Кіріспе

Вирустар туысы

Циповирус, цитоплазмалық полиэдроз вирусының қысқартылған атауы, Reoviridae туысына және Spinareovirinae подтуысына жататын қос тізбекті РНК вирустарының туысы. Циповирустар қазірге дейін тек жәндіктерден ғана бөлініп алынған. Осы туысқа байланысты аурулардың ішінде созылмалы диарея және личинкалардың ішегіндегі ақшыл көк түсті жылтырлық жатады. Бұл туыста 16 түр тіркелген. Циповирустар құрылысы жағынан Baculoviridae туысына жататын, кеңінен зерттелген нуклеополигедровирустармен көп ортақ белгілері бар. Дегенмен, циповирустар РНК геномына ие және жұқтырған жасушалардың цитоплазмасында көбейеді, ал нуклеополигедровирустар ДНК геномына ие және ядрода көбейеді.

Құрылымы

Cypovirus тұқымдасына жататын вирустар қаптамасыз, икосаэдр пішіндес және T=2 симметриялы болып келеді.

Өмір циклі

Вирустың көбеюі цитоплазмада жүреді. Жасқынша жасушаға ену, жасқынша рецепторларына байланысу арқылы іске асырылады, бұл эндоцитозды қамтамасыз етеді. Көбею екі тізбекті РНК вирусының көбею үлгісіне сәйкес келеді. Екі тізбекті РНК вирусының транскрипциясы – транскрипцияның механизмі. Трансляция рибосомалық секіру арқылы жүзеге асады. Вирус жасқынша жасушадан монопартиттік, түтікшелерге тәуелсіз вирустық қозғалыс арқылы шығады, жасуша өлгеннен кейін окклюзиялық денелерде сақталады және жаңа жасқынша тапқанға дейін жұқпалы күйінде қалады. Жәндіктер – олардың табиғи жасқыншалары. Жұқтыру жолдары: фекальды-оралдық, парентеральді және жұмыртқа арқылы беріледі. Жұқпа жұқпалы жәндік вирустық полиэдрлерді тұтынғанда пайда болады, әдетте жәндіктің тағамында (көбінесе өсімдік жапырақтарында) қосымша зат ретінде. Полиэдрлер жәндіктің ас қорыту жолында еріп, ішек эпителий жасушаларына енетін вирус бөлшектерін босатады. Вирустың көбеюі көбінесе осы жасушалармен шектеледі, ал ұрпақ вирус, жаңа полиэдрлер түрінде, жәндіктің нәжісімен шығарылады, осылайша жапырақтарды қосымша ластап, аурудың басқа жәндіктерге таралуына себеп болады. Аурудың прогресі баяу болуы мүмкін, бірақ вирус инфекциясы көбінесе өлімге алып келеді.

Түрлер

Циповирус туысы 16 жарамды түрді қамтиды: Циповирус 1-ден Циповирус 16-ға дейін.