Кіріспе

1795 жылғы Копенгаген өрті (Københavns brand 1795) 1795 жылғы 5 маусымда сағат 15:00 шамасында Конгенс Ниторвтың оңтүстік-шығысында, Гаммельхолмдағы Әскери-теңіз флотының ескі базасында, Теңіз флотының көмір және ағаш қоймасында, «Дельхаве» деп аталатын жерде басталды. Жұмысшылар үйлеріне кеткендіктен, өртке қарсы күрес басталғанға дейін біршама уақыт өтті, және ұрлықтан қорқу себепті өрт сөндіру гидранттары алынып тасталған еді. Холмен тұрғындары азаматтық өрт сөндіру бригадасының жұмысына кедеріс келтірді, мүмкін, бұл әскери аймақ болғандықтан, оны әскерилер шешуі керек деп ойлағандықтан. Ұзақ уақыт жаңбыр жаумай, құрғақ ағаш, сондай-ақ арқан және қарақұмыр сақталуы өрттің жылдам таралуына ықпал етті. Жеңіл, әсіресе оңтүстік-шығыстан соққан жел, көптеген ұшқындарды қалаға жеткізді. Күннің күшті сәулесі салдарынан кішкентай өрттерді байқау қиын болды, олар отқа ұшқанша. Осы себепті өрт Гаммельхольмнан Холмен каналы (дания тілінде Holmens Kanal) бойымен және Холмен каналы арқылы Сент-Николай шіркеуінің маңына, содан кейін Гаммель-Странд арқылы Нйторв/Гаммельторв аймағына тарады.

Николай шіркеуіндегі өрт

1728 жылы Копенгагенде болған өрттен кейін, Киелі Николай шіркеуінің қасында өртке қарсы инфрақұрылым салынды, себебі бұл аймақ тығыз құрылыспен ерекшеленді. 400 баррель су сақтауға арналған резервуар қазылды. Одан әрі, 800 фут (шамамен 244 метр) ұзындықтағы шланг арқылы су тарта алатын сорғы станциясы салынды. Сорғылар қысымды соншалық деңгейге көтере алатын болды, бір минутта бір баррель су жеткізе алатын. Бірақ шіркеу мұнарасына ұшқын тиіп өрт шыққанда, ешкім сорғы станциясының кілтін таба алмады. Біраз уақыттан кейін ғана есікті бұзу туралы ойға келді. Сол кезде өрт кеңінен тарап, айналасындағы тұрғындар қорқынышқа біленді. Көше өрттен аман сақтау үшін жиһаздарын шығарып әкеліп жатқан адамдарға толып, су шлангтарын өртке жақындату мүмкін болмады. Көп ұзамай шіркеу толығымен өртеніп кетті, соның ішінде сорғылар да жанып қалды. Осыдан кейін Сент-Николай ауданын сақтап қалу мүмкін болмады.

Өртпен күресу

Өрт қаупі төнген аймақтағы тұрғындардың көпшілігі қашуды таңдады, бірақ кейбір жерлерде тұрғындар өз үйлерінде қалып, өртпен күресуді жөн көрді. Бұл Остергаде көшесінің солтүстік жағындағы алғашқы үш-төрт үйде болды. Адамдар үйдің ішінде де, сыртында да таралып, шелектермен және көп сумен қаруланды. Бұл өрттің күшеюіне жол бермеді және сонымен бірге көршілес Købmagergade көшесін де сақтап қалды, себебі өрт одан әрі тарап, сол көшені де қамтуы мүмкін еді. Патшалық кеңесшісі Карстен Анкер (дандық атағы: konferensråd) Vingårdsstræde және Kongens Nytorv көшелерінің бұрышындағы үйін, сондай-ақ оған жалғасқан ғимаратты үнемі су шашылатын жалаумен жабу арқылы құтқарып қалды. Жоғарғы Сот судьясы Питер Ульдалл (дандық атағы: justitsråd) Виммельскафтедегі үйін сақтап қалу үшін үлкен ақы төлеп, өрт сөндіруге адамдарды жалдады. Бұл алаңның солтүстік жағына өрттің таралуына да кедері келтірді, сондықтан тек оңтүстік жағы ғана өртенді.

Салдарлар

Өрт 7 шілдеде сағат 16:00 шамасында сөнді. Ол 909 үйді толығымен қиратты, ал 74 үйге жартылай зиян келді. Елорданың 100 мыңға жуық тұрғынының арасында 6000-нан астам адам үйсіз қалды. Олардың көпшілігі жақында өртенген Кристианборг сарайының қирандыларына сиынды, сарайдың қалған қабырғалары соншалықты үлкен болғандықтан, бір отбасы терезе нишасына көшіп орналасатын болды. Атқоралар да баспана ретінде пайдаланылды. Бұл өрт, 1728 жылғы Копенгаген өртімен бірге, Копенгагеннің орта ғасырлық және Ренессанс дәуіріндегі мұрасының көп бөлігін жойды, сондықтан қаланың сол бөлігінде 18 ғасырға дейінгі небары бірнеше үй ғана қалды. Копенгагендегі тағы да көптеген тарихи ғимараттар 1807 жылы британдықтардың қаланы бомбалауы салдарынан өртеніп жойылды. Өрт Данияның алғашқы несие мекемесі – 1797 жылы құрылған Kreditkassen for Husejerne i Kjøbenhavn негізін қалауға зор ықпал етті. Өрттен кейін қала құрылысшысы Жорген Хенрих Рауэрт және шебер құрылысшы Питер Мейн қаланың жаңа жоспарын жасады. Жоспарда жаңа салынатын үйлер ағаш емес, кірпіштен салынуы керек, көшелердің қиылысындағы үй бұрыштары диагональді болуы керек, ал көшелер түзуленуі керек еді, бұл өрт сөндіру бөлімінің ұзын баспалдақтарына көшелерде оңай қозғалуға мүмкіндік берер еді. Қала жоспарлаушылар болашақ өрттердің алдын алу үшін жаңа тас ғимараттардың биіктігі көше енінен аспауы керек деп шешті.