Кіріспе
Эритреядағы католик шіркеуі немесе Эритрея шығыс католик шіркеуі – Эритреяда орналасқан sui iuris (автономды) шығыс католик шіркеуі. Католик шіркеуінің жеке шіркеуі ретінде ол Киелі Тақпен толық қарым-қатынаста. Ол 2015 жылы аумағы Эфиопия католик шіркеуінен бөлінген кезде құрылды. Шіркеу бірнеше суфрагендік дін аймақтарына басшылық ететін митрополит епископтың басқаруымен ұйымдастырылған. Қызметтерінде ол Ге’ез тілінде Александриялық ғұрыпты қолданады. 1869 жылы Италия Эритреяны басып ала бастады және 1890 жылы оны Италия Корольдігінің колониясы деп жариялады, бұл итальяндықтардың көшіп келуіне жағдай жасады. Осы жағдайдың өзгеруін ескере отырып, Киелі Тақ 1894 жылдың 19 қыркүйегінде итальяндық капуциндерге тапсырылған Эритреяның апостольдық префектурасын құрды, осылайша Эритреяны негізінен француздық висентиялықтардың Абиссиния апостольдық викариатының аумағынан алып тастады. Келесі жылы колония губернаторы негізсіз күдікпен висентиялық дін қызметкерлерін қарулы қарсылықты ынталандырды деген айыппен қуды. Католик болған жергілікті халықтың көп бөлігі Копт Православ шіркеуінің мүшелері болды, оның эфиопиялық бөлігі 20-ғасырдың ортасында Кирилл VI, Александрия Копт Православ шіркеуінің Папасынан өз патриархын алғаннан кейін Эфиопия Православ Тевахедо шіркеуіне айналды. Олар Ге’ездің ежелгі литургиялық тілінде осы шіркеудің ғұрыптарын сақтап, эфиопиялық ритуалды католик қауымын құрды.
The Eritrean Catholic Church or Eritrean Eastern Catholic Church is a sui iuris (autonomous) Eastern Catholic church based in Eritrea. As a particular church of the Catholic Church, it is in full communion with the Holy See. It was established in 2015 when its territory was separated from the Ethiopian Catholic Church. The church is organized under a metropolitan bishop who exercises oversight of a number of suffragan dioceses. In its liturgical services, it uses the Alexandrian Rite in the Ge'ez language. In 1869, Italy began to occupy Eritrea and in 1890 declared it a colony of the Kingdom of Italy, fostering immigration of Italians. In view of the changed situation, the Holy See set up on 19 September 1894 the Apostolic Prefecture of Eritrea, entrusted to Italian Capuchins, thus removing Eritrea from the territory of the Apostolic Vicariate of Abyssinia of the Vincentians, who were predominantly French. In the following year, the governor of the colony expelled the remaining Vincentian priests on the unfounded suspicion of having encouraged armed resistance. Most of the local population who became Catholics had been members of the Coptic Orthodox Church, whose Ethiopian portion became the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church in the mid 20th century when it was granted its own patriarch by Cyril VI, Pope of the Coptic Orthodox Church of Alexandria. They kept the rites of that Church in the ancient liturgical language of Ge'ez, giving rise to an Ethiopic Rite Catholic community.
XX ғасырдың бірінші жартысы
Эритреяның апостолдық префектурасы 1911 жылы Қасиетті Тақ тарапынан Апостольдық Викариат (басшысы титулярлық епископ) мәртебесіне көтерілді. 1926 жылдан бері Викариаттың провикарі қызметін атқарып келген отец Кидане Марьям Касса олардың обыкновенныйы (ординарийы) болып тағайындалды және 1930 жылғы 3 тамызда Ватикан қаласындағы Папалық Эфиопия колледжінің шіркеуінде Тибарис титулярлық епископына рукоположен (құдайылыққа бекітілді). Ол кезде олар Эритрея халқының 3 пайызынан да аз болды. Латын Викариатының сол кездегі маңыздылығы 1923 жылы Апостольдық Викариаттың орталығы ретінде салынған Розарий Анамызға арналған әсем шіркеуде көрінеді. Викариат 1995 жылы таратылғаннан кейін де ол әлі күнге дейін "кафедраль" деп аталады.
Эфиопиямен бірлесу
1940 жылдардың басында 1936 жылдан бері Италияның Шығыс Африкасының құрамына кірген итальяндық Эритрея халқының шамамен 28 пайызы католик дінін ұстанды, олардың көп бөлігі итальяндықтар және Латын шіркеуінің өкілдері еді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Эритрея алғашқыда британдық әскери басқаруда болғанда, итальяндықтардың саны күрт азайды. 1949 жылғы британдық халық санауында Асмара, яғни ел астанасында 127 579 тұрғынның ішінде бар болғаны 17 183 итальяндық тұрғаны көрсетілді. 1950 жылдың соңында Эритрея эфиопиялық билікке өткеннен кейін итальяндықтардың кетуі одан да жылдамдады. Осылайша Латын викариаты мен Эфиопиялық ординариат арасындағы қатынас өзгерді. 1951 жылдың 31 қазанында Эритрея ординариаты Асмара апостольдық экзархаты деген атпен экзархат деңгейіне (викариаттың Шығысқа сәйкес келетін деңгейі) көтерілді.
1961 жылдың 28 ақпанында Эфиопия католик шіркеуі Адис-Абеба архиепархиясы және екі суфрагандық шіркеуден тұратын sui iuris митрополиттік шіркеу ретінде құрылды, олардың бірі Асмара, ал екіншісі – жаңадан құрылған Эфиопия католик епархиясы Адиграт (бұрынғы Тиграй апостольдық префектурасы) болды. 2015 жылдың 19 қаңтарында Папа Франциск Эритрея католик шіркеуін Асмараны митрополиттік орын етіп, және басқа үш Эритрея епархиясын суфрагандық шіркеулер ретінде бекітіп, автономды sui iuris митрополиттік шіркеу ретінде құрды, осылайша оны Эфиопия католик шіркеуінен бөліп, оның митрополиттік орыны үш суфрагандық шіркеумен қалды.
Эритрея үкіметімен қарым-қатынастар
2004 жылдан бері Америка Құрама Штаттарының Мемлекеттік департаменті Эритрея мемлекетін діни бостандыққа қатысты ерекше алаңдаушылық туғызатын елдер тізіміне бірнеше рет енгізді. Дегенмен, Католик шіркеуіне басқа діни қауымдарға берілмейтін, саны мен ауқымы шектеулі кейбір жеңілдіктер берілетіні айтылады: "кейбір келуші дін қызметкерлерін қабылдауға; Ватиканнан қаржы алуға; діни мақсаттармен және білім алу үшін шағын топта саяхаттауға; семинария студенттері мен қарындастар үшін ұлттық қызметтен босатылуға рұқсат". Эритреялық ерлер мен әйелдердің көпшілігі 18-ден 40 жасқа дейін, ал іс жүзінде 50 және одан да асып, ұлттық қызметке тартылады, бұл қызмет көбінесе мерзімі белгісіз болады. Католик епископтары 2014 жылдың 25 мамырында, мемлекеттің тәуелсіздігінің 23 жылдығына орай, кейбір тараптар үкіметке сын ретінде қараған пастырлық хат жариялады. Тигринья тіліндегі түпнұсқасының ағылшын тіліне аудармасы 17 беттен тұрады. Епископтар көптеген эритреялық жастардың өмірлерін жақсырақ өмірді іздеу ниетімен қауіпке тігіп, басқа елдерге эмиграцияға тырысатыны туралы айтты. Олар 2001 жылы жазғандарын қайталады: "Ешкім де сүт пен балға толы жерді, осындай мүмкіндіктер ұсынатын басқа елді іздеу үшін тастамайды. Егер туған жерде бейбітшілік, жұмыс және сөз бостандығы болса, қиындықтарға, жалғыздыққа және жер аударылуға түсу үшін оны тастауға ешқандай себеп жоқ". Олар сондай-ақ "күтілген нәтижелерге қол жеткізбеуден туындаған алдану, жеке мақсаттардың нәтижесіздігі, өзін-өзі жүзеге асырудың жалғыз жолы ретінде алыс елдерге үміт арту, адамдарды көбінесе көңілсіздікке және отырықсыздыққа әкеліп соқтыратынын" айтты. Олар өзінің көкжиегінің үнемі қараңғыланып, ауырлап бара жатқанын сезінеді. Бұған қоса, ел ішіндегі отбасылық байланыстардың үзілуі – мерзімі шексіз әскери қызмет пен ақшалай сыйақының болмауы, сондай-ақ көптеген жастардың түрмелерге немесе жазалау лагерлеріне қамалуы – қарт ата-аналарды ғана емес, бүкіл отбасыларды да қиын жағдайға түсіріп, экономикалық, психологиялық және психикалық деңгейде ауыр салдарларға әкелуде. Эритреялық TesfaNews агенттігі епископтардың адалдығына күмән келтіріп, құпия дипломатиялық хабарламаларды Асмара архиепископының "Асмара қаласында тұратын, үкіметке және ұлттық қызметке қарсы діни лидер" екенін дәлелдеу үшін пайдаланды.