Кіріспе

Антонин Дворжактың оркестрлік шығармасы

Антонин Дворжактың Ми мажордағы струнный квартеті, Op. 22 (B. 52), композитордың ең танымал оркестрлік шығармаларының бірі. Ол 1875 жылдың мамыр айында небәрі екі апта ішінде жазылған.

Құрастыру және тұсаукесер

1875 жылы Дворжак композитор ретінде таныла бастады. Ол Венадағы комиссиядан жан-жақты қолдау алды, бұл оған «Серенаданы» қана емес, 5-ші симфонияны, 2-ші скрипкалық квинтетті, 1-ші фортепиано триосын, «Ванда» операсын және Моравиялық дуэттерді жазуға мүмкіндік берді. Дворжак «Серенаданы» 3-14 мамыр аралығында, бар болғаны 12 күнде жазған деседі. Алғашқы орындалысы 1876 жылдың 10 желтоқсанында Прагада Адольф Чех пен чех және неміс театрларының біріккен оркестрлерімен болды. Дворжак фортепианоға екі қолмен орындауға арналған нұсқасын 1877 жылы Прагада Эммануэль Старь басып шығарды. Екі жыл өткен соң, Bote & Bock Берлинде ноталарын жариялады.

Нәрселеу

Бұл шығарма толық скрипкалық оркестр үшін жазылған, бірінші және екінші скрипка, альт, виолончель және контрабас (қос бас) партияларымен. Әдетте әр партияға 4–6 аспаппен орындалады, бірақ көбінесе 2 немесе 3 контрабас жеткілікті.

I. Орташа

Бірінші бөлім Е мажорлық күйдегі Серенаданы бастайды. Екінші скрипкалар мен виолончельдер виоланың сегізінші ноталық импульсімен лирикалық басты тақырыпты ұсынады. Тақырып бір-бірімен алмасып, екінші скрипкалар оны бірінші скрипкалардың көтеріңкі пассажы астында қайталайды. 31-ші тактіден бастап, бөлім G мажорға өтеді және нүктелі ырғаққа негізделген жаңа, би сияқты тақырыпты ұсынады. 54-ші тактіден бастап, бөлім қайтадан Е мажорға өтеді және басты тақырып оралып келеді. Бөлім үш Е мажор аккордымен аяқталады.

II. Вальс әуені

Екінші бөлім – вальс, C минорындағы әуенді би мелодиясымен ашылады. Бірінші бөлім қайталанады, ал екінші бөлім E миксолидийлік ладта басталады. Скрипкалардағы сегіздік ноталар тізбегі A мажордағы екінші тақырыпқа көшеді. Бірінші тақырып қайта оралады, ал А бөлімі C-диез минорындағы каденциялық фортиссимо акордымен аяқталады. B бөлімі D мажордың энгармониялық параллель мажорлық модуляциясымен басталады. Осы бөлімнің тақырыбы дамытылады, содан кейін А бөлімі қайта оралады. Қозғалыс C мажор акордымен аяқталады.

III. Шерзо: Виваце

Үшінші бөлім – F мажордағы жанды, аса белсенді шерцо. Тақырыбы айтылып, кейіннен әртүрлі темптер мен көңіл-күйлерде, А мажорға ауысып, дамытылады. Бұл бөлімге дейін ең біртемалық бөлім, шерцо шерцо мен трио материалдарын біріктіретін кодамен аяқталады.

IV. Ларгетто

Серенаданың баяу бөлімі тыныш және сағынышқа толы. Оның ағып жатқан мелодиялары мен нәзік фразалары, қарқынды үшінші және бесінші бөлімдердің арасында кедергісіз байланыс құрайды. Екінші бөлімнің үшінші тақырыбы тұрақты түрде қайталанады.

V. Соңғы: Allegro vivace

Бесінші бөлім – жанды, ерекше финал, богемиялық ауылдық бидің рухын көрсетеді. Басты тақырып – әлсіз үзілістерде баса назармен берілген третьяларға негізделген төмен қарайтын үлгі. 32-ші тактта скрипкалар мен виолончельдер виоланың жылдам сегіздік ноталарымен бірге сұрақ-жауаптар алмасады, сонда көбірек тақырыптық материал енгізіледі. 87-ші тактта негізінен он алтыншы ноталардың көтеріңкі соққыларына негізделген үшінші тақырып пайда болады. Алдыңғы "Ларгетто" бөлімінің мелодиясы есте сақталып, сосын дыбысы баяу төмендейді. Бұл бөлімнің қайталануы басты тақырыппен басталады, одан кейін екінші және үшінші тақырыптар кезегімен орындалады. 20 такттық сегіздік ноталар бөлімінің бірінші тақырыбына алып келеді, бұл туындыны аяқтап береді. Соңынан "Престо" ко да келеді, ал Серенада үш Е мажор аккордымен аяқталады.