Кіріспе

Испаниядағы католик шіркеуінің рөліне шолу

Испаниядағы католик шіркеуі, Римдегі Папаның рухани басшылығымен және Испания епископтар конференциясымен Католик шіркеуінің бір бөлігі болып табылады. 1978 жылғы испан Конституциясы мемлекеттің дінге бейтарап екенін бекітеді, сонымен қатар мемлекеттік билік органдары қоғамның діни сенімдерін ескеруге және католик шіркеуімен және басқа да конфессиялармен ынтымақтастық қарым-қатынасты сақтауға міндетті. Осы ретте, Испания мемлекеті мен Ватикан арасындағы қарым-қатынас 1976 жылғы келісім және 1979 жылғы үш келісіммен реттеледі, олар бұрынғы 1953 жылғы конкордатты өзгертіп, жаңартты.

Тарих

Оның айтуынша, Испанияда христиан діні өте ертеден болған болуы мүмкін. Әулие Павел Римдіктерге сапар шегіп, оларға уағыз айтқаннан кейін, Иберияға (Hispania) барып, онда да жақсы хабарды таратуға ниеттенген. Бірақ оның сонда барып жеткеніне нақты дәлел жоқ. 410 жылдан кейін Испанияны 360 жылы ариандыққа өткен вестготтар жаулап алды. 5-7 ғасырларда Толедода тәртіп мәселелерін реттеу және біркелкілендіру үшін шамамен отыз синод өткізілді, олардың шешімдерімен бүкіл елдегі діни рәсімдердің біртұтастығы белгіленді. Орта ғасырлық Испания исламдық және христиандық мемлекеттер арасында дерлік тоқтамайтын соғыстардың аренасы болды. Ислам мен христиан халқы ислам үкімшілігі кезінде, мысалы, Аль-Андалуста, көбінесе бейбіт қатар өмір сүрді, дінаралық некелер жиі кездесетін. Дегенмен, Рим папасы мен католик шіркеуі Испаниядағы ислам үкімшілігіне қарсы тұрып, Еуропаны "қайтарып алуға" тырысты. Осы кезең Испаниядағы еврей мәдениетінің "алтын ғасыры" деп аталды. 1147 жылға қарай Альморавидтердің Магриб және Андалусия аймақтарын басып алған Альмохадтар, Альморавидтерден ислам фундаментализмі жағынан асып түсті және ислам емес зимилерге қатал қарады. Өлім, дін өзгерту немесе эмиграция таңдауымен бетпе-бет келген көптеген еврейлер Солтүстік Африка мен Египетке қашып кетті. Реконкиста – католиктердің 1492 жылға дейін Испанияны ислам үкімшілігінен қайтарып алған ұзақ процесі болды. Испан инквизициясы 1478 жылы Иберия түбегіндегі діни тазаруды аяқтау мақсатымен құрылды. Келесі ғасырларда Испания өзін католицизмнің бекінісі және доктриналық тазалықтың сақшысы деп санады. Испан миссионерлері католицизмді Америка мен Филиппинге жеткізіп, жаңадан отарланған жерлерде түрлі миссиялар құрды. Миссиялар отарларды басқару және христиан дінін тарату үшін база болып қызмет етті. Хуан Авилес Фарренің сөзіне сәйкес, католицизм Испаниядағы "демократияға қарсы және либералдыққа қарсы оңшылдардың ең маңызды ұйымдарының доктриналық негізін" құрады. Бұл кезең Кановас дель Кастильо басқарған оңшыл либералды консерватизмнің күйреуінен бастап Франко диктатурасының орнауына дейін, оның ішінде мавризм, Отандық одақ, Асьон Эспанола және Испан Фалангасы тобын қамтыды. Испаниядағы католик шіркеуі Франсиско Франконы Испания азамат соғысында қолдады және кейіннен көптеген католик дін қызметкерлері үкіметте қызмет етіп, Испания мемлекетімен тығыз байланыс орнатты. Ватикан II созылғаннан кейін шіркеу күрт өз ұстанымын өзгертті, Франко режимін қолдаудан бас тарды және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін қолдады.

Сайттар

Испания шіркеуі әлемдегі діни сәулет (және өнер) ең ірі жиынтықтарының бірін қамтиды, олардың ішінде Кордобаның көрнекті соборлары (алғаш рет шіркеу ретінде салынған, кейін мавр билігі тұсында мешітке айналдырылған, содан кейін қайтадан шіркеу ретінде қасиеттендірілген), Сантьяго-де-Компостела, Бургос, Леон, Севилья, Толедо және Сарагосадағы Пилар Анамыз соборы бар. Сонымен қатар, Ла-Риохадағы Сан-Милан және Силос, Каталониядағы Монсеррат және Поблет, Мадридтегі Эль-Эскориал және Эль-Паулар, Кастилия-Ла-Манчадағы Сан-Хуан-де-лос-Рейес, Кастилия және Леондағы Санта-Мария-ла-Реал-де-Лас-Уэлгас аббаттығы сияқты тамаша монастырлар да бар, немесе Антони Гаудидің Барселонадағы Саграда-Фамилия шіркеуі де бар.

Қасиетті апта

Испаниядағы қасиетті апта (lang es) мыңдаған паломниктерді және туристерді қызықтырады. Ғасырлар бойы қасиетті апта Испаниядағы шіркеу күнтізбесінде ерекше мәнге ие болды, онда Ұлы жұма күні таңғы қараңғы көшелер Пасха жексенбісіне дейінгі салтанатты шерулер мен тойларға айналады. 2008 жылғы нұсқаулыққа сәйкес, 58 шеру қаланың 16 және 17 ғасырлардағы алтын ғасырынан бастап, 18 ғасырдағы француз басқыншылығына және, ақыры, 20 ғасырдағы оның қайта жандануына дейінгі дамуын көрсетеді. Еуропаның басқа бөліктеріндегідей, шіркеуге барушылардың саны төмендесе де, Пасха шерулері кеңейіп келеді, себебі көптеген жаңа құрылған бауырластықтар епископтардан және басқа да билік өкілдерінен қасиетті аптада шеру өткізуге рұқсат сұрауда.

Жақып жолы

Мың жылдан бері Альп тауларының солтүстігінде тұратын еуропалықтар Еуропадағы апостолдың рухани билігіне қол жеткізе алатын ең жақын орынға – Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жасап келген. Мысалы, 2007 жылы жалғыз Сантьяго-де-Компостелаға 100 мыңнан астам адам жеткен.

Статистика

Шомылдырылғандардың саны 42 миллионнан асып, жалпы халықтың 92 пайызын құрайды. 70 епархия және архиепархия бар. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, өзін католик деп есептейтіндердің саны 60 пайызға жақын. Мықты дәстүрлерге қарамастан, испандықтардың көпшілігі діни қызметтерге тұрақты түрде қатыспайды. 2006 жылдың қазан айында Испанияның әлеуметтанулық зерттеулер орталығы жүргізген зерттеу көрсеткендей, өзін діндар деп санайтын испандардың 54 пайызы шіркеуге сирек барады немесе мүлдем бармайды (неке және жерлеу рәсімдерін қоспағанда), 15 пайызы жылына бірнеше рет, 10 пайызы айына бірнеше рет, ал 19 пайызы әр жексенбіде немесе аптасына бірнеше рет барады. Жас испандардың көп бөлігі, тіпті өзін католик деп есептейтіндер де, шіркеудің неке алдындағы сексуалдық қатынас, сексуалдық бағдар немесе контрацепция сияқты мәселелердегі ұстанымын ескермейді. Испан католиктерінің 75 пайызы бір жынысты некелерді қолдайды, ал 13 пайызы қарсы. Испан католиктерінің 91 пайызы қоғамның гомосексуалдарды қабылдауы керек деп санайды, ал 8 пайызы қабылдамауы керек деп есептейді. 1975 жылы 24 300 болған дін қызметкерлерінің саны 2005 жылы 19 307-ге дейін азайды. 2000-2005 жылдар аралығында монахтардың саны да 6,9 пайызға төмендеп, 54 160-қа жетті. Еуробарометр 69 (2008) мәліметтері бойынша, испандықтардың тек 3 пайызы дінді үш ең маңызды құндылығының бірі деп санайды, ал еуропалық орташа көрсеткіш 7 пайызды құрайды.