Кіріспе

1995 жылы шыққан Әмитав Гоштің кітабы "Калкутта хромосомасы" – 1995 жылы жазылған үнді автор Әмитав Гоштің ағылшыл тіліндегі романы. Кітаптың оқиғасы болашақтағы белгілі бір уақытта Калькутта мен Нью-Йорк қалаларында өрбітеді және құпия жағдайлардың салдарынан біріккен адамдардың басынан өткен оқиғаларды көрсететін медициналық триллер болып табылады. Роман 1898 жылы безгек ауруын зерттеуде маңызды жаңалық ашқан және Нобель сыйлығына ие болған ғалым сэр Рональд Росс өміріне негізделген. 1997 жылы роман Артур Кларк сыйлығымен марапатталды. Гош романның құмарлық оқиғаларын құру үшін Росс жазған 1923 жылы жарық көрген "Естеліктер" атты естеліктер жинағын пайдаланған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман болашақ Нью-Йорк қаласының тұрғыны, Халықаралық су кеңесі үшін деректерді өңдеумен айналысатын Антар туралы әңгімемен басталады. Кездейсоқ мәліметтер Антарды 1995 жылы Калькуттада жоғалған LifeWatch ұйымының (Антардың бұрынғы жұмыс берушісі) қызметкері Л. Муруганмен болған ерекше кездесуін еске түсіреді. Муруган Рональд Росс мырзаның өміріне қызығушылық танытқандықтан, оны Калькуттаға ауыстыруды сұраған болатын. Антар Муруганның Калькуттадағы қимыл-қозғалысын цифрланған архивтер арқылы іздеуге тырысқанда, тағы бір сюжеттік желі Муруганды тікелей қадағалайды, оның жолы оны түрлі кейіпкерлермен, олардың кейбіреулері жағымдырақ, ал кейбіреулері керісінше, байланысқа әкеледі. Сюжет өте күрделі және оның уақыт шеңберлері қасақана шатастырылған, Антардың уақытынан Муруганға, содан кейін Росс уақытына және осылайша көптеген тараулар бойы ауысады. Ескі және жоғалған құжаттар мен телефон хабарламаларын зерттеу арқылы Антар Муруган Росстің безгек зерттеулерінің артында жасырын жатқан терең құпияны жүйелі түрде ашқанын анықтайды – мәңгілік өмірді сыйлай алатын жер асты ғылыми және мистикалық қозғалыс. Бұл қозғалыстың шәкірттері өздерінің хромосомаларын басқа адамның денесіне көшіріп, біртіндеп сол адамға айналуға немесе оны басып алуға тырысады. Роман бойынша, Рональд Росс малярия паразитінің құпиясын ашқан жоқ; Росс-ты белгілі болған тұжырымдарға жеткізген – басқа, мистикалық «ғылымның» жер асты практиктері, Индияның түпкілікті халқы еді. Олар Росс өзінің жаңалықтарын жасаған кезде паразит табиғатын өзгертеді деген сеніммен Росске меңзеулер берді. Осы сәтте безгектің жаңа түрі пайда болып, хромосомаларды ауыстыру әдісін қолдана отырып, зерттеулер одан әрі дамиды.

Тақырыптар

Романда үндеу жиі қайталанатын тақырып болып табылады, ол бір нәрсені айту оны өзгертеді деген жиі айтылатын қағидадан басталады. Хаттунен Муруган ашқан үнділік ғылыми-мистикалық қозғалыстың қызметі "Батыс ғылыми дискурсына қарсы ғылымды құрайды" деп атап өтеді (25). Топтың негізгі қағидалары индуистік сенімдегі жандардың көшіп-қонуына қатысты аспектілерді, сондай-ақ генетика және клондау туралы қазіргі заманғы ғылыми идеяларды қамтиды (Хуттунен 27). Оның түпнұсқалық үнді мүшелері батысқа қарай бет алған кейіпкерлерден және оқырманнан жасырын түрде әрекет етеді, ал олардың іс-әрекеттері роман дамыған сайын, жоспарлары оқырманға ашылғанға дейін біртіндеп айқын бола түседі. Хаттунен бұл топтың әдістемесі Эммануэль Левинастың үндеу арқылы қарым-қатынас туралы идеяларына негізделгенін түсіндіреді. Левинас пікірінше, "басқасы Батыс философиясының дәстүрлі онтологиясының шегінен шығып, барлық нәрсені санамен қабылданатын немесе толық бейнеленетін объектілер ретінде қарастырады. Осының салдарынан, осы романдағы үндеу – тіл мен білімнің деңгейінен асып түсетін, қол жеткізе алмайтын тәжірибе түрін білдіреді" (30 31). Роман осы жұмбақты түйіндемелі тақырып ретінде қалдырады. Оқырман соңғы бетін ашқаннан соң да осы туралы ойлануға мәжбүр болады. Автор әңгіменің түпкі құпиясын толыққанды ашпайды, көп бөлігін оқырманның түсінуі мен интерпретациясына қалдырады.

Марапаттар

"Калкутта хромосомасы" 1997 жылы Артур Кларк сыйлығына ие болды.