Кіріспе

Иха Фую (伊波 普猷) Окинауатанудың негізін қалаушы және жапон мен Окинауа мәдениетінің, салты-дәстүрлерінің, тіл білімі мен халық ауыз әдебиетінің түрлі салаларын зерттеген жапон ғалымы. Окинауа тілінде айтылуына байланысты, ол қолтаңбасын ағылшын тілінде "Ифа Фую" деп қойған. Иха Токио университетінде тіл білімі оқып, Окинауа тіл білімі, фольклоры және тарихын зерттеуге өмірін арнады. Оның осы тақырыптағы ең белгілі кітабы – "Ко Рюкю" (Ескі Рюкю), ол 1911 жылы жарық көрді және Окинауа тану саласындағы ең үздік еңбектердің бірі саналады. Ол Окинауа халқының шығу тегін анықтап, олардың тарихын құруға көп күш салды. Оның Окинауа және жапон фольклорын зерттеуге зор әсері болды.

Өмір

1876 жылы Наха қаласында төменгі топтан шыққан печиннің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. 1891 жылы Окинава орта мектебіне түсті, қазір Шури орта мектебімен сәйкес келеді. 1895 жылы студенттік ереуілге жетекшілік еткені үшін мектептен қуылды; олар ағылшын тілін алып тастаған сол кездегі директордың отставкасын талап етті (жоғары мектептер үшін ағылшын тілі қажет болды). 1896 жылы Токиодағы Мейджигикай орта мектебіне, содан кейін Үшінші жоғары мектепке (қазіргі Киото университеті) оқуға түсті. 1903 жылы Токио университетінің әдебиет факультетіндегі тілдік курсына қабылданды. 1906 жылы Токио университетін бітірді. 1910 жылы Окинава префектурасы кітапханасының директоры болып тағайындалды. 1917 жылы эсперанто тілін оқуды ұйымдастырды. 1918 жылы шіркеуде Библия бойынша лекция оқыды. 1921 жылы Окинава префектурасы кітапханасының директоры ретінде ресми тағайындалды. 1924 жылы кітапханадан кетіп, Токиоға оқуға барып, білімін жетілдірді. 1935 жылы Кокугакуин университетінде Оморосуши тақырыбында лекция оқыды. 1945 жылы Окинава халқының қауымдастығының алғашқы президенті болды. 1947 жылдың 13 тамызында Хига Шунчоның үйінде қайтыс болды.

Жетістіктер

Ко Рюкю [ежелгі Лоучолар], 1911, 1916, 1942, 1944, 2000 жж. [жапон тілінде, оның маңызды еңбегі]
Түзетілген Оморо Соши, 1925, Минамисима, данвакай. [жапон тілінде]
Рюкю но Хоген [Рюкю диалектілері] 琉球の方言, Kokugo kagaku kōza, № VII: Kokugo hōgengaku, 5-том, [1933]; қайта басылды бір томдық нұсқада [жапон тілінде]
Онари Ками аралы, 1938, 1942. [жапон тілінде]
Иха Фуюдің таңдамалы шығармалары, 1962 жыл. Окинава Таймс. [жапон тілінде]
Иха Фуюдің жинақталған шығармалары (1–11), 1976 және 1993, Хейбонша, Токио. [жапон тілінде]

Ко Рюкю

Бұл оның ең маңызды еңбегі және Окинава тануға кіріспе болып қала береді. Ол бұрынғы мақалаларын көп рет түзеген, сондықтан оқырман ең соңғы нұсқасын оқуы керек.

Тіл білімі

Рюкю мен Жапонияның бұрынғы кездегі әртүрлі сөздерін зерттей отырып, Окинава мен Жапонияның бірдей ана тілінен тарағанын қорытындылады. Зерттелген сөздер: акару, акезу, акатонки, амори, етсури, фугури (мүше), фуку, хее (даңқ), хау, хиджи, хираку, хосо (көлеңке), канаши, ига, икасарете, икибуи, икутокоро, име, ирики, кабучи, котой, куанари, магу, мажимоно, мамаки, мару, минжай, мицуми, моновата, мумуджи, наэгу, наи (жер сілкінісі), насу, нууджи, сакури, саюми, шичиадан, шиши, таани, тане (мүше), цукамачи, цукура, туби, угонаари, уванари, ва, ватамаши, ягусами, йокоши, йому және юимахару.

Рюки аралдарының тарихының соңғы үрдісі

Үш өкілді мемлекет қайраткері сипатталды. Император Тайшоның таққа отыруы кезінде оларға өлімнен кейін сарайлық шендер берілді, ал Иха Окинавадағы нормалды мектепте олар туралы лекция оқыды. Олар Сай Он, Ханежи Чошу (Шо Шокен (向象賢)) және Гиван Чохо болды. Олар Сацума мен Қытайдың арасында Рюкюды басқаруға үлкерді. Иха оларды Рюкю тарихындағы ең маңызды тұлғалар деп есептейді. Сай Онның патшаға кеңесі: Қытаймен келіссөздер қиын болмайды. Егер қиындықтар туса, Куме халқы оларды шеше алады. Бірақ Жапонияда жағдай басқа. Бір күні, тек бір қағаз ғана патшаның орнын алуы мүмкін, және бұл әрине Жапониядан болады. Окинаваның позициясы: Окинава үшін Қытайды кім билейтіні маңызды емес. Окинаваға әділдікке ұмтылуға рұқсат жоқ. Окинавалықтар тірі қалу үшін немесе тамақ ішу үшін барлық қиындыққа төтеп береді. Окинавалық мақалда: «Кім бізге тамақ берсе, соның алдындамыз» делінеді. Окинава префектурасы құрылғанға дейін Окинава халқының тағдыры осылай болды. Жапонияға, атап айтқанда Шимазу кланына, Окинава префектурасы құрылғаннан кейін Окинавамен қалай қарым-қатынас жасау керектігін бірден білмеді.

Оморо сошидің жеті түрі

Оморо Соши – 13 ғасырдың ортасынан бастап 17 ғасырдың ортасына дейінгі 22 томдық 1553 ән мен 1267 өлеңнен (бірдей әндер есепке алынбағанда) тұратын жинақ. Оны Окинаваның "Манъёсю"-ы деп атауға болады. Оморо – Рюкюдің қасиетті жерлерінде орындалған "Омори ута" әндерінің қысқартылған атауы. Оморо тақырыптарына Рюкюдің пайда болуы, патшалар, батырлар, саяхаттар, ақындар, табиғат көріністері, аспан мен жұлдыздар, және сирек жағдайларда махаббат туралы әңгімелер кіреді. Оморо – Рюкю тілдерін және идеологиясын зерттеудің басты дереккөзі болып табылады.

Қытайда оқитын студенттердің проблемасы (Каншо)

Қытай Рюкюан князьдері мен басқаларына Қытайда оқуға рұқсат берді; бастапқыда Рюкюан студенттері жақсы нәтижелерге қол жеткізе алмады. Ұлы патша Шо Шин 128 жыл бұрын Қытайдан келген Куме қаласының халқына Қытайда оқуға рұқсат берді. Олар, әрине, қытай тілінде сөйледі және жоғары нәтижелер көрсетті. Нанкинде оқыған Кумеден келген төрт студент жеті жылдан кейін отанына оралды. Келесі топтағы тағы төрт адам да жеті жылдан соң қайтып келді. Ақырында Куме халқы студенттердің тек Кумеден ғана болатынына сене бастады. 18 ғасырдың соңында Шуриде орналасқан Рюкюан үкіметі білім мен саясаттың бір-бірімен байланысты екенін түсінді және студенттердің де Шуриден болуын қалады. Куме халқы наразылық білдіріп, ереуілге шықты. Бұл оқиға Каншо мәселесі немесе Соду деп аталады.

Басқа жұмыстар

Окинава халқының ең осал тұсы, эволюциялық тұрғыдан Окинава префектурасының құрылуы, Хэйке тайпасы шынымен Сакисимаға келді ме? Окинаваның көптеген аралдарында Шимажири нені білдіреді? Жұмбақ адам Амавари, Окинавадағы Вакоу туралы құжаттар, Сүйкімді Яэяма қызы, Миякодағы Накасоне Тойомия, Ежелгі Рюкюдің ұлы куми сахналары, Оңтүстік аралдар поэзиясы, Бернард Жан Беттелхеймнің Рюкю тіліне аударған Библиясы, Конко кэнсю (Ежелгі Рюкю тілі сөздігі), Акаинко, Окинаваның алғашқы музыканты. Окинава мифологиясы.

Окинавалогия

Окинавалогия – жеке ғылыми сала емес, Окинава тақырыбын зерттеудің түрлі салаларын біріктіретін жалпы атау. Окинавалогия Иханың «Ко Рюкю» (Ескі Рюкю) еңбегінен бастау алды.

Жалпы

Риукю Жапонияға қосылғаннан кейін, Окинава халқы күштеп жапон императорлық мәдениетіне ассимиляцияланды. Осы жағдайды ескере отырып, Иха Жапония мен Окинава мәдениетін, әсіресе Окинава тілдерін, тарихын зерттеді және Окинава халқы мен жапон халқының ортақ түбі бар екенін ұсынды. Оның зерттеулері «Оморососи» еңбегінен басталып, тарих, тіл білімі, антропология, археология, дінтану, мифология, цивилизация тану, этнология және әдебиет салаларын қамтыды. Окинава тілін пайдалана отырып, ол окинавалықтардың өз жерлеріне деген құрметін арттыруға тырысты. Оның ұсыныстары Окинава тану ғылымының (Окинавалогияның) негізі ретінде қалыптасты. Окинава тануды зерттейтіндер ғалымдармен ғана шектелмейді. Окинава тану саясат, экономика, құқық және табиғат ахуалы сияқты көптеген басқа да салаларды қамтиды.

Қабір

Оның қабірі Урасое сарайында орналасқан және төмендегі эпитафия жазылған.