Кіріспе

2003 жылғы Ирак бостандығы операциясының құжаттары – 2003 жылғы Иракқа басып кіру кезінде АҚШ әскері тапқан 48 000 қорапқа жиналған құжаттар, аудио және бейнежазбалар. Бұл құжаттар 1980-ші жылдардан Саддам режимінен кейінгі кезеңге дейінгі мерзімді қамтиды. 2006 жылдың наурыз айында АҚШ үкіметі, Конгресс мүшелерінің ұсынысымен, оларды Сыртқы әскери зерттеулер бюросының веб-сайтында онлайн жариялап, әлемдегі араб тіліндегі аудармашылардан көмек сұрады. 2006 жылдың қараша айының басында барлық құжаттар сайттан алынып тасталды. Бұқаралық ақпарат құралдарында сайттың 1991 жылғы Персия шығанағы соғысына дейінгі кезеңдегі ядролық қару жасау схемалары мен басқа да құпиялы ақпараттарды жариялау қаупіне байланысты қауіпсіздік шаралары үшін жабылып қалғаны хабарланды.

Әдісті талдау

Құжаттарды интернетке жариялау арқылы әлемдегі аудармашылардың көмегін алу Конгрессмен Пит Хоекстраның идеясы болды. Бірақ құжаттар желіден алынып тасталғаннан кейін, Хоекстра өкілі осы кеңеске мойын бұруда әкімшілікті кінәлады: "Жүйелі жұмысымыз бар еді. Олар қателік жіберді." Бұрынғы ЦРУ және Мемлекеттік департаменттің терроризмге қарсы күрес сарапшысы Ларри Джонсон: "Бұл балалардың қолына қару ұстату сияқты. Контекстсіз құжаттар көп мәлімет бермейді, сонда мәселе осында." Джонсон сондай-ақ: "Бұл барлау қауымдастығына да айып тағылады. Олардың мұндай материалды қарап шығуға уақыты да, ресурстары да жеткіліксіз." Басқа сарапшылар блогерлер өз пікірлерін бекіту үшін құжаттардан қалаулы ақпаратты таңдап алатынын, ал табылған мәліметтерді толық тарихи контекстке қоймайтынын айтты. Бұрынғы ЦРУ терроризмі маманы Майкл Шойер Нью-Йорк Таймс газетімен сұхбатында: "Сапаны бақылау жоқ. Араб тілін білетін адамдар түрлі ақылға сыймас қорытындыларға келеді. Раш Лимбо оңшылдардан, ал Ал Франкен солшылдардан қалаулы ақпаратты таңдап алады."

Веб-сайтты жабу

2006 жылдың қарашасында Ұлттық барлау басқармасы директорының кеңсесі құжаттарды интернеттен алып тастады. АҚШ үкіметі бұл сайттың мазмұны туралы Халықаралық атом энергиясы агенттігінен ескерту алған еді, агенттік 1991 жылға дейінгі Ирактың ядролық бағдарламасына қатысты құпия құжаттарға ерекше алаңдаушылық білдірді. Бірақ құжаттар «Нью-Йорк Таймс» газеті үкіметке құпия материал туралы мақала жариялайтынын хабарлағанға дейін алынып тасталған жоқ. «Нью-Йорк Таймс» бұл материалды «ядролық нұсқаулық» деп атады, себебі оның құрамында араб тілінде жазылған шамамен он құжат болды, олар «бомба жасау туралы сызбалар, диаграммалар, теңдеулер және ұзақ мәтіндерді қамтиды. Ядролық сарапшылардың пікірінше, бұл ақпарат интернетте және басқа да ашық көздерде қолжетімді болғаннан әлдеқайда артық». Мысалы, құжаттарда ядролық оқ-дәріл схемаларын және оқдырғыштарды, сондай-ақ атом бомбаларының радиоактивті ядроларын қалай жасау керектігі туралы егжей-тегжейлі ақпарат келтірілген. Бұл құжаттар Ирактың ядролық құпияларын Иранға жеткізіп, осылайша Иранның жаппай қырып-жою қаруларын жасау бағдарламасына көмектеседі деген қауіп болды. Кейбір адамдар «Таймс» газетінің мақала жариялағанына сын танытты. Бірақ Америка прогресі орталығының ядролық қаруды таратпау жөніндегі директоры Джозеф Сиринсионе газеттің құжаттарды интернетке салмайтынын атап өтті: «Журналистер – нағыз батырлар. Олар осы материалды алып тастады. Міне, біз журналистерден осы секілді істерді күтеміз – биліктің теріс пайдалануын ашу. Бұл мәселеде барлық дәлелдерге, біз білетін нәрселерге, Дэвид Кейдің және Иракты зерттеу тобының айтқандарына қарамастан, Иракта ядролық, химиялық немесе биологиялық қару болған жоқ деп мәлімдеген Хоэкстра мен Робертс төрағалары осы жағдайды дәлелдеуге тырысып, осы өте қымбат және апатты соғысты ақтауға ұмтылды. Зиянды салдарға олардың фанатизмі себеп болды, тергеуші журналистика емес».

Таңдалған құжаттар туралы

Құжаттар жарияланғаннан кейін олардың кейбіреулері туралы бірнеше жаңалықтар жарияланды. BIAP 2003 000654 құжатын Джозеф Шахда аударды және ол Weekly Standard журналында мақала тудырды. Құжат - Ирак әуе күштері базасының командирінен "Палестинаны азат ету және Америка мүдделеріне қарсы шабуылға өз еркімен қатысуды тілейтіндердің" тізімін сұрап келген хат. Баас партиясының шенеунігі қол қойған IZSP 2003 00001122 құжаты, ирактықтардың американдықтардың жаппай қырып-жоятын қаруды (әсіресе, жылжымалы қару зертханаларын) әкеліп, орналастыруынан алаңдағанын көрсетеді, бұл шаруашылықтың басып кіруін ақтау үшін жасалған. ISGZ 2004 019920 құжаты – 2002 жылы Ирактың барлау қызметі агенттерге иорданиялық террорист Әбу Мусаб әл-Зарқауиді іздеу туралы ескерту жолдаған хат. Хатта Зарқауи және тағы бір адамның Иракта екені ескертіліп, оларды ұстаудың "жоғары басымдыққа" ие екені айтылған. Associated Press (2006 жылғы 16 наурыз) мәліметінше, "қосымшада агенттер Зарқауи мен басқа адамның Иракта екеніне дәлел жоқ екенін айтқан үш жауап бар". "Шин 27" құжаттары Саддам режимінің жауынгерлерді "импровизацияланған жарылғыш құрылғыларды" (ЖЖҚ) пайдалануға үйреткенін көрсетеді. Лори Милройдың хабарламасында "араб федайиндері" (яғни, ирактық емес) және "халықтың" бомбалары туралы бірнеше құжаттар талқыланды. Милрой мәлімдегендей, жарияланған құжаттардың бірі кейіннен жойылған. Ирактық перспективалар жобасының авторлары осы құжаттарды есептемеде және АҚШ Өкілдер палатасының алдындағы тыңдауда (2006 жылғы 6 сәуір) талқылады, Саддамның діни емес, жалпы араб армиясын дайындағанын көрсетті. Олар Foreign Affairs журналындағы мақаласында былай деп жазды: "Коалицияның басып кіруіне дейінгі жылдары Ирак басшылары федайиндердің "араб жауынгерлерінің" рухы американдықтардың артықшылықтарын жеңуге мүмкіндік береді деп сенді. Бірақ, ақырында федайиндер оларға тапсырылған соғысқа мүлдем дайын емес екенін көрсетті және мыңдаған адам қаза тапты". ABC телеарнасының хабарлауынша, "бүгін жарияланған Пентагонның зерттеуі Саддам Хусейнге ешқандай пайда әкелмегенін көрсетті, өйткені ол бұл туралы әрекет етпеді, бірақ бұл ақпараттың дұрыс екені дәлелденді". Тағы бір құжатқа сәйкес, Ирак үкіметі 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне "жаппай қырып-жою түйелерімен" – өздігінен жасалған бомбалармен жабдықталған түйелермен жауап беруді жоспарлаған, олар басып кіруші әскермен кездесуі керек болған. Тағы бір құжатта Саддамның ұлы Құсай басып алушыларға қарсы "адам қалқаны" ретінде қолға түскен кувейттіктерді пайдалануға бұйрық береді. 2RAD 2004 601189 ELC құжатының мазмұны: "Әбу Зубайданың әл-Қайданың АҚШ-қа ядролық қару жасау және жеткізу қабілеті туралы мәлімдемесі". Әбу Зубайда 2002 жылдың наурыз айында Пәкістанда ұсталды және әл-Қайданың ұсталған ең жоғары деңгейдегі мүшесі деп саналады. Бұл құжат Әбу Зубайданы Иракпен байланыстырмайды. Профессор Фриц Умбах атап өтеді: "Бұл "мәлімдеме" 2002 жылы CBS News телеарнасында Зубайданың мәлімдемесін араб тілінде жинақтағаннан басқа ештеңе емес. Оның Иракпен байланысы жоқ, тек АҚШ үкіметінің "Ирак азаттығы операциясы" деп аталатын сайтында пайда болғандығы қызық".