Баоның әлі тірі екендігі туралы мәлімет алғаннан кейін ол одан бас тартты. 397 жылдың соңында Мюронг Де Мюронг Баоға жоғалған аумақтарды қайтару үшін оңтүстікке жылжу туралы ұсыныс жасады, және Мюронг Бао келісіп, 398 жылы үлкен жорыққа дайындалды. Алайда, өзінің кезінде императорлық атаққа таласқан Мюронг Лин Йеченгке қашып келіп, Мюронг Деге Йеченгті тастауды ұсынды, себебі ол оны тиімді қорғауға тым үлкен деп есептеді, және Сары өзеннің оңтүстігіндегі Хуатайға (滑台, қазіргі Аньян, Хэнань) көшуге кеңес берді. Мюронг Де келісіп, 398 жылдың көктемінде Йеченгті тастап, әскерін Хуатайға жеткізді. Мұронг Лин оған императорлық атақ ұсынды, бірақ Мюронг Де бас тартты, оның орнына Ян князі атағын алды – бұл Мюронг Чуй тәуелсіздігін көрсету үшін алған атақпен бірдей болатын, осылайша Оңтүстік Ян мемлекеті құрылды.

Билік

Муронг Лин Муронг Деге императорлық титул ұсынғаннан кейін, ол бірден тағы бір бүлік ұйымдастырды. Муронг Де оны өлімге кесті. Көп ұзамай Муронг Де тағы бір жүрегі ауыр шешім қабылдауға мәжбүр болды – тағы бір жүрегі ауыр шешім қабылдауға мәжбүр болды. Муронг Бао, Муронг Де тәуелсіздік жариялағанын білмей, Солтүстік Вэйге қарсы жорық бастады, бірақ шаршаған әскерлері көтеріліс шығарды, оны бастапқыда Лонгченге қайтаруға мәжбүр етті, содан кейін Лонгченді басып алып, оңтүстікке қашуға мәжбүр етті. Ол Хуатайға жақын келгенде, Муронг Де Ян князі атағын алғанын әлі білмеді. Ол Муронг Деге евнух Чжао Сиді (趙思) елші ретінде жіберіп, қауіпсіздікке сүйеніп, әскер жіберуін сұрады. Муронг Де бастапқыда Муронг Баодан бас тартуды және оны қайта қабылдауды ойлады, бірақ Чжан Хуа (張華) мен Мую Худың (慕輿護) қарсы кеңесінен кейін ол ойын өзгертті, Муронг Баоны тұтқындап, өлімге кесуге дайын болды. Бірақ Муюдың жасағы Муронг Баоның тығылған жеріне жеткенде, Муронг Бао оқиғаны біліп, солтүстікке қашып кетті. Муронг Де Чжао Сиді ұстады, бірақ Чжао оны узурпатор деп қарғығаннан кейін, өлімге кесті. 399 жылы бұрынғы Цинь императоры Фу Денгтің інісі, генерал Фу Гуан (苻廣), бұрынғы Циньнің жақын арада қайта құрылатыны туралы болжамдар естіп, көтеріліс жариялап, Цинь князі атағын алды. Муронг Де Фу Гуанға жеке шабуыл жасап, өлтірді, бірақ сонда-ақ оның жүрегі ауыр болған немере інісі Муронг Хе (慕容和), Луян князі, Хуатайды күзетіп тұрғанда, генерал Ли Бьян (李辯) өлтірді, ол қаланы Солтүстік Вэйге ұсынды. Солтүстік Вэйдің билеушісі Сухэ Ба (素和跋) тез арада Хуатайға кірді және Муронг Де мен оның туысы Муронг Чжэннің (慕容鎮), Гуян князінің басшылығымен келген қайта оралған әскерлерді жеңді, ал Хуатай аймағының басқа қалалары да Солтүстік Вэйге бағынды. Муронг Де Хуатайды қоршауға алуды ойлады, бірақ генерал Хан Фанның (韓範) кеңесімен, Хуатайды қоршау қиын болады деген уәжбен, әскерлерін алып, шығысқа қарай, Цин провинциясының (青州, қазіргі орталық және шығыс Шаньдун) губернаторы Пилю Хуньға (辟閭渾) қарсы жорық жасады. 399 жылдың күзінде ол Цин провинциясының астанасы Гуангуды (廣固, қазіргі Цинчжоу, Шаньдун) басып алды, Пилю Хуньді өлтірді және Гуангуды өзінің жаңа астанасы етіп белгіледі. Осыдан кейін Муронг Де аз ғана әскери жорықтар жасады, кішкентай, бірақ тұрақты империясын басқаруға қанағаттанғандай көрінді. 400 жылы Муронг Де императорлық титул алды және өзінің атын Муронг Деден Муронг Бейдеге (慕容備德) өзгертті, бұл оның халқына есім табу ережелерін оңай сақтауға мүмкіндік берді. Бұл, есім табу ережесін бұзу тек «Бейде» есімдерін бірге қолданғанда ғана болады, ал «Бей» немесе «Де» жеке қолданғанда емес, себебі екеуі де жиі қолданылатын таңбалар еді. Ол Дуань ханшайымын императорлық әйел етіп тағайындады. Муронг Де Гуангуға қоныстанғаннан кейін, анасы Гонсун және інісі Муронг Наның тағдырын анықтау үшін бірнеше елшіліктер жіберді. 401 жылы ол өзінің лауазымды адамы Ду Хунды (杜弘) жіберіп, оның әкесі Ду Сюнды (杜雄) округтік судья етіп тағайындады, бірақ Ду Хон Чжаньеге келгеннен кейін, одан әрі білуге тырыспай, қарақшылар өлтірді. 403 жылы оның бұрынғы бағыныстысы Чжао Ронг (趙融) Кейінгі Цинь аумағынан келгеннен кейін, Гонгсун мен Муронг На екеуі де қайтыс болғанын айтты, және Муронг Де оларды қатты қайғырды, сондықтан ауырып қалды. Сондай-ақ 403 жылы Муронг Дедің рұқсатымен ресми Хан Чжуо (Хан Фанның ағасы, аты Юникодта жоқ) Муронг Де бұрын бекіткен саясатты реформалады. Егер оның штатындағы адамдар күштеп көшірілсе, олар мүлік салығынан босатылады, бірақ бұл мәжбүрлеп көшіру туралы алаяқтық талаптарға әкеліп соқты, дұрыс салық салуды қалпына келтіруге әкелді. 402 жылы Хуан Сюань Цзинь регенттігін күшпен басып алғаннан кейін, Хуанға қарсы сәтті қарсы тұра алмаған бірнеше генералдар – Лю Гуй (劉軌), Сима Сиужи (司馬休之), Гао Яжи (高雅之) және Лю Цзиньшуань (劉敬宣) Оңтүстік Яньға қашып кетті. 403 жылы Гао Муронг Деге Хуанға шабуыл жасау туралы ұсыныс жасады, ол Цзиньді жаулап алуға немесе кем дегенде Янцзы өзенінің солтүстігіндегі Цзинь аумағын басып алуға үміттенді. Хан Фан Хуанның жақсы генерал емес екенін және оны оңай жеңуге болатынын сезініп, ұсынысқа келісті. Муронг Де көптен бері Солтүстік Вэйден аумақтарды қайтарып алғысы келгенін және оңтүстікке қарай алға басуды ешқашан ойламағанын айтып, кейін басқа да бірқатар генералдар онымен келісіп, Гаоның жоспарын жүзеге асырмады. 404 жылы Гао мен Лю Цзиньшуань көңілі қалды, олар Муронг Деге қастандық жасап, оны Сима Сиужимен алмастыруды жоспарлады, бірақ олар Лю Гуйге айтқаннан кейін жоспар ашыққа шықты, ол жоспарға қарсы болды. Лю Гуй мен Гао тұтқындалды және өлімге кесілді, ал Лю Цзиньшуань мен Сима Сиужи Цзиньге (Хуанның Лю Юймен жеңілгеннен кейін) қайта қашып кетті. 405 жылдың жазында Муронг Наның жалғыз тірі ұлы Муронг Чао (Муронг Наның өлімінен кейін туған), сол кезде Кейінгі Цинь астанасы Чанъаньда болды, Оңтүстік Яньға қашып келді, Муронг Деге анасы Гонгсунға сыйлаған алтын пышағын көрсету арқылы өзінің кім екенін дәлелдеді. Муронг Де қуанып, қайғырды, Муронг Чаоны Бейхай князі етіп тағайындады – Муронг Наның бұрынғы Яньде болған титулы. Муронг Деде тірі ұлдары болмағандықтан, Муронг Чаоны мұрагер етіп тағайындауды жоспарлады және оның көмекшілері болу үшін қабілетті адамдарды таңдады. Муронг Чао Оңтүстік Янь шенеуніктеріне жақсы әсер етті, көптеген адамдар оны заңды мұрагер деп санады. Бірнеше айдан кейін, күзінде Муронг Де ауырып қалды және Муронг Чаоны тәжді ханзада етіп тағайындады. Ол көп ұзамай қайтыс болды, ал Муронг Чао оның орнына отырды. Муронг Деді жерлеу өте ерекше болды, мүмкін оның өзінің нұсқауы бойынша; ол қайтыс болғаннан кейін Гуангудың әртүрлі қақпаларынан оннан астам табыт шығарылып, құпия жерлерге жерленді, олардың тек біреуінде ғана Муронг Дедің нағыз денесі болды. Ресми аза тұру аяқталғаннан кейін, императорлық құрметпен бос табыт жерленді.