Кіріспе

Пасха кезінде қолданылатын маццоның бөлігі – Афикоман (мишнаикалық еврейше: אֲפִיקִימוֹן ʾăpîqîmôn; қазіргі айтылуы: אֲפִיקוֹמָן ʾăpîqômān) грек тіліндегі эпикомон [ἐπὶ κῶμον] немесе эпикомион [ἐπικώμιον] сөздерінен шыққан, яғни "кейін келетін" немесе "десерт" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз бастапқыда "тамақтан кейін желетін тағамдар" деген мағынаны білдірген, бірақ қазір Пасха Седерінің басында екіге бөлінетін және тамақтан соң десерт ретінде желетін маццоның жартысына қатысты қолданылады. Мишнадағы Песахим 119b бойынша, Афикоман – Бірінші және Екінші ғибадатханалар дәуірінде, сондай-ақ Шатыр кезеңінде Пасха мейрамында соңғы желетін Пасха құрбанының орнына келген нәрсе. Талмудта Афикоманнан кейін басқа тағам жеуге тыйым салынған, себебі тамақтан кейін жеген маццоның дәмі қатысушылардың аузында қалсын. Ғибадатхана қирағаннан және Корбан Песах тоқтатылғаннан бері, яһудилер Пасха Седерін аяқтау үшін Афикомен деп аталатын маццоның бір бөлігін жейді.

Этимология

Мишна еврейше: אֲפִיקִימוֹן. "Хаггада Оцар Диврей Хамефоршим" кітабы афикоманды ұрлау салтының бірнеше себептерін келтіреді. "Мекор Хайим" – "Хавос Яир" еңбегінің авторының пікірінше, бұл салты афикоман мицвасына деген махаббатты көрсетеді. Раввин Мэнэше Клейн, Унгвар ребе, бұл салты Жақыптың өзінің інісі Есауға тиесілі болған баталарды ұрлағандығы туралы Киелі кітаптағы оқиғаны қайта жаңғырту екенін айтады. "Мидраш Плиях" бойынша, Исақ Есауға: "Бауырың алдап келді" (Тек қана 27:35) деді, сондай-ақ: "ол афикоманды алып шықты" деп қосты. Мидрашқа сәйкес, бұл оқиға Пасха мерекесінде болған. Сондықтан балалар бата алу үшін афикоманды ұрлайды, ал олар өз әкелерінен оларға сыйлық ретінде алуға бата сұрайды.

Афикоманды жеу

Тамақ пен дәстүрлі десерттерден кейін Седер мейрамын өткізуші әрбір қонаққа афикоманның бір бөлігін үлестіреді. Егер жеткілікті болмаса, әр адамның афикоман үлесіне қосымша маццо кесектері қосылуы мүмкін. Яһуди заңына сәйкес, афикоманды жеу мицвасын орындау үшін зәйтүндей мөлшерде маццо жеу қажет. Көптеген адамдар оған қоса зәйтүндей мөлшердегі тағы бір маццо кесегін жейді. Бірінші маццо кесегі Корбан Песахты (Пасха тоқтысын) еске түсіреді, оның еті ғибадатхана тұрған шақта мерекелік Седер мейрамының соңында желінетін. Екінші кесегі ғибадатхана тұрған шақта Пасха тоқтысының етімен бірге жеген маццоны еске түсіреді, бұл Таураттағы «Олар [Пасха тоқтысын] маццо және марормен бірге жейді» (Шығу кітабы 12:8) деген пәрменді орындау үшін жасалған. Сондықтан, егер Седер кеш созылып, Мысырдан шығу тақырыбына арналған әндер мен талқылаулар көп болса, отбасылар Седердің тамақ бөлігін қысқартып, афикоманға жылдам көшуі мүмкін. Афикоманды жегеннен кейін, сол түнді қалған уақытында басқа ешқандай тамақ жеуге болмайды, тек Седердегі соңғы екі стақан шарапты және кофе, шай немесе суды ғана ішуге болады.