Кіріспе

Салқын агглютинин ауруы (САА) – сирек кездесетін аутоиммундық ауру, ол қан айналымындағы суыққа сезімтал антиденелердің, әдетте IgM және 30 °C (86 °F) төмен температурада да белсенді болатын автоантиденелердің жоғары концентрациясымен сипатталады. Бұл антиденелер қызыл қан клеткаларына қарсы бағытталған, оларды агглютинацияға және лизиске ұшыратады. Бұл аутоиммунды гемолитикалық анемияның бір түрі, онда антиденелер қызыл қан жасушаларын тек төмен дене температурасында, әдетте 28–31 °C-да ғана байланыстырады. Ауруға шалдыққан адамның қаны суық температураға ұшырағанда, бактерияларға қарсы күресететін белгілі бір ақуыздар (IgM антиденелері) қызыл қан жасушаларына жабысып, оларды біріктіріп, түйіршіктерге (агглютинация) айналдырады. Бұл қызыл қан жасушаларының мерзімінен бұрын жойылуына (гемолиз) алып келеді, нәтижесінде анемия және басқа да қатар жүретін белгілер мен симптомдар пайда болады.

Емдеу

Суық ауа райынан сақтаныңыз. Негізгі лимфоманы емдеңіз. Салқын сусындар ішпеңіз; барлық сусындар бөлме температурасында (немесе одан жоғары) болуы тиіс. Суық жерлерде температураны сақтау үшін жылытқыш қажет. Ритюксимабпен емдеу туралы мәліметтер бар. Салқын агглютинин ауруының емделуі аурудың ауырлығы, әрбір адамдағы белгілер мен симптомдар және аурудың себебі сияқты көптеген факторларға байланысты. Мысалы, екіншілік салқын агглютинин ауруы бар адамдарда, кейбір қатерлі ісік түрлерін, бактериялық, вирус немесе паразиттік инфекцияларды және/немесе басқа да аутоиммундық ауруларды анықтау және емдеу маңызды. Аз симптомдары бар немесе жеңіл анемиясы бар адамдарға ерекше ем қажет болмауы мүмкін. Мұндай жағдайларда көбінесе суықтан сақтану жеткілікті. Гемолиздің ауыр жағдайларында медициналық араласу қажет болуы мүмкін. Ритуксимаб (иммундық жасушалардың белгілі бір түрлерін таңдап азайтатын антидене) ауыр салқын агглютинин ауруының шамамен 60% жағдайында тиімді. Медициналық зерттеушілер ритуксимабқа жауап емдеудің 1-2 ай ішінде байқалатынын және оның әсері шамамен 1-2 жылға дейін сақталады деп тапқан. Ритуксимаб екінші, тіпті үшінші рет қайталанудан кейін де қолданылуы мүмкін, бірақ сәттілік деңгейі төмендеу. Ритюксимаб пен флударабиннің біріктірілген емделуі жоғары жауап деңгейін (жағдайлардың 76%-ы) және ұзақ ремиссия кезеңін (орташа есеп бойынша 6,5 жыл) қамтамасыз етті. Дегенмен, бұл емдеудің ауыр жағырғы әсерлері болуы мүмкін, сондықтан қазіргі уақытта ритуксимабтың өзі тиімсіз болған жағдайларда ғана ұсынылады. Соңында, антиденелерді жою үшін қанды сүзгілейтін плазмаферез жедел гемолитикалық дағдарыста және гипотермия қажет болатын хирургиялық операциялар алдында пайдалы болуы мүмкін, бірақ оның әсері ұзаққа соқпайды. Сырғанақты алып тастау салқын агглютинин ауруына қатысты ұсынылмайды. Сонымен қатар, ауыр салқын агглютинин ауруына кортикостероидтердің өте жоғары дозалары қажет болғандықтан (қауіпсіз деңгейде емес), кортикостероидпен емдеу ауыр жағдайларда ұсынылмайды.

Болжам

Салқын агглютинин ауруы бар адамдардың ұзақ мерзімді болжамы (прогнозы) көптеген факторларға байланысты, соның ішінде аурудың ауырлығы, әрбір адамдағы белгілер мен симптомдар және аурудың түпкі себебі. Мысалы, бактериялық немесе вирустық инфекциялар салдарынан пайда болған салқын агглютинин ауруы бар адамдардың болжамы көбінесе жақсы болады; мұндай жағдайларда, инфекция басылғаннан кейін 6 ай ішінде симптомдар жоғалады. Жеңіл немесе орташа ауырлықтағы бастапқы (себебі белгісіз) салқын агглютинин ауруы, егер суыққа тым көп ұшыраудан сақталса, жақсы болжаммен байланысты болуы мүмкін. АИТВ инфекциясы немесе кейбір қатерлі ісіктерден туындаған салқын агглютинин ауруы бар адамдардың болжамы көбінесе нашар болады, себебі бұл жағдайлардың өзі ауыр болып келеді.

Бастапқы салқын агглютинин ауруы

Бір орталықтағы зерттеулерде, АИХА жағдайларының 13–15% бастапқы CAD құрайды. Норвегияда жүргізілген бастапқы CAD-тің халыққа негізделген клиникалық зерттеуінде, миллион тұрғынға шаққанда 16 адамның ауруға шалдыққандығы және жылдық аурудың таралу деңгейі миллион тұрғынға шаққанда 1 адам екені анықталды. Географиялық айырмашылықтар туралы мәліметтер аз. CAD науқастарының орташа жасы 76 болды, ал симптомдардың пайда болу орташа жасы шамамен 67 жасқа тең. Диагноз қойылғаннан кейін шамамен 12.5 жыл өтеді және орташа өлім жасы 82 жас, бұл осы науқастардағы өмір күтілуі жасқа сәйкес келетін жалпы халыққа ұқсас екенін көрсетеді. 16 CAD науқасының толық сипаттамалары жарияланды. Төмен температурада гемагглютинацияға жауапты аутоантителолар, суық агглютининдер (CA), сау адамдардың сарысуында да, сондай-ақ суыққа реакция жасайтын АИХА-мен ауыратын науқастарда да кездеседі. Дені сау адамдардағы поликлоналды CA-дан айырмашылығы, моноклоналды CA көбінесе жоғары жылу амплитудасына ие, бұл 37°C температураға жақындағанда олардың патогенділігіне әсер етеді. Ал антиген-антитело кешені комплемент (C) белсенділігін және гемолизді тудырады. Бастапқы CAD-тің негізгі клиникалық көріністері – гемолитикалық анемия және суықтан туындаған қан айналымы симптомдары. Алайда, анемияның ауырлығы және суықтан туындаған симптомдардың жиілігі туралы нақты бағалаулар соңғы жылдары ғана жүргізілді.