Кіріспе
Шабла – Болгарияның солтүстік-шығысындағы қала және теңіз жағалауындағы курорт, Добрич облысының Шабла муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Шабла муниципалитетіне келесі ауылдар кіреді: Бояново, Черноморцы, Дюранкулак, Езерец, Горичане, Горун, Граничар, Крапец, Пролез, Смин, Стаевци, Твардица, Тюленов, Ваклино және Захари Стояново. 2009 жылдың желтоқсанына қарай қаланың халқы 3 586 адамды құрады. Қала Болгарияның Қара теңіз жағалауында, тұзды сулы Шабла көлі мен Болгарияның ең шығыс нүктесі – Шабла мүйісінің жанында орналасқан. Шаблада кең, ақ құмды жағажай бар және коммунизм құлағанға дейін Шығыс блогы туристері үшін танымал мақсат болды. Жағажай қаладан шамамен 5 км қашықтықта орналасқан (жазда шаттл қызметі бар), ЕО-ның Phare бағдарламасы бойынша салынған жол арқылы. Жағажайлар және муниципалитеттегі теңіз жағалауының барлығы табиғатының тазалығымен және құрметті жағажайларымен әйгілі. Басқа маршрут жағалау жолына және Болгария жағалауындағы ең биік, ең көне және ең шығысқа орналасқан Шабла маягының басына жетелейді. IV ғасырға дейінгі бекіністің қираған жерлерінің арасында орналасқан, ол қазіргі түрімен Қырым соғысы кезінде салынды және 1856 жылдың 15 шілдесінде ашылды, бірақ ол шындығында 1756 және 1786 жылдар аралығында салынған, қайта жаңартылған ескі маяк. Оның мұнарасының биіктігі 28,23 метр. Бұл маршрут бойынша келесі ауыл – Тюленов, одан кейін тасты жағалау мен биік жартастар Камен Бряг арқылы Каварнаның кішкентай шығанағына дейін созылады. Шабла ежелгі дәуірде б.з.д. 6-5 ғасырларда негіделген және гректер Karon Limen (Кария шығанағы) деп атаған ежелгі фракиялық елді мекен болды, ол Рим дәуірінде Қара теңіз портына айналды. Қала Византия империясының алғашқы жылдарында гүлденді, сол кезеңнен (4 ғасыр) сақталған бекініс әлі де бар. Осман империясы кезінде ол Қараманлы деп аталды.
On the main town beach there is a large car park and many old bungalows next to a large restaurant that serves today's tourists in the summer months. The beaches, and generally the seaside in the municipality, are famous for the untouched nature and virgin beaches. Another route leads you to the coastal road and past Shabla's lighthouse which is the tallest, oldest and easternmost one on the Bulgarian coast. Set among the ruins of the 4th century fortress, it was built in its modern appearance during the Crimean War and opened on 15 July 1856, though it is in fact a reconstructed older lighthouse built between 1756 and 1786. Its tower is 28.23 m tall. The next village along this route and moving South is Tyulenovo and the start of the rocky coast and high cliffs that stretch through Kamen Bryag to the small bay of Kavarna. Shabla in antiquity was an ancient Thracian settlement founded 6th to 5th century BC and known by the Greek name of Karon Limen (Carian Bay) that grew into a Black Sea port in Roman times. The town flourished in the early years of the Byzantine Empire, a fortress still being preserved from the period (4th century). During Ottoman rule it was known as Karamanly
Неолиттің соңғы және халколиттік дәуірі
Қала әкімінің мәлімдемесіне сәйкес, оның жанынан әлемдегі ең көне, технологиялық тұрғыдан дамыған алтын табылды, ол Варна халколит некрополінен жасалған маңызды табыстардан бес жүз жылға дейін бұрын жасалған. 1974 жылы профессор Генриетта Тодорова Шабла Тузла және Шабла көлі арасында, қазіргі қаланың шығысындағы Жаңа жүзімдіктер аймағында Дуранкулакпен бірдей кезеңде болған Шабла I және Шабла II деп аталатын тарихи қоныстарды ашып, зерттеді. Олардың тұрғындары Қара теңіз жағалауының оңтүстігінде тұратын адамдармен байланыс ұстады.
Ежелгі Кария
Ежелгі уақытта бұл жерлерге Геттердің фракиялық тайпасы қоныстанған, аймақ Одрисия патшалығының бір бөлігі болған. Аймақта көптеген фракиялық қабір тастары сақталған. Б.з.д. 6-5 ғасырлардағы ежелгі фракиялық қоныс, б.з.д. 2 ғасыр соңында порты бар қалаға айналған. Бұл қоныс қазіргі Кария балықшы ауылының жанындағы Шабла мүйісінде табылды. Шабла мүйісінің оңтүстігіндегі шығанақтағы Кария порты ежелгі "Portus Karia (Port Caria) / Καρών Λιμένα (Karon Limen)" – Каратэ портымен теңестіріледі және б.з.д. 6-5 ғасырлардан б.з. 6 ғасырына дейін маңызды транзиттік порт болды. Ежелгі фракиялық Корея 1100 жыл бойы Фракиялық Херсонес (Босфор) арқылы Дунай және Пантикапей (Крым) сағасына қарай жол ашты, римдіктер оны қамалға айналдырды, соңғы рет 4 ғасырда Византия империясының алғашқы кезеңінде қайта жаңартылды. Бұл туралы Ариан, Қара теңіздің анонимді сипаттамасы және римдік географ Помпоний Мела өзінің "География" еңбегінде б.з. 1 ғасырының ортасында айтқан, ол Калатис (қазіргі Мангалия) мен Тристис (Калиакра) арасында, Шабла мүйісінде орналасқандығын көрсетеді. Содан бері мүйіс Эксен теңізінің батыс жағалауындағы маңызды кеме жүру белгісі болып табылады. Мұнда "өрт күзеті" ұйымдастырылған, ал римдік кезеңде тұрақты отпен мұнара салынған. Бұл туралы қазіргі шам бағаналарының солтүстік-шығысында және мәрмәрден жасалған стильді кукушка басының су астындағы табылған қалдықтары куәландырады. Қазбалардан алынған заттар Добрич мұражайында және қаладағы Мәдениет үйінде сақталады. "Portus / Limen" сөзінің мағынасын ескере отырып, Шабла мүйісінің ежелгі порты жасанды түрде құрылған деген болжам жасауға болады. Карел Шкорпилдің сөзіне сүйенсек, ол 280 м ұзындығы және 120 м ені бар тіктөртбұрышты алап болған, солтүстік, шығыс және оңтүстік жағынан үш тас толқын қорғағышпен шектелген, ортасында бір кіреберіс болған. Қазіргі су асты зерттеулері ежелгі порттың жоспарын нақтылады: ол екі бөліктен тұрды – біріншісі, шамамен 400/150 м көлемдегі салыстырмалы түрде терең емес алап, солтүстік және шығыс рифтерімен қоршалған, олар қазіргі күйінде табиғи толқын қорғағыш ретінде сәтті өзін-өзі қызмет етеді, бұл Карел Шкорпил сипаттаған ежелгі портымен бірдей, екіншісі – алаптың оңтүстігінде орналасқан терең шығанақ. Шабла мүйісі аймағының ескі сипаттамаларында рифтердің үстінде бір кезде жасанды құрылыс болғандығы айтылады, бұл фракиялық нысанының дәл лимен санатына жататындығын көрсетеді, оның болуы Карон Лимен топонимінде де расталады. Арианның айтуынша, "Кари портының төңірегіндегі жер Кария деп аталады". Ежелгі порттың батысында орналасқан, оның көп бөлігі аталған кең қоныстың және оның некропольдерінің қалдықтарымен жабылған, кең және салыстырмалы түрде төмен жағалаулық террасаға қарасақ, Кария абстрактілі географиялық ұғым емес, тракиялық жағалаудағы елді мекеннің ежелгі атауы екенін және Карон Лимен оның портының аты екенін түсінеміз. Шабла мүйісінің 25 гектар аумағы археологиялық ескерткіштерге толы. Бүгінгі жағалаудың көне заманғыдан өзгеше болғанына қарамастан, кездейсоқ табылған заттар, жер бетіндегі зерттеулер, 1976-1979 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары және 1962, 1979 және 1980 жылдары су асты зерттеулері осы орынның ежелгі қоныс екенін растады. Шабла маягының оңтүстігінде орналасқан ежелгі бекініс жақсы зерттелген. Сақталған бөлігінің көлемі 12 х 60 м. Солтүстік қамал қабырғасының батыс бөлігі 1978-1979 жылдары сырттан және беткейден зерттелді. Оның қалыңдығы шамамен 2 м, сақталған биіктігі 1,80 м. 1995-1996 жылдары бұрғылау жұмыстары барысында археологиялық қазбалар батыс қамал қабырғасының жолын анықтады және оңтүстік-батыс мұнарасын ішінара зерттеді. Бұл орын 1985 жылғы 23 желтоқсандағы № 4267 хатымен Ұлттық ғылыми-зерттеу институтының мәдени ескерткіш деп жарияланды. Шабла-Тузлаға қарама-қарсы су астында қола дәуірінің су баскан қонысы, көне некрополь, тек ағаш құрастырмалардан жасалған көне қайықтардың қалдықтары және бірнеше ортағасырлық кемелер табылды. Антарктика түбегінің аты ежелгі Карияның құрметіне аталған.
Орта ғасырлар мен қазіргі заман
Ерте орта ғасырларда варварлық шабуылдардан қираған аймақты болгарлар мен славяндар мекендеді, ал болгар мемлекеті құрылғаннан бастап оның бір бөлігі болды. 1444 жылы Владислав Варненчик түріктерге қарсы жорысының сәтсіз аяқталуынан кейін, Осман империясының үстемдігі толыққанды орнады. Орта ғасырларда Шабла жағалауымен азу сүйегі тасыған кемелер өтті. Көптеген кемелер толқындардың құрбаны болды, және бүгінге дейін ең бақыттылары судан шығарылған пілдің сүйегін табады. Аңыз бойынша, Қырым соғысы кезінде Шабла маңында "Қара ханзада" британдық кемесі түкпірге батып, әскерге арналған алтынмен жүктелген болатын. Елді мекеннің қазіргі атауының шығу тегі, болжам бойынша, прото-болгар тіліндегі "сабер" (шайқау) сөзімен байланысты. 19 ғасырдың ортасында Шабла аймақтағы ең ірі болгар ауылы болды, ал оның әкімі – болгар. Тұрғындар тәуелсіз болгар шіркеуі, білім және ұлттық азаттық үшін күреске белсенді қатысты. Христо Ботевтің жеке жазбаларында, жасақ құрғанда Никола Алексов Шабладан тіркелгені жазылған. Османдық биліктен азат болғаннан кейін Шабла муниципалитеттің орталығына айналды. Оның мақтанышы – 1892 жылы Пловдивте өткен Бірінші болгар шаруашылық және өнеркәсіп көрмесінде жеңіс однысқан Димитар Анастасовтың алтын медалі. 1900 жылы Дұранқұлақ пен Шаблада жаңа салықтар енгізуге қарсы халық көтерілісі болды. 1913 жылдың тамызынан 1916 жылдың қыркүйегіне дейін және 1919 жылдың қарашасынан 1940 жылдың қыркүйегіне дейін аймақ Румынияның оккупациясында болды. 1940 жылдың 7 қыркүйегінде азат болғаннан кейін, Солтүстік Добруджаның туған болгар халқынан Румыния билігінен жер аударылған жүздеген отбасы осы жерге қоныстанды. Шабла маягының маңында Болгариядағы жалғыз мұнай кені орналасқан, қазіргі кезде көптеген бұрғылау орындарынан жоғары күкіртті ыстық минералды су ағып жатыр. 1964 жылға дейін Шабла ауыл, 1969 жылға дейін қала типтес поселке, ал 1969 жылдың 27 тамызында қала болып жарияланды.
Құрмет
Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Шабла төбесі Шабла қаласының құрметіне аталған.