Кіріспе

1993 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының gerrymandering ісі

Шоу р. Рено, 509 U. S. 630 (1993) – АҚШ Жоғарғы Сотының аудандарды қайта бөлу және нәсілдік gerrymandering саласындағы маңызды ісі болды. 1990 жылғы халық санағынан кейін Солтүстік Каролина 12-ші округ құруға құқылы болды және оны «көпшілік азшылықтан» тұратын қара нәсілді округ құру мақсатымен жылан тәрізді етіп салды. Осыдан кейін Рут О. Шоу бұл жоспарды сотқа шағымдап, 12-ші округтің конституцияға қайшы екенін және тең қорғаныс қағидасы бойынша он төртінші түзетуді бұзғанын дәлелдеуге тырысты. Ал Рено, Бас прокурор, бұл округ азшылық топтарына сайлауда қатысуға мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Сот шешімінде 5-ке 4 дауыспен расаға негізделген аудандарды қайта бөлу тең қорғаныс қағидасы бойынша қатаң тексеру стандартына бағынуы керек екені және оның расаға ғана негізделгендіктен он төртінші түзетуді бұзғаны туралы үкім шығарылды. Осы процестің арқасында саяси партиялар өздерінің кандидаттарына артықшылық беру үшін округтердің шекараларын өзгерте алады, себебі бұл оларға қосымша орындар жеңіп алуға мүмкіндік береді. Халық санағы штаттарға конгресс округтерінің шекараларын қайта жүргізуге мүмкіндік береді және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға сәйкес округтер тең халық санымен қайта бөлінуі тиіс. Жаңа технологиялар мен «қаптау» және «жарылу» тактикасының пайда болуымен gerrymandering жылдар өте келе жеңілдеді, бірақ gerrymandering шеңберінде белгілі бір шектеулер бар. Gerrymandering мәселесі бірнеше рет Жоғарғы Сот қарауына түсті, бірақ Шоу ісінде нәсілдік gerrymandering Дауыс беру құқығы туралы заңның 2-тарауына қатысты. Осы заңның 2-тарауы сайлау процесінде кемсітуші дауыс беру тәжірибесін қолдануға қарсы тұрады және бұл өзі нәсілге негізделген gerrymandering-ті тыйым салады.

Дауыс беру құқығы

1870 жылы Азамат соғысынан кейін және құлдықты жоюдан соң, 15-ші түзету қабылданды, ол АҚШ-тың барлық азаматтарына нәсіліне, тері түсіне немесе бұрынғы құлдық жағдайына қарамастан дауыс беру құқығын берді. Бұл түзету афроамерикандықтардың дауыс беру құқығын қамтамасыз етті. Бірақ, оны қабылдағаннан кейін көптеген оңтүстік штаттары афроамерикандықтардың дауыс беруіне кедергі келтірудің жаңа тәсілдерін қолдана бастады. Осы әдістердің ішінде көптеген адам төлей алмайтын сайлау салығы, көптеген адамдардан өтпейтін сауаттылық сынақтары және «әжелер ережесі» болды, ол адамның әжесі дауыс берсе ғана дауыс бере алатынын білдірді. Бұл 1965 жылы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылдануымен өзгерді, ол осы нәсілдік дискриминациялық тәжірибелерді заңсыз деп жариялады және дауыс беруге тіркелген ақ емес азаматтардың саны 50 пайыздан аз штаттар үшін мемлекеттік бақылауды талап етті. Кез келген штат дауыс беру ережелерін өзгертуді қаласа, жаңа ережелердің нәсілшіл болмауын қамтамасыз ету үшін алдын ала мақұлдау алу керек болды. Дауыс беру құқығы туралы заң қара нәсілді сайлаушылардың дауысын естіртуге және олардың қатысуына кедергі келтіретін көптеген тәсілдерге тыйым салды. Бұл барлық афроамерикандықтарға азаматтық және тең құқықтар берген 14-ші түзетудің қабылдануының нәтижесі болды. Азаматтардың аздығы АҚШ үкіметінде ықпал етуі үшін, сайлау округтерін қайта бөлу заңы осы заңға сәйкес келуі керек болды. Сонымен қатар, Дауыс беру құқығы туралы заңның 2-бабын бұзатынын мәлімдеген кез келген американдық азамат, бұл заңға байланысты туындаған сот ісін қозғауға құқылы болды. Дегенмен, нәсілдік округтерді бөлу 1965 жылдан кейін де жалғасты, өйткені округтердің нәсілдік дискриминация негізінде құрылғанын дәлелдеу өте қиын болды. Бұл Торнбург пен Гинглз ісінде (1986) айқын көрінді, онда Солтүстік Каролинаның қара нәсілді азаматтары ақ көпшілік округтер қара өкіл сайлануын болдырмау үшін құрылғанын мәлімдеді. Бірауызды шешімде округтер шын мәнінде қаралардың дауысын азайтып, Дауыс беру құқығы туралы заңды бұзғаны анықталды.

Іс

Жанет Рено (шағымданушы) 78-ші Бас прокурор болды, оны президент Клинтон тағайындады. Рут О. Шоу (кергіш) Солтүстік Каролина штатының 12-ші округінде тұратын ақ нәсілді демократ болды. 1990 жылғы халық санауынан кейін Солтүстік Каролинаның Бас Ассамблеясы АҚШ Өкілдер палатасындағы 12-ші орынға ие болды және халық санының өзгеруін ескере отырып, конгресс округтерін қайта құрды. Бұл округ Солтүстік Каролинадағы қара нәсілді сайлаушылардың басымдығын құратын екінші «көпшілік азшылық» округі болуға тиіс болды. Солтүстік Каролинаның Бас Ассамблеясы жоспарды Дауыс беру құқығы туралы заңға сәйкес алдын ала мақұлдау үшін АҚШ Бас прокурорына ұсынды, бірақ ол АҚШ Әділет министрлігі тарапынан қабылданбады, оған Бас прокурор Жанет Рено басшылық етті. Бас прокурор Жанет Рено Солтүстік Каролина штатының құрамасына Дауыс беру құқығы туралы заңға соңғы түзетулерге сәйкес келетін тағы бір көпшілік азшылық округін қосуды бұйырды. 1982 жылы Дауыс беру құқығы туралы заңға түзетулер енгізілді, олардың мақсаты белгілі бір азшылықтың сайлауда басымдыққа ие болу мүмкіндігінің төмендеуіне жол беру болды. Штат картаны қайта қарап, үш көпшілік азшылық округі бар жаңа жоспар ұсынды. Ұсынылған 12-ші округ 160 миль (260 км) ұзын болды, штатты аралап, жалғыз ортақ белгісі – қара нәсілді халықтың көп болуымен байланысты әртүрлі аймақтарды біріктірді және үш сайлау округіне бөлінген бес округті кесіп өтті. Жоғарғы соттың пікірінде жаңа округ «жылан тәрізді» деп сипатталды. Бас Ассамблея екінші округті құру туралы заң қабылдағаннан кейін, Солтүстік Каролинадағы Рут О. Шоу бастаған ақ нәсілді сайлаушылардың тобы округтің конституцияға қайшы екенін айтып, сотқа шағымданып арыз берді. Шоу тобы округтерді нәсілдік белгіге сәйкес құрудың Конституцияның 14-ші түзетуінің тең қорғау ережесін бұзатынын мәлімдеді. 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң Солтүстік Каролина штатында қара нәсілді (азшылық) өкілдігін арттыруға мүмкіндік берген «Шоу және Рено» ісіне әкеп соқты. Алайда, Солтүстік Каролинаның бес ақ нәсілді тұрғыны, олардың тең қорғалу құқықтарын бұзатынын айтып, ерекше пішіндес округті қайта құруға қарсы болды. Бұл іс Дауыс беру құқығы туралы заңнан кейінгі басқа істерден ерекшеленді, себебі ол енді азшылық топтарының округтерін қайта бөлуге кедергі келтірмеді. Ендігі мәселе – нәсілдік негізде округ құрудың нәсілдік тұрғыдан дұрыс және барлығы үшін әділ болатыны еді. «Шоу және Рено» ісінде жиі сілтеме жасалатын маңызды іс – «Вильямсбургтің Біріккен еврей ұйымдарына қарсы Кэри» ісі. Федералды округтік сот Солтүстік Каролина сайлаушыларының талаптарын қарастырмады, себебі олардың Кари стандарты бойынша жеңілдік алуға құқығы жоқ еді. Сот 7:1 дауыспен жауапкер Кэридің пайдасына шешім шығарды. «Вильямсбургтің Біріккен еврей ұйымдары» жоспар олардың конституциялық құқықтарын бұзады деп мәлімдеді, өйткені округтер тек нәсілдік негізде тағайындалған. Сот қайта бөлу жоспарының Конституцияға сәйкес екенін анықтады, өйткені 14-ші және 15-ші түзетулер округтерді бөлу және құру кезінде нәсілдік факторларды пайдалануға тыйым салмайды.

Шоу

Шоу және Солтүстік Каролинаның тағы бес тұрғыны штатқа қарсы сотқа жүгініп, штаттың Конституцияға қайшы келетін нәсілдік шекаралау жасағанын мәлімдеді, бұл Конституцияның XIV түзетуіне қайшы келеді. Сондай-ақ, нәсілдік шекаралау сайлаушылардың бейтарап түрде дауыс беруіне кедергі келтірді деп талас айтылды. Бұл бұрынғы мәселе болған, ол азшылық сайлаушыларын кемсіткен, бірақ ақ нәсілді тұрғындар да олардың дауысының нәсілдік тұрғыдан ескерілмейтініне қапа болды. Содан кейін тұрғындар штаттың бұл жолы шекараларды қайта сызып, азшылықтар басым екінші округ құрғанын айтты. Тағы бір аргумент округтің "жылан тәрізді" пішіні және оның қайта бөлу ережелеріне сәйкес келмеуі болды, бұл штат пен федералды үкіметке қарсы саяси шекаралау үшін сотқа шағымдануға себеп болды.

Рено

Бас прокурор Рено екінші округті құрудың қажеттілігін 1965 жылғы дауыс беру құқығы туралы заңға бағынуды талап ететін Бас Ассамблеяның өтінішімен байланыстырды, бұл азшылық топтарының өкілдігін арттырып, дауыс беру кезінде олардың үнін күшейтеді. Бұл жоспар нәсілдік дискриминацияны болдырмау мақсатымен жасалды және Солтүстік Каролина бұл жоспардың Бас Ассамблеяның талаптарына толық сәйкес келетінін білдірді. АҚШ Жоғарғы Соты мен федералды үкімет штаттарға 1965 жылғы дауыс беру құқығы туралы заңға сәйкес келудің барлық мүмкін жолдарын табуға рұқсат берді, тіпті бұл Рено қарсы болған сияқты, ерекше құрылымдағы округтерді құруды білдірсе де. Сонымен қатар, 12-ші округті осылай құруға рұқсат беру американдық демократиялық жүйеде қауіпті үрдіс тудыратыны айтылды, себебі Америкалықтар теңдікке жетуге тырысып жатыр. "Кез келген түрдегі нәсілдік жіктелу қоғамымызға қайтымсыз зиян келтіру қаупін тудырады. Олар тарихымыздың көп бөлігінде адамдардың тері түсі бойынша бағалануы керек деген қате сенімді күшейтеді" – делінген Шоу ісінде (509 АҚШ, 657-бет).

Әділеттер Блэкмун мен Стивенстің қарсы пікірлері де Уайттың айтқандарымен келісті және тең қорғаныс туралы заңның мақсаты тарихи түрде кемсітілгендерді қорғау ғана екенін қосты. Сондықтан бұл істі қозғаған ақ нәсілді сайлаушыларға қатысты болмауы керек. Соттың шешімі көптеген сұрақтарға жауап бермеді және әртүрлі реакцияларды тудырды. Осыдан кейін Флорида, Джорджия және Луизиана сияқты оңтүстік штаттардағы қара нәсілді сайлаушылар көпшілігін құрайтын округтерге қарсы сот процестері басталды. Шоу ісінен кейін туған жаңа істер көпшілігі азшылықтардан тұратын округтерге назар аударды, нәсілдік құрамды ескере отырып, сайлау округтерін қайта бөлуге бола ма деген сұраққа жауап беруге тырысты. Грофман Шоу ісінің жағдайды түбірлі өзгертетін іс емес деп санайды, бірақ оның салдары шамалы болғанымен, одан кейін туған істердің маңызды екенін атап өтеді. Шоу ісі сайлау округтерін манипуляциялау үшін нақты критерийлерді белгілемесе де, ол сайлау құқығының болашағына әсер етті. Шоу мен Рено ісінің маңызы қызу талқыланып жатыр, бірақ оның дауыс беру құқығы туралы заңның орындалуына және АҚШ саяси жүйесінің құрылымына ұзақ мерзімдік әсер еткені белгілі.

Қатысушы істер

Шоу мен Рено ісінен кейін Жоғарғы Сот басқа да сот істеріндегі нәсілдік округтерді бөлу мәселесін қайта қарады. Бушқа қарсы Вера ісінде Техас штаты 1990 жылғы халық санауынан кейін қосымша конгресс округтерін құруды жоспарлаған. Бұл округтерді қайта бөлу шаралары конституцияға қайшы деп танылды және осы іс бойынша қабылданған шешімде судья Сандра Дей О'Коннор Шоу мен Рено ісіндегі өз пікіріне сілтеме жасады. Ол "қатаң тексеру" стандарты бойынша округтердің бейресми пішінде салынғанын және нәсілді шешуші фактор ретінде пайдаланғанын атап өтті.

Даулар

Шоу мен Реноға қатысты пікір таластар мен дұрыс түсінілмеген жайттар болды. Шоу бұрыс сызбаның критерийларын көрсетпейді. Сондықтан, қандай пішіннің нәсілдік ниетті анық көрсететінін қалай дәлелдеу керектігі белгісіз, бұл соттарға шешім қабылдауды қиындатады. Осының салдарынан, соттар Шоуды әртүрлі жолмен түсіндіруі мүмкін. Мысалы, Джорджия соты "орташа сырт көрініске" ие ауданды жарамсыз деп таныды, ал Солтүстік Каролинадағы жылан тәрізді, бұрыс пішіндес аудан күшінде қалды. Шоу мен Рено ісін прецедент ретінде қолданғанда әр судья ескеруі тиіс көптеген қайшылықтар бар. Түсініксіздігімен қатар, Шоу аз ұлт өкілдерінің сайлау құқығын шектеуге мүмкіндік береді. Рейнольд пен Симс ісінде айтылған "адамдар дауыс береді, емес ағаштар мен жайылымдар" деген сөз Шоуға да қатысты, себебі дауыс беретін – адамдар, автомобиль жолдары емес. Дегенмен, сайлаушылардың құқықтары ауданның пішіні арқылы қайта бөлу процесінде шектелуде. Шоу мен Рено ісі ауданның ішіндегі адамдарға қарағанда, сызылған шекараларға көбірек мән береді. Бұл көзқарас аз ұлт өкілдерін құқығынан айыруға әкелуі мүмкін, себебі соттар жеткіліксіз өкілдік етілген адамдарға қарағанда ауданның пішініне көбірек назар бөлді.