Кіріспе
Бангладеш, Брахмапутра өзенінің дельтасында (Ганг дельтасы деп те аталады) орналасқандықтан, көптеген өзендерге ие және осы себепті су тасқынына өте бейім. Мұндай алаптың бөлігі болғандықтан және теңіз деңгейінен 5 метрден төмен жатқандықтан, Бангладеш жақын төбелерден судың келуінен, жоғарыдағы су жиналатын аймақтардан су ағынының жиналуынан және жергілікті аудандағы су өткізбеуден туындаған су тасқынының күммулятивті әсеріне тап болады. Бангладеште бұл мәселе дерлік әр жыл сайын қайталанады. Жағалау аймағындағы су тасқыны, өзендердің жағалауларын бұзуы жиі кездеседі және Бангладештің ландшафты мен қоғамына ауыр зиян келтіреді. Бангладештің 80% -ы су тасқынына жататын аймақтарды құрайды, сонымен қатар ұзақ теңіз жағалауына ие, бұл елді үнемі кең ауқымды зақымдар қаупіне ұшыратады. Мықты арматурамен нығайтылған тұрақты қорғаныс құрылыстары салынып жатқанмен, көптеген бөгеттер топырақ пен шөптен жасалған және жергілікті шаруалармен салынған. Су тасқыны әдетте маусым мен қыркүйек аралығында болатын муссондық маусымда орын алады. Муссонның конвекциялық жауыны Гималай тауларынан туындаған жеңілдік жаңбырымен толықтырылады. Гималай тауларынан еріген су да маңызды көз болып табылады. Жыл сайын орташа есеппен (елдің шамамен 21% -ы) су тасқынына ұшырайды. Ауыр су тасқыны кезінде зардап шеккен аумақ елдің үштен екісінен асып кетуі мүмкін, мысалы, 1998 жылы болғандай. Бангладештің ішіндегі жауын-шашыннан туындаған өзен ағынының үлесі шамамен 20% ғана. Қалған 80% елден тыс жерлерден, негізінен үш негізгі өзен арқылы келеді: Ганг, Брахмапутра-Жамуна және Мегхна. Тарих бойында су тасқыны Бангладеште үлкен қиындықтар тудырды, әсіресе 1951, 1987, 1988 және 1998 жылдары. 2007 жылғы Оңтүстік Азиядағы су тасқыны да Бангладештің үлкен бөлігіне әсер етті.
Bangladesh, being situated on the Brahmaputra River Delta (also known as the Ganges Delta) is a land of many rivers, and as a result is very prone to flooding. Due to being part of such a basin and being less than 5 meters above mean sea level, Bangladesh faces the cumulative effects of floods due to water flashing from nearby hills, the accumulation of the inflow of water from upstream catchments, and locally heavy rainfall enhanced by drainage congestion. Bangladesh faces this problem almost every year. Coastal flooding, combined with the bursting of river banks is common, and severely affects the landscape and society of Bangladesh. 80% of Bangladesh is floodplain, and it has an extensive sea coastline, rendering the nation very much at risk of periodic widespread damage. Whilst more permanent defenses, strengthened with reinforced concrete, are being built, many embankments are composed purely of soil and turf and made by local farmers. Flooding normally occurs during the monsoon season from June to September. The convectional rainfall of the monsoon is added to by relief rainfall caused by the Himalayas. Meltwater from the Himalayas is also a significant input. Each year, on average, (around 21% of the country) is flooded. During severe floods the affected area may exceed two thirds of the country, as was seen in 1998. Only about 20% of streamflow is generated by rainfall within Bangladesh. The other 80% flows in from catchment areas outside the country, overwhelmingly via three main rivers: the Ganges, the Brahmaputra Jamuna and the Meghna. The floods have caused devastation in Bangladesh throughout history, especially in 1951, 1987, 1988 and 1998. The (2007 South Asian floods) also affected a large portion of Bangladesh.
Су тасқынының пайдасы
Бангладештегі шағын су тасқыны ауыл шаруашылығын қолдау үшін қажет, себебі су тасқынымен келген шөгінділер егістіктерді тыңайтады. Күріш өсіру үшін су керек, сондықтан табиғи су тасқыны уақытты көп алатын және құрылысы қымбатқа түсетін жасанды суарудың орнын басады. Су тасқыны кезінде жоғары қарқынды буланудан егістіктерге жиналған тұз кетіп, жердің құнарсыз болуына бөгет жасайды. Муссонның бұзылуына байланысты Эль-Ниньо жылдарында су тасқынының пайдасы анық көрінеді. Эль-Ниньо жиілегенімен және су тасқынының күшті болуымен, бұрынғы сенімді муссонның орнына құрғақшылық немесе құрылысқа зиян келтіретін су тасқыны жылдары туындауы мүмкін. Бұған қарамастан, су тасқынының өте пайдалы жақтары бар, мысалы, жүгері судың үстінде өседі, су тасқыны жүгерінің өсуіне көмектеседі, соның арқасында ауыл шаруашылығы мен аймақ экономикасы дамиды.
Су тасқынының түрлері
Су тасқыны мәселесі және оның зиянын шектеу жөніндегі үздіксіз жұмыстар бүкіл елде кеңінен таралған, бірақ соңғы кезде су тасқынының бірнеше түрі үнемі орын алып, әр аймаққа өзгеше әсер етеді. Олардың ішінде елдің аумағының шамамен 40 пайызын қамтитын су тасқыны болды, бұл 30-70 жылдық циклмен қайталануы мүмкін шарапат деп бағаланды. Ең көп зардап шеккен аймақтар – Брахмапутраның батыс жағы, Ганг пен Брахмапутраның қосылған жерінен төмен жатқан жерлер және Кхулнаның солтүстігіндегі кең аумақтар. 1988 жылғы су тасқыны да өте ауыр салдарға алып келді, ол тамыз және қыркүйек айларында болды. Судың жайылуы елдің аумағының шамамен 60 пайызын қамтыды, ал қайта оралу мерзімі 50-100 жыл деп есептелді. Үш күн ішіндегі ауыр жаңбыр және елдің үш ірі өзенінің бірдей үлкен ағыны су тасқынын одан да күшейтті. Бангладештің астанасы Дакка қатты зардап шекті. Су тасқыны 15-20 күнге созылды. 1998 жылы елдің жалпы аумағының 75 пайыздан астамы, соның ішінде Дакканың жартысы суға батты. Бұл су тасқыны егін мен малдың зақымдануына, ал лас судың салдарынан холера мен ішек құрты аурулары пайда болды. Су тасқынынан зақымданғандықтан көптеген ауруханалар жұмыс істемеді, ал ашық ауруханаларда емдеуге мұқтаж науқастар көп болды, нәтижесінде қарапайым жарақаттар да емдеудің болмауынан қатерлі іске айналды. 700 000 гектар егістік жер жойылды, 400 фабрика жабылды және экономикалық өндіріс 20 пайызға төмендеді. Ел ішінде байланыс та қиындыққа тап болды. 1999 жылғы су тасқыны 1998 жылғыдай ауыр болмаса да, өте қауіпті және қымбатқа батты. Су тасқыны шілде мен қыркүйек аралығында болды, көптеген адамның өмірін қиып, көптеген отбасыларды баспанасыз қалдырды. Келтірілген үлкен зиянды өтеу үшін шетелдік көмек қажет болды. Су тасқыны шамамен 65 күнге созылды. 2004 жылғы су тасқыны 1988 және 1998 жылдардағы су тасқынына ұқсас болды, елдің үштен екі бөлігі су астында қалды. 2005 жылдың қазан айының басында Бангладештің солтүстік-батысындағы өзендердің арналары жаңбырдың салдарынан толып, ондаған ауылды су басты. 2007 жылы Бангладеште болған су тасқыны 40 аудандағы 252 ауылды зардап шектірді, нәтижесінде миллиондаған адам баспанасыз қалды. 2015 және 2017 жылдары да су тасқыны болды.
Бангладештегі су тасқынынан болған залалдар кестесі (1953-1998)
Жыл Егін зақымдануы (млн. тонна) Жалпы қаржылық шығын (млн. така) 1953 0.6 1954 0.7 1500 1956 0.5 1580 1962 1.2 1500 1966 1.0 600 1968 1.1 1200 1969 1.0 1100 1970 1.2 1000 1974 1.4 20000 1980 0.4 4000 1984 0.7 4500 1987 1.5 35000 1988 3.2 40000 1998 4.5 142160