Кіріспе

Түрік еврей әншісі Дэвид Аругете (3 сәуір 1921 – 1 желтоқсан 1968), көбінесе Дарио Морено сахналық атымен танымал, түрік еврейі, көп тіл білетін әнші, шебер композитор, өлең жазушы және гитарист. Ол 1950-ші және 1960-шы жылдары Францияда киноға түскен, сәтті мансап жасап, атаққа ие болды. Оның 1961 жылғы "Брижитта Бардо" әні оны кеңінен танымал етті.

Өмірбаян

Дарио Морено үлкен түрік еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі Айдын қаласындағы теміржол станциясында жұмыс істеген кезде қайғылы жағдайда атып өлтірілген соң, ол ерте балалық шағында жетім қалған. Анасы оны Измирдегі сефард балалар үйіне (Nido De Guerfanos) орналастырды және ол төрт жасқа дейін сонда тұрды. Измирдегі еврей білім беру орындарында бастауыш білім алғаннан кейін, жастық шағында түрлі жұмыстар істеді. Ол бірқатарда білімін жетілдіруге тырысып, сонымен қатар күнкөрісін табу үшін жұмыс істеді. Қаланың көрнекті заңгерлерінің кеңсесінде кеңсе хатшысы болып жұмыс істей бастады, бірте-бірте осы саланың қыр-сырын меңгерді. Кешкі уақытта Измирдің орталық кітапханасында француз тілін оқыды. Кездейсоқ қолға тиген гитарамен өзі үйреніп, кейде таныстарынан көмек алып, гитарада ойнауды үйренді. Бар-мицва тойларында қосымша жұмыс істеп ақша тапты. Жиырма жасқа толғаннан кейін Измирде, әсіресе еврей қауымы арасында танымал әншіге айналды. Түрік армиясындағы әскери қызметі кезінде түрлі гарнизондардағы офицерлер үйлерінде әнші болып жұмыс істеді және музыкаға көбірек ден қойды. Әскери қызметтен босатылғаннан кейін туған қаласында алғашқы кәсіби музыкалық өнерін көрсетті, бұл мүмкіндік әскери қызметте танысқан адамдарының көмегімен туды. Музыкасынан ақша табуды бастағаннан кейін, ол Каратастағы еврейлер шоғырланған ауданға көшіп, Асансёр тарихи ғимаратына (мағынасы "лифт", адамдар жоғары жаққа бару үшін шынымен лифтке мінеді, бұл бөлік теңіз жағалауымен бөлінген тік беткейлі) апаратын көшедегі үйге қоныстанды. Бүгінде бұл көше Дарио Морено көшесі (Dario Moreno Sokağı) деп аталып, оның есімін мәңгі есте сақтайды. Гиперактивті мінезді Дарио Морено Ататүрік әуежайындағы әуежай қызметкерімен болған пікір келіспеу салдарынан жүрек талмасынан қайтыс болды. Парижге концертке бара жатқан рейсіне сәл кешігіп қалған еді. Сондай-ақ ол Парижде өтетін алғашқы "Түрік кешіне" қатысуды жоспарлаған. Әуежай қызметкерлері шешім қабылдап, оны ұшаққа отыруға жібермеді, бұл салдарынан туған қатыгез пікір келіспеу Мореноның жүрек талмасына әкелді. Ол небәрі 47 жаста еді. Өсиеті бойынша оны Түркияның Измир қаласында жерлеуді өтінген, бірақ анасы Роза ханым оны Израильдің Холон қаласында жерледі.

Я Мұстафа

"Я Мустафа" – Мореноның ең есте қаларлық әндерінің бірі. 1950-ші және 1960-шы жылдарда бұл ән өте танымал болды. Әннің түпнұсқасы және оның авторы кім екендігі даулы. Ол 1950-ші жылдары египет актері Исмаил Ясиннің түсірген фильмдерінің бірінде, сондай-ақ сол дәуірдегі Сабахтың тағы бір египет фильмінде пайда болды. Дарио Морено оны 1950-ші жылдардың соңында орындады. Еуропада ән Боб Азамның (1925 жылы Египетте туып, 2004 жылы Монте-Карлода қайтыс болған ливандық әнші) арқасында танымал болды. Ол 1960 жылы Францияда кем дегенде 3 тілде сөздері бар нұсқасын шығарды: "Chérie je t'aime, chéri je t'adore – come la salsa del pomodoro" ("Жаным, мен сені жақсы көремін, сүйіктіім, мен сені құрметтеймін – қызанақ соусы сияқты"). Сонымен қатар, танымал әнші Далиданың інісі Бруно Джильотти де осы әнді орындаған. Көп тілді сөздерімен бұл әнді египеттік Александрия қаласындағы космополиттік дәуірдің тарихи құжаты деп санауға болады. Сол дәуірде Мысыр қаласында негізінен түріктер, гректер, еврейлер, армян және итальяндықтардан құралған үлкен, көп тілді халықтар қауымдастығы өмір сүрді. Олардың көп бөлігі әннің оқиғасы орын алатын Аттарин ауданында тұрды.