Кіріспе

1995 жылы Дуглас Престон мен Линкольн Чайлдтың романы, басқа романдар

"Relic" – американдық авторлар Дуглас Престон мен Линкольн Чайлдтың 1995 жылғы романы және Арнайы агент Пендергаст сериясының алғашқы кітабы. Қорқыныш пен техно-триллер жанрындағы бұл роман генетикалық манипуляцияның мүмкіндіктерін қарастырады, сонымен қатар музейлердің қоғамдағы және ғылыми ортадағы рөлін сынап бағалайды. Роман "Релик" (1997) атты фильмнің негізіне алынған.

Сюжет

1987 жылдың қыркүйегінде доктор Джулиан Уиттлси бразилиялық жаңбырлы ормандардағы Амазонка бассейні арқылы экспедиция ұйымдастырып, жоғалған Котхога тайпасын іздейді. Ол олардың әлі де бар екенін дәлелдеуге және осы процесте олардың мәдениеті туралы, соның ішінде олардың кесіртке құдайы Мбвун ("Төрт аяғымен жүретін") – шайтанның ұлы деген болжам бойынша, көбірек білуге үміттенеді. Бірақ Уиттлси серігі Крокердің мүжілген денесін тауып, жоғалып кетеді және оны бұтадағы бір жаратылыс аңдып жүргенін түсінеді. Бір жылдан кейін Белемде Вен есімді портовый жұмысшысы кенеттен және қатыгездікпен қаза табады, себебі Уиттлси экспедициясынан жәшіктермен жүкті кеме келеді. Жеті жыл өткен соң, Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайының ойдан шығарылған нұсқасында екі жас бала мұражайдың баспалдағында жоғалып кеткеннен кейін өлген күйде табылады. Тергеуді Нью-Йорк полициясының лейтенанты Винсент Д’Агоста бастайды. Ол мұражайды қатаң бұғаттап, қызметкерлеріне комендант сағаты белгілейді, себебі кісі өлтіруші әлі де мұражайдың ішінде немесе оның астындағы көптеген катакомбаларда жасырынып жүр деп қорқады. Құрылыстың басшы үш тұлғасы – куратор Уинстон Райт, бас директордың орынбасары Иан Катберт және қоғаммен байланыс директоры Лавиния Рикман – барлығы кісі өлтірулерді жасыруға тырысады, себебі Джордж Мориарти басқаратын "Құрымта" көрмесінің салтанатты ашылуы жақындап келеді, онда көптеген бай демеушілер мен мэр Харпер қатысады. Рикман тіпті "Нью-Йорк Таймс" газетінің тілшісі Билл Смитбек кішіні кісі өлтіруге қатысты тергеуді жүргізу үшін жалдайды, бірақ оның есептерін мұражай мен оның басшылығына көбірек ұнайтындай етіп қайта-қайта өңдейді. Куратордың көмекшісі Грегори Кавакита "Музей жыртқышы" туралы әңгіме таратып, көп жылдар бойы мұражайдың астындағы туннельдерде жүрген және кісі өлтірулерге жауапты деген аңызды әзілдейді. Бастапқыда бұл әңгімелер миф деп есептелсе де, Д’Агоста аутопсия кезінде баланың миында тырнақ табылып, қатты таңғалады. Қауіпсіздік күзетшісі де осындай қатыгездікпен өлтірілген соң, тергеуге көмекке ФБР арнайы агенті Алойсиус Пендергаст келеді, ол кісі өлтірудің ерекшелігіне жеке қызығушылық танытады. Тергеу қарқынды жүргізіліп, мұражайдың астындағы туннельдер де іздестіріледі. Марго Грин мен оның тәлімгері доктор Уитни Фрок бастапқыда тергеуге қызығушылық танытпайды, бірақ Пендергаст ақырында оларға жақындап, аутопсиядан алынған тырнақ 1987 жылы музейге жәшікте жіберілген Мбвун мүсінінің тырнақтарымен сәйкес келетінін білгенде, жаңа көрмеге қойылады. Грин Смитбектің көмегімен қауіпсіз трестке кіре алады және Уиттлзидің Х.С. Монтегю деген музей әріптесіне жіберген хаттарына қол жеткізе алады, онда 1987 жылғы экспедиция бастан кешкен қиындықтар туралы егжей-тегжейлі баяндалады. Содан кейін Пендергаст іске қызығушылығының басты себебін ашады: екі бала мен күзетшінің өлтірілуінің сипаты 1988 жылы бразилиялық портовый жұмысшысын, сондай-ақ сол жылдың соңында Луизианадағы басқа да бірнеше портовый жұмысшыларын өлтірумен сәйкес келеді. Пендергаст мұражайдағы кісі өлтірулер, Луизианадағы кісі өлтіру және Белемдегі кісі өлтіру арасындағы бір ғана байланысты таба алды: 1987 жылы музейге Уиттлзи жіберген жәшіктер. Алайда, Мбвун мүсіні бар бір кіші жәшіктен басқа жәшіктер бос болды, бірақ орама ретінде пайдаланылған жергілікті өсімдіктер жапырақтары көп болды. Фрок сол жәшіктердің де қатаң күшейтілген қауіпсіз трейлерге көшірілгенін және Грин мен Смитбэктің хаттарды алу үшін жасаған әрекетінен кейін директорлар олардың ниеттерін жақсы біледі және оларға жәшіктерге кіруге ешқашан рұқсат бермейді. Пендергаст кісі өлтіруді адам жасамауы мүмкін деген ойды білдіреді, ал Мбвун жындысы қандай да бір жолмен Уиттлзидің жөнелтімімен мұражайға жіберілген болуы мүмкін. Уиттлзидің хаттарын оқып, Грин мен Смитбек Уиттлзидің әлі күнге дейін мұражайда жұмыс істейтін және хаттардың бірі доктор Йоргенсенге жолданған тағы бір маңызды әріптесін табады. Олар Йоргенсеннен экспедицияның сипаты мен оның салдары туралы сұрайды. Йоргенсен Уиттлсидің Котхога тайпасының жойылып кетпегенін және оны Бразилияның джунглиінің терең жерінде тепуйдан тапқанын дәлелдеуге бел буғанын түсіндіреді. Сонымен қатар, Уиттлси тепуидің түбінде оған ұқсас сапалы ақуыз бар ерекше өсімдікті тапты. Алайда, Уиттлсимен бірге музей бюрократы "Максвелл" деп аталатын адам да болды, оның міндеті Уиттлсидің табысын бұрыннан белгілі бір табиғи ресурстың табылуына байланысты жергілікті үкіметтің мүдделеріне кедері келтірмейтіндей ету болды. Осы аймақты толығымен өндіріске беруді көздеген үкімет 1988 жылы тепуйды напалммен бомбалады, барлық қалған Котхоганы өлтіріп, өсімдікті жойды. Йоргенсен сондай-ақ Уиттлзидің әріптесі Монтегюдің бірнеше жыл бұрын күрт жоғалып кеткенін айтады. Грин мен Фрок жақын арада Уиттлси тапқан өсімдіктің жәшіктерде орама ретінде жіберілген өсімдікпен бір екенін түсінеді және Уиттлси мұражайға бос жәшіктерді жібермеген; жәшіктердің негізгі мазмұны осы өсімдік болды. Көрме күні Грин мен Фрок өсімдік үлгілерінен және аутопсиядан алынған тырнақтан компьютерлік талдау жүргізе бастайды. Нәтижелер өсімдіктердің таламоид гормондарына бай екенін көрсетеді, олар адамның гипоталамус безінде де кездеседі, бірақ әлдеқайда аз мөлшерде. Автопсия есептерін қарап шыққаннан кейін Грин мұражайдағы, Луизианадағы және Бразилиядағы барлық кісі өлтірулерде жертвалардың гипоталамусы жыртылып алынғанын және жоқ екенін түсінеді. Тырнақтың талдауы сұрақ тудырған жаратылыстың жалпы бейнесін құрады, ол негізінен примат, бауыры және адам гендерінің қоспасынан тұрады; түнгі жануар; күшті иіс сезу қабілеті; төрт аяқты дене құрылымы; максималды жылдамдығы сағатына 60-70 шақырым (шамамен 43,5 миль); және қалың бұлшықеттер мен сүйек құрылымы. Фрок бұл гипотетикалық комбинацияны гризли аюдың күші, грейхаундтың жылдамдығы және адамның интеллектуалдық қабілетіне ие болған "соңғы хищник" деп сипаттайды. Фрок пен Грин соңында оқиғаның шын мәнін ашады, бірақ галадан бұрын жоғары лауазымдағы адамдарды ескертуге тырысады, бірақ олардың күш-жігері нәтижесіз аяқталады. Тергеу күдіктіні анықтамағандықтан, гала бастауға рұқсат беріледі, Нью-Йорк полициясы мен ФБР күштері арнайы агент Коффидің ресми басшылығымен қауіпсіздікті күшейтіп қояды. Көрме бастапқыда жақсы өтеді, бірақ көрме үстінен шатырдан Нью-Йорк полициясының офицері Фред Борегардтың денесі құлап түсіп, жаппай паника тудырады. Сонымен қатар, мұражайдың қауіпсіздік басқару бөлмесін бақылауға тағайындалған Нью-Йорк полициясының офицері Уотерс генератор бөлмесінде (кейінірек ауа кондиционерінің сорғысы екені анықталды) естіген қызық дыбысқа оқ атып, осылайша орталық коммутациялық қорапты толығымен бұзып, мұражайдың қуатын өшіріп тастайды. Бұл өз кезегінде мұражайдың үлкен металл қақпаларын автоматты түрде жауып, мұражайды бес бөлікке бөліп, аймақта тұрған азаматтар, қызметкерлер және қауіпсіздік қызметкерлері/құқық қорғау органдарының тобын тұтқынға алады. Хаос басылғаннан кейін ондаған адамдар басылған көшпенділерден немесе жабылатын есіктерден қаза табады, ал көрме орналасқан аймақта тұтқынға алынған шамамен үш дүрзін адамның арасында Д’Агоста, Смитбек, Катберт, Райт, Рикман, мэр Харпер, мұражай қауіпсіздік директоры Ипполито және Нью-Йорк полициясының офицері Джон Бейли бар. Коффи мен Кавакита мұражайдан шығып кете алады...

Кіші әріптер

Д-р Иан Катберт, мұражайдың басшысының орынбасары. Грегори Кавакита, ол ақырында Мбвунның кім екенін анықтайды. Джулиан Уитлси, басты жау. Лавиния Рикман, жариялықпен байланыс жетекшісі. Ипполито, мұражай қауіпсіздігінің директоры. Джон Бейли, Нью-Йорк полициясының қызметкері. Арнайы агент Спенсер Коффи, ФБР агенты.

Фильмге бейімделу

Кітапқа негізделген фильм 1997 жылы шықты, бірақ оқиғаның бірнеше тұсын өзгертті, көптеген кейіпкерлерді жойды және оқиға орнын Нью-Йорк табиғи тарих мұражайының орнына Чикаго табиғи тарих мұражайына (қойылып айтылған, бірақ Америка табиғи тарих мұражайы үлгісінде) көшірді. Фильмді Питер Хаймс түсірді, доктор Марго Грин рөлінде Пенелопа Энн Миллер, лейтенант Винсент Д'Агоста рөлінде Том Сайземор, ал доктор Энн Катберт рөлінде Линда Хант ойнады.

Романнан өзгерістер

Фильм басынан ақ негізгі сюжеттік бұрылыстарды аша береді; ал кітапта түсіндірме соңғы беттерде беріледі, кітапқа күтпеген соңғы аяқталғандық береді. Фильмнің шешімінде де осындай бұрылыс бар. Төмендегі кесте қосымша өзгерістерді көрсетеді. Атауы Кітаптағы кейіпкер сипаттамасы Фильмдегі кейіпкер сипаттамасы Марго Грин жабық мінезді аспирант ретінде сипатталған. Жаратылысты өлтіруге тікелей қатысып, Пендергастқа көмектескен. Эволюциялық биология докторы. Қоңыр сұрғылт, қайсар және беделді. Сонымен қатар, ол жаратылысты өлтіреді. Пенелопа Энн Миллер сомдады. Лейтенант Винсент Д’Агоста семіз, орта жасқа жуықтап, ырым-жырымды жек көреді. Жасырақ және денелі. Сонымен қатар, өте ырымшыл. Том Сайзмор сомдады. Доктор Фрок өзінің коляскасында кеңседе жасырынып аман қалады, ал Марго мен Пендергаст жаратылысты өлтіре алатын жерге жетіп алу үшін жүгіріп кетеді. Жаратылыс өлтіреді; кейіпкерді Джеймс Уитмор сомдайды. Доктор Иан Катберт монстрмен қауіпті кездесуден аман қалады, бірақ ақылы, бастығы және қоғамдық байланыстар директорының құнына. Линда Хант сомдаған доктор Энн Катбертқа ауыстырылды. Грегори Кавакита - интеллектуалды жалғыз, өздігінен зерттеуді жақсы көреді. Жапонияда туып, Ұлыбританияда өсті. Эпилогта ол жаратылыстың шығу тегін анықтағаны көрсетілген. Грег Ли деп аталды; ол қытай-американдық және құлшыныссыз және жасырын ретінде бейнеленген. Чи Муи Ло сомдайды. Монстр оны өлтіреді. Агент Пендергаст сөйлеуге шебер, мәдениетті және өте ақылды, Жаңа Орлеаннан ФБР агенты. Ол мүлдем алынып тасталды; оның рөлі лейтенант Винсент Д’Агостамен біріктірілді. Уильям "Билл" Смитбек ойыншыл, бірақ тым көп білетін журналист, мұражайдың "Ырым-жырым" көрмесі үшін кітап жазады; Марго Гриннің досы. Д’Агостаға Нью-Йорк қаласының мэрі сияқты қонақтарды мұражайдан шығаруға көмектеседі. Фильмнен толығымен алынып тасталды, ауыстыру жоқ. Мұражай монстры "Мбуун" деп аталды (аудармасы: "Төрт аяғымен жүретін"). Бұл аударма "Skinwalker" (yee naaldlooshii) навахо атауымен сәйкес келеді немесе "Олмен бірге төрт аяғымен жүреді". Сипаттамасы ең жақсы жағдайда "қабықшалы примат". Ерекше иісі және қызыл көздері бар. Бұл жаратылыстың ДНК-сында гекон гендері бар. "Адам ақылы бар, жартайқыштай жылдам" деп сипатталған. Ол фильмдегі әріптесінен әлдеқайда жасырын болды. Кітапта оған көбірек қайраттылық көрсетілді; Марго да, Иан Катберт та оны "жалғыз" және "қапалы" деп сипаттады. Бұрын археолог Джулиан Уиттлси болған. Трансформация уақыты бірдей болуы мүмкін, бірақ Нью-Йоркке келгеннен бастап адамдарды өлтіруге дейінгі уақыт апталар емес, жылдармен өлшенеді және кішкентай жануарлардан басталады. Монстр өзінің адамдық өміріне деген сезімталдық сезімін сақтап қалған деген дәлелдер бар. Мбвунге қажетті өсімдікті сақтаған жәшік бір уақыт мұражайда сақталып, монстрдің өлтірмей аман қалуына мүмкіндік берді. Тек жәшік пен кептірілген өсімдіктер оның қолынан алысқа жылжытылғаннан кейін ғана ол зорлық-зомбылыққа көшті. Бұл жаратылыстың бас сүйегі мен терісі соншалықты берік болғандықтан, оның басына атылған оқтар бұрылып кетті. Ақырында агент Пендергаст оны өлтіреді, үлкен калибрлі тапаншамен көз ұясына атып өлтіреді. "Котога" деп аталды (аудармасы: "Шайтан - менің Әкем"); бұл атау кітапта Мбуунға табынған/жаратқан тайпа үшін қолданылған. Бұл Котога әлдеқайда ірі және біршама мысық пішіндес, оның бетінің екі жағынан шығып тұрған үлкен жамбас сөрелері бар, бұғы қоңызына ұқсас, бауырымен жорғалаушы жолбарысқа ұқсайды және үлкен мысықтай жүреді және шабады. Оның омыртқасы түкті, тілі екіге бөлінген, тістері ұзын, қисық, сондай-ақ құйрығы ұзын, иілгіш, бауырымен жорғалаушы тәрізді. Қызыл емес, жасыл көздері бар. Оған деген қайраттылық та аз болды. Кітаптағыдай, ол антрополог Джон Уитни еді, оның кең иықтары және адам сияқты маңдайы бар, адам сияқты ерекшеліктері бар. Чикагоға келгеннен кейін бірден адамдарды өлтіре бастады және оны қалаға әкелген кеме экипажын өлтірді. Өсімдік салынған жәшік Чикагодағы мұражайға келгеннен кейін мүмкін болатын биоқауіпке қарсы сақтық шарасы ретінде бірден жойылды. Ол Марго Гринге шабуыл жасауға асыққаннан кейін өртелу арқылы өлтіріледі, бұл оның адамдық сезімдерінің белгілі бір деңгейін көрсетеді, бұл оған жарылғыш реакциядан бұрын жабылатын мацерация резервуарына жасырынуға мүмкіндік береді. Ескерту: Фильмде екі мұражай монстры бар; екіншісі - Котога өсімдігін жейтін және оның нәтижесінде өзінің үлкен және қорқынышты нұсқасына айналатын жәндік. Марго биохимиялық оқулықпен оны жан түршігерлікпен өлтіреді, осылайша оны екі мутантты да өлтіретін басты кейіпкер етеді.