Кіріспе

Праяградждегі жері Кулдабад (خلد آباد) – Үндістанның Махараштра штатындағы Аурангабад ауданындағы қала (муниципалдық кеңес) және Талука. Ол «Қасиеттілер аңғары» немесе «Мәңгілік мекен» деп белгілі, себебі 14 ғасырда бірнеше суфи қасиеттілері осы жерде қоныстануды жөн көрді. Бұл қалада Бадра Марути ғибадатханасы, Зар Зари Зар Бакш, Шейх Бурхан әд-Дин Ғариб Чисти және Шейх Зайн әд-Дин Ширази мақбараларымен қатар, Моғол императоры Ауранзебтің және оның сенімді генералы Асиф Джах I-нің, Хайдарабадтың бірінші низамының қабірлері орналасқан. Бұл ислам қасиеттілерінің қасиетті және рухани қаласы. Бұл жерде танымал Бадра Марути ғибадатханасы бар. Аурангабад және жақын жерлерден адамдар Хануман Джаянти күні және маратхи күнтізбесінің «Шраван» айындағы сенбі күндері құдайға сыйынбақ үшін жаяу келеді. Жақын жерде 1500 суфи қасиеттілерінің қабірлері бар деген сенімдегі «Қасиеттілер аңғары» орналасқан.

Этимология

"Хулдабад" атауы "Мәңгілік мекен" деп аударылады. Бұл атау Мұғал императоры Әуреңзебтің өлімінен кейінгі құрметті лақабы "Хулд макан" дегеннен шыққан. Әуреңзебтің қалаға жерленгеннен кейін бұл атау кеңінен қолданысқа енді. Ал бұрын қала "Рауза" деп белгілі болған, бұл Оңтүстік Азиядағы суфий қабірлерін сипаттау үшін жиі қолданылатын термин.

Тарих

Құлдабадтың тарихи және діни маңызы 14 ғасырда Дели сұлтандығының Мұхаммед бин Тұғлуқ Дели халқын Декандағы Даулатабадқа көшірген кезден басталады. Көшіп келген мұсылман элитасының көп бөлігі суфилерден тұрды, олардың көпшілігі көршілес Рауза қаласына (Құлдабадтың бұрынғы аты) қоныстанды. Осы алғашқы көшіп келгендердің арасында суфи қасиеттілері Зар Зари, Зар Бакш және Бурхануддин Ғариб болды. Декандағы индуистік-исламдық билеушілер қаланың діни маңыздылығына орай онымен байланыс орнатты. Ахмаднағар сұлтандығының премьер-министрі Малик Амбар осы жерде жерленді. Мұғұлдардың қалаға көрсеткен қамқорлығы император Акбардың тұсында басталды, ол Хандесті жаулап алғаннан кейін Фәрүкилердің Құлдабадқа көрсеткен қамқорлығын жалғастырды. Кейінгі билеушілер Шахжахан мен Аурангзеб қаржылық қолдау көрсетті. Әсіресе Аурангзебтің билігі кезінде Құлдабад моғол әулетінің мүшелерін жерлеу орны ретінде маңызға ие болды, себебі ол Аурангабадқа жақын орналасқан, ол оның билігі кезінде Моғол империясының де-факто астанасы қызметін атқарды. Аурангзебтің өзі осы жерде жерленуге шешім қабылдады, содан кейін қала қазіргі атауы – Құлдабадты, билеушінің өлімнен кейінгі лақабы ‘құлды мақан’ атынан алды. Қаланың климаты жағымды, теңіз деңгейінен 832,7 метр биіктікте орналасқандықтан, қолайлы. Қала айналасындағы жазықтан шамамен 152,4 метр (500 фут) жоғары орналасқан. Әлемдік даңққа ие Еллора үңгірлері Құлдабадтан шамамен 6 шақырым қашықтықта жатыр. Туристерге мемлекеттік қонақ үйлер мен саяхатшыларға арналған шатырлар сияқты жатақханалар ұсынылады және олар Зилла Паришадтың басқаруында.

Демография

2001 жылғы Индия халық санағы бойынша Құлдабадтың халқы 12 794 адамды құрады. Халықтың 52% еркектер, ал 48% әйелдер. Құлдабадтағы сауаттылық деңгейі 64%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,5%) жоғары: еркектердің сауаттылығы 72%, әйелдердің сауаттылығы 56%. Құлдабадта халықтың 16% 6 жасқа дейінгі балалар.

Қызықты орындар

Құлдабадты Ауранзеб салған биік қамал қабырғасы қоршап тұр. Оның жеті қақпасы бар: Нагархана, Пангра, Лангда, Мангалпет, Күмби Али, Хамдади және Азам Шахи деп аталатын кішкентай қақпа. Аурангабад бағытындағы қақпаға, қала ішінде 200-300 футқа дейін жалғасатын төселген жолмен көтеріледі. Қабырғаның көп бөлігі қираған, жақын арада толық құлап кетуі мүмкін. Аурангзебтің кесенесі солтүстік және оңтүстік қақпалардың арасында, шамамен ортасында орналасқан. Ол Бурхан-уд-диннің дарғасын қамтитын қоршаудың ішінде. Жол жиегінен ғимараттың кіреберісіне дейін шамамен 30 футтық төселген көтеріліс бар. 1760 жыл шамасында салынған күмбезді галерея мен қақпадан өткеннен кейін, үш жағында ашық алдыңғы жағы бар ғимараттармен қоршалған үлкен алаңға кіресіз. Олардың бірі мектеп ретінде пайдаланылса, қалғандары саяхатшыларға арналған. Оңтүстік жағының ортасында нагархана, ал батысында мешіт орналасқан. Мешіттің залының көшірмесі төменде, платформаның жиегінен оған түсетін баспалдақпен байланысты. Мешіттің солтүстік жағына қарай ішкі аулаға апаратын кішкентай ашық қақпа орналасқан.

Аурангзебтің қабірі

Аурангзебтің қабірі осы ауланың оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Оның алдында сыртқы төртбұрыштағыға ұқсас ұзын, төменгі ғимарат бар, ал солтүстік жағында қабірдің шапаны мен әшекейлері сақталған кішкентай бөлме орналасқан. Қабір кіреберістің оң жағында жатыр және Аурангзебтің өзінің тілегіне сай өте қарапайым. Қабір еденнен шамамен жарты фут (бір метрден кем) биіктіктегі тас алаңның ортасында орналасқан. Аурангзеб өмірінің соңғы жылдарында шапқылар тігіп, Құранды көшіріп, оларды базарда анонимді түрде сату арқылы тапқан ақшаға өзінің соңғы демалыс орнын қаржыландырған. Басқа ұлы Моғол билеушілерінен айырмашылығы, Аурангзебтің қабірі үлкен кесенемен белгіленбеген, керісінше, ол исламдық принциптеріне сәйкес ашық ауадағы қабірге жерленген. Қақпа және күмбезді галерея 1760 жылы салынған. Едені мәрмәрмен жабылған, үш жағында тесіктелген мәрмәр қоршауы бар, ал төртінші жағы Бурхан-уд-диннің дарғасының қабырғасын құрайды. Ол 1911 жылы Низамның, сол кездегі Үндістанның вице-королі Лорд Керзонның (қабірдің қарапайымдылығына таң қалған) өтініші бойынша салынған. Салтанатты шараларда Аурангзебтің қабірі әсем кестеленген матамен жабылады, бірақ әдетте ол ақ матамен жабылған. Жақын жерде, оң жақта Азам Шахтың, оның әйелі мен қызының қабірлері орналасқан.

Азам Шах пен оның әйелі қабірлері

Аурангзебтің қабіріне жақын орналасқан кішкентай мәрмәр қоршауда Азам Шах пен оның әйелінің қалдықтары сақталған. Азам – Аурангзебтің екінші ұлы. Жақын маңда Мұхаммедтің қасиетті әйелінің қабірі де бар деген әңгіме бар. Мәрмәр экранда әрқайсысы 6 фут биіктіктегі 18 панельден орын алған. Қабырғалар мен бұрыштардың үстінде де мәрмәрдан кішкентай минареттер орнатылған. Ішкі кеңістік те мәрмәрмен төселген, ал Азам Шахтың қабірінде оюлы гүлдермен безенілген кішкентай мәрмәр бассүйек тасы орнатылған.

Зайнуддин Ширази Дарға

Бұл қабірлер мен Әурангзебтің қабірінің арасында мұсылмандардың жоғары құрметтейтін қасиетті адамы Сәйед Зайн-уддиннің кесенесі орналасқан. Оның шығыс жағында Құраннан бірнеше аяттар жазылған және әулиенің қайтыс болған күні – 771 г. (1370 ж. б.д.). Шейх Зайн-уддин 701 жылы Шираз қаласында дүниеге келіп, Мекке арқылы Делиге келген. Ол Саманалық Маулана Камалетдиннің шәкірті болды және онымен бірге Дәулатабадқа сапар шекті. Ол Дәулатабадта қазылық қызметін атқарды және 737 жылы халифат мантиясын киді, бірақ 741 жылы Бурхан-уддиннің қайтысынан кейін ғана толық құқықпен ие болды. Зәйнуддиннің сөздерін Шейх Хусейн «Хидайатул Кабул» еңбегінде жазған. Кесене оның шәкірттері көп уақыттан кейін салған. Оны үлкен төртбұрышты аула қоршап тұр, ал ауланың екі қақпасы қола, күміс және мыстан жасалған. Аулада екі мешіт бар, біреуі жоғарыда, екіншісі төменде, ал біріншісіне көлбеу жол салынған. Барлық жағында ашық ғимараттар орналасқан, ал шығыс жағында нагархана, яки музыкалық зал бар. Батыс жағы Құран оқытатын медресе ретінде пайдаланылады. Кесене есіктері күміс жалатылған, ал төменгі сатысы әртүрлі кесілген және жылтыратылған тастармен әшекейленген. Ішіндегі қабір байлықпен кестеленген шапанмен жабылған және үстінен әдеттегідей түйеқұйрық жұмыртқалары ілінген. Аула қабырғасының бұрышындағы кішкентай бөлмеде пайғамбардың киімі сақталады деп есептеледі, ол жылына бір рет 12 Раби-ул-ауал күні көрсетіледі. Бурхан-уддинге халифалыққа тағайындалғанда берілген парахан мен тәждің қалдықтары Зәйнуддиннің дарғасындағы бір бөлмеде сақталған ағаш қорапта мұқият сақталған.

Бурхануддин кесенесі

Аурангезеб пен Зайн-уддиннің қабірлері орналасқан ғимараттың қарама-қарсысында, одан да қызықтырақ бір ғимарат бар. Мұнда барлық жағы ашық ғимараттармен қоршалған үлкен төртбұрышты аула және шығыс жағында нагархана орналасқан. Аулада екі үлкен барабан тұр. Олардың бірі жақсы жағдайда, ал екіншісінің қабығы бүлініп, тек үлкен темір жарты шар ғана қалған. Төртбұрыштың батыс жағы мектеп ретінде пайдаланылады, ал мұндағы есік бірнеше қабір бар ішкі аулаға жол ашады. Кіреберіс алдында суфи дінінің әулиесі Саид Бурхануддиннің қабірі орналасқан. Бурхануддин Делидің сұлтан-мұшайхы Низамуддин Аулиядан білім алды және сұлтан-мұшайхтың орнын басып, халифаттың символы – шапан мен тоғанымен марапатталды. Мұхаммед Тұғлақтың астананы Делиден Дәулатабадқа көшіргеннен кейін ол көшіп барды, содан кейін Хулдабадты мекен етіп, 744 жылы (1344 жыл) қайтыс болды. Қабір ішінде Пайғамбардың сақалының шашы сақталған. Қабір есіктері ағаштар мен гүлдердің әсем суреттерімен әшекейленген металл жалатымен қапталған. Дарғаның алдында мешіт орналасқан. Қала ішінде Мунтажаб уддин, Саид Юсуф және тағы да басқа мұсылман әулиелеріне арналған дарғалар бар.

Низам-ул-Мұлк Асаф Жахтың қабірі

Бурхан-уддиннің қабірінің оң жағында Хайдарабад әулетінің негізін қалаушы Низам-ул-Мулк Асаф Жах I, оның екінші ұлы Насыр Жанг және оның біріккен әйелдерінің бірінің жерленген жерлері орналасқан. Хайдарабад әулеті Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін Хайдарабадтан билік жүргізді. Олардың барлығы ақ матамен жабылған. Қабірлер ақ мәрмәрмен безендірілген платформада орналасқан. Оларды үш метрлік қызыл порфирден жасалған қоршау қоршап тұр. Насыр Жангтың қабірі сол жақта. Оның айналасын қызыл порфирден жасалған кішкентай тісті аркалармен қоршалған.

Бани Бегумның Макбарасы

Бұл қабірлер тобының батысында Аурангзебтің ұлдарының бірінің әйелі Бәни Бегумның макбарасы және Хан Джаханның Лал Бағы жақын жерде орналасқан. Бани Бегумның қабірі үлкен төртбұрышты бақтың ортасында тұр. Ол ішкі жағында аркалы ойыстармен әсем қабырғамен қоршалған. Әр бұрыштағы әсем киоск сегіз бағанаға тіреліп, сырты жолақты Индо-Сарацен күмбезімен жабылған. Басты кіреберіс солтүстік қабырғаның ортасында, ал мешіт оңтүстік қабырғада орналасқан; ал қалған қабырғалардың әрқайсысында сәйкес ашық павильон бар. Ішкі жағындағы жер әдеттегі бақша нысанында жасалған, сондай-ақ жұмыс істемейтін резервуарлар мен фонтандар бар. Бегумның қабірі бақтың ортасындағы тағы бір қабырғамен қоршалған, төңірегінде төрт кішкентай минарет тұр. Бұл қоршаудың әр қабырғасының ортасындағы әдемі жазғы үйлерде он алты жұқа, бірақ әсем бағаналар бар, олар Бенгал стиліне тән ерекше пішіндегі күмбезді шатырды ұстап тұр. Сондай-ақ, макбарада тесілген тас өнерлерінің үлгілері де бар.

Хан Жаханның Лалл Бағы

Лалл Багты Аурангзебтің асырап алған бауыры Хан Джахан салған. Ол екі рет Деканның вице-патшасы болған және 17 ғасырдың соңында қайтыс болған. Бұл бақ Бани Бегамның мақбарасы бар баққа ұқсас, бірақ кішірек және бұрыштардағы мұнаралары да бар. Әр қабырғасының ортасында ғимарат орналасқан, соның бірі қақпа, оның ортасында үлкен күмбез, екі жағында кішкентай күмбездер және үш минарет бар. Қоршаудың ортасындағы цистерна, әр қабырғаның ортасындағы ғимаратпен төрт ұзын цистерна арқылы байланыстырылған. "Су Роза көлінен алынып, бірінші кезекте жанындағы үйдің үстіндегі цистернаға толтырылады, содан кейін көлбеу жолмен баққа ағып түседі". Хан Джаханның мақбарасы бақтың үстінде, ал оның туыстарының қабірлері батыс жағында орналасқан. Ғимараттарда қызыл порфирлі тас және сол түсті цемент қолданылған, сондықтан бақ Лалл Баг деп аталған.

Мәлік Амбардың қабірі

Мәлік Амбардың дәргасы қаланың солтүстік-батысында орналасқан және Фериштаның айтуынша, ол оның тірісінде салынған. Жақын жерде оның әйелі Биби Кариманың қабірі тұр. Екеуі де Партер сәулет стилінде салынған және биік платформаларда орналасқан. Екі қабірдің үлкені Мәлік Амбардың денесіне арналған және Низам Шахтың дәргасына ұқсайды. Кішкентайы да соған ұқсас болғанымен, оның қасбеті штукатурлық гипстен жасалған ойыстармен және күмбездік аркалармен әшекейленбеген. Мәлік Амбардың қабірінен біршама қашықтықта Голконда патшалығының соңғы билеушісі Тана Шахтың ашық қабірі орналасқан. Қаланың солтүстігінде Низам Шах Бхаридің қабірі орналасқан, ол британдық кезеңде Аурангабадтағы контингент офицерлерімен баңғалаққа айналдырылған. Оған жақын төбеде Қожа Фироз Низам Шах Бхаридің қабірін салғанда өзі үшін мазар тұрғызған. Ахмад Низам Шахтың (1489–1509) дәргасы биік платформаға салынған және төңірекке ашық ауласы бар. Оның қабырғалары биік және парапетпен толыққан. Сыртқа шығып тұрған жол қасбетті екі бөлікке бөледі, олардың төменгі бөлігінде әр жағынан үш бөлімшеден орын алған. Әр бөлімшеде ат жалағы тәрізді күмбезбен жабылған тіктөртбұрышты ойық бар. Жоғарыдағы ені кең, тіреуіштерге сүйеніп тұр. Парапеттің қабырғасы ою-өрнекпен безендірілген, ал бұрыштарында кішкентай дарғаларға ұқсайтын шағын киосктар орналасқан. Құпшасының төбесі кішкентай барабанмен жабылған, ал төменгі бөлігі лотос жапырақтарымен әшекейленген.

Зар Зари Зар Бахш және Ганж Раван Ганж Бахш Дарға

Зар Зари Бакш қабірі Малик Амбардың қабірі мен қаланың солтүстік қақпасының арасында орналасқан. Онда көптеген әшекейлер мен ескерткіштер бар, олардың ең танымалсы – төрт фут биіктіктегі темір тұғырға орнатылған дөңгелек болат айна. Бұл сыйлықты Тана Шах патша берген деседі. Қаланың батысында Гандж Раван Гандж Бакш мазары орналасқан, ол аймақтағы ең алғашқы ислам әулиесі деп есептеледі. Ол 13 ғасырдың соңында, Аллауддиннің Девагириге жорық жасаған шағында келген. Оның дарғасында патандарға тән жылқының ізі сияқты күмбез және тік аркаларды қолдаған іргетастар бар. Мазар Пари ка талабының жанында, сонымен қатар Гандж Раван талабы деп те аталады. Қаланың сол жағында Саид Халксардың мазары және оған жақын жатқан әдемі су қоймасы бар. Құлдабадтың оңтүстігінде орналасқан Абдал Халим мен Как Шахр мазарларында, мүмкін, тасталған индус храмдарының қираған орындарынан әкелінген ескі бағаналар бар. Қаланың шығысы мен оңтүстігінде тағы да көптеген тозыққан қабірлер кездеседі. Зар Зари Зар Бакш қаза болған күніне орай сегіз күнге созылатын жәрмеңке өткізіледі. Сатуға қойылған заттар – сарылар, мыс және қола ыдыстар, ойыншықтар, соның ішінде ас-үтік бұйымдары. Бұл жәрмеңкеге көптеген адам келеді.