Кіріспе

Триест синагогасы (итальянша: Tempio Israelitico di Trieste) – Солтүстік Италиядағы Триест қаласында орналасқан яһудилердің құдайға табыну үйі.

Тарих

Ол 1908-1912 жылдар аралығында Австрия үкімшілігі тұсында салынды және архитекторлар Руджеро мен Ардуино Берламның қолтаңбасын тасыды. Синагога 1912 жылы қалалық шенеуніктердің қатысуымен ашылды және бұрынғы, 18 ғасырдың ортасынан бастап болған төрт кішкентай (Scholae) синагоганы алмастырды. Олар Солтүстік-Шығыс Италияда кең таралған архитектуралық үлгіде салынған, төртбұрышты бөлмелерден және орталыққа немесе шығысқа қаратылған қатар-қатар орындықтардан тұрды; ішкі жағы нәзіктей безендіріліп, жиһазбен жабдықталған, бірақ сырттан қарағанда қарапайым және көз тартарлық емес болды. Ұлы ғибадатхана 1938 жылы шамамен 6000 мүшесі бар өсіп келе жатқан қауымның діни қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында салынды. Оны салу үшін халықаралық конкурс ұйымдастырылды, бірақ нәтижесі болмады. Синагога 1942 жылы фашистік режимде нәсілдік заңдардың күшімен жабылды. Ол фашистік жасақтар тарапынан қиратылды, ал кейін нацистік оккупация кезінде еврейлердің үйлерінен тәркіленген өнер туындылары мен кітаптарды сақтау үшін қойма ретінде пайдаланылды. Қауымның күміс заттары ғимараттың ішінде жасырылған арнайы орынға сақталып, тонаудан құтылды. Соғыс аяқталғаннан кейін синагога қайтадан қызмет етуге кірісті. Бүгінде ол Еуропадағы еврейлер үшін ең ірі және маңызды ғибадат орындарының бірі болып есептеледі.

Интерьер

Ғимараттың көлемі мен құрылымы оны босатылу дәуірінің синагогасы екенін нақты көрсетеді, онда негізгі дұға залы тіктөртбұрышты еден жоспарымен үш бөлікке бөлініп, әсем апсидамен және алтын мозаикамен аяқталады. Бүкіл зал монументалды аронға қаратылған, оның мыс есіктері бар, ал үстінде төрт бағанмен заң кітабын ұстап тұрған қызғылт граниттен жасалған эдикула орналасқан. Оның екі жағында жеті тармақты қоладан жасалған екі үлкен менорот, бидай баспен әшекейленген мәрмәр балюстрадаға сүйеніп тұр, бұл Триест қауымдастығының символы. Төбесінде әсем әшекейлер, геометриялық өрнектер, ағаштар мен жұлдыздармен жиектелген күмбез, сондай-ақ Забур кітабынан аяттар мен өмір ағаштары бейнеленген үлкен аркалар бар. Аронның үстінде, үш жағында, әйелдер галереясы болған әдемі балкон орналасқан, бірақ қазіргі уақытта қауіпсіздік шаралары мен қауымдастықтың кішкентай болуына байланысты пайдаланылмайды. Осы галереяда, кіреберіс есігінің үстінде және цилиндрлі күмбездің астында, Дәуіт жұлдыздарымен шеңберленген құбырлары бар үлкен орган орналасқан.