Кіріспе

Чилидің Писагуа қаласы — Тынық мұхитындағы Чили порты, Чилидің солтүстігіндегі Тарапака облысының Хуара қауымында орналасқан. 2007 жылы жаңа Тамаругал провинциясы құрылды және бұрын Икике провинциясына қарасты Хуара қауымы жаңа құрылған провинцияға қосылды.

Ерте тарих

Франсиско Рисо Патронның айтуынша, және «Tacna және Tarapacá провинцияларының географиялық сөздігінде» көрсетілгендей, Писагуа атауы кечуа тілінен шыққан, «суы аз жер» деген мағынаны білдіреді: Pis – аз, agua – су. Писагуа 1611 жылы Перу вице-королінің жарлығымен құрылды, бұл «Шаркас аудиенциясының» таулы аймағындағы Потоси және Оруроның маңызды кен орындарынан ағып жатқан алтын мен күмістің заңсыз саудасын тоқтатуға мүмкіндік беретін база болды. Бұл база Арика Коррегимиентосында әрекет ететін британдық және голландтық қарақшыларға қарсы күреске бағытталған. Осылайша Писагуа Сан-Маркос-де-Арика портына бағынышты шағын порқа айналды. Бүгінде «Pisagua Viejo» (Ескі Писагуа) деп белгілі болған бұл қоныс, Кебрада Тилившедің оңтүстік жағында, кең көлемді ежелгі қоқыс жинағының бір бөлігінде пайда болды. Кейбір саман кірпіштен жасалған құрылыстардың қирандылары сақталған.

"Нитрат бумы"

Тек 1810 жылы Коррегименто-де-Тарапакада ірі нитрат ("салит" немесе тұздық) кен орындары табылғанда ғана Писагуа осы өнімді экспорттаудағы басты рөлінің арқасында маңызды порқа айналды. 1836 жылы болған цунами салдарынан Писагуа қазіргі орнына көшірілді. Бұл орын Пунта-Пичало және Пунта-Писагуа түбектері арасындағы, Писагуа-Вьеходан оңтүстікке қарай шамамен 3 км қашықтықта орналасқан кішкентай жазық дала.

Тынық мұхит соғысы

1879 жылғы 2 қарашада Писагуа қаласы Тынық мұхиты соғысы кезінде, "Писагуа шайқасы" барысында Чили әскерлерімен басылып алынды. Соғыс аяқталғаннан кейін Писагуа Перудан Чили әкімшілігіне өтті.

Қаланың гүлденген кездері

Писагуа 1870 жылдардағы селитра шаруашылығының өркендеу кезеңінде Оңтүстік Тынық мұхитының маңызды портына айналды. 20 ғасырдың басында Писагуа елдің ең маңызды порттарының біріне (Вальпараисо мен Икикеден кейін) айналып, ірі банктердің кеңселеріне және Оңтүстік Тынық мұхитының жағалауындағы ең көркей қалалардың біріне ие болды.

Темір жол тарихы

Писагуаны ішкі аймақпен байланыстыратын стандартты темір жол желісінің құрылысы шамамен 1865 жылы басталды, ал Писагуа әлі де Перудың иелігінде болған кезде осы жұмыс жүргізілді. Чили әкімшілігі кезінде де құрылыс жалғасты, және 1935 жылға қарай Писагуа 644 км-лік негізгі және тармақтық желілердің солтүстік соңғы нүктесіне айналды, сондай-ақ Икике қаласына қосылатын басты желі болды. Пойыздар Писагуадағы теңіз деңгейінен үш кері зигзаг пен тік еңісті жол арқылы ішкі платоға көтерілді. Ішкі қалалар мен нитрат өндіріс орындарына қажетті жабдықтар жағалаудан тасымалданды, ал экспортқа арналған нитрат кері жүк ретінде тасылды. Басты тасымал нитрат болды, одан кейін отын, жолаушылар, жедел бұзылатын өнімдер, жөнелтулер, жалпы тауарлар және мал тасымалданды. Бу локомотивтері мен қаланың сумен қамтамасыз етілуі Писагуадан 53 км қашықтықтағы Долорес қаласындағы екі құдықтан (картаны қараңыз) жүзеге асырылды, және бүгінгі күнге дейін осы қала осы көзден су алады.

Құлдырау

Нитрат бумы аяқталғаннан кейін, Писагуа порты балық ұны өнеркәсібіндегі жаңа рөлінің арқасында біршама маңыздылығын сақтап қалды. Бірақ, 1950 жылдардың соңында Писагуа халқының көп бөлігі мен экономикалық негізін жоғалтып, күрт құлдырады және Тарапака провинциясының Арика мен Икикеден кейінгі үшінші маңызды қаласы болмай қалды.

Пизагуа тұтқындық орны ретінде

Писагуа жиі саяси тұтқындарды ұстауға арналған концлагерь ретінде пайдаланылған. Бұл Карлос Ибанес дель Кампо билігінің кезінде (ер адамдар арасындағы гомосексуалдар үшін), сондай-ақ Габриэль Гонсалес Виделаның (коммунистер, анархистер және революционерлер үшін) және соңғы кезде Аугусто Пиночеттің диктатурасы тұсында (солшыл белсенділер үшін) орын алды. Пиночеттің әскери режимі аяқталғаннан бері Писагуа портының суынан көптеген мәйіттер табылды және бірнеше қабірлер анықталды. Писагуа географиялық тұрғыдан оқшауланған, бір жағынан мұхит, екінші жағынан үлкен шөлмен шектеседі.

Бүгінгі Писагуа

Темір жолды қалаға жеткізген топырақ жұмыстары, үйінділер және қазбалар жалаңаш жерде анық көрінеді. Писагуа қаласының өзінде ескі теміржол станциясы әлі тұр, онда Орегон қарағайынан салынған тағы да қызықты (бірақ жартылай қираған) ғимараттар бар. Сағат мұнарасы, қалалық театр және аурухана – осылардың керемет мысалдары, бәрі де нитрат дәуірінен қалған. Бүгінде Писагуа бұрынғыдай мақтанды, бай порты емес, тек 260 адам тұратын шағын, оқшауланған ауыл. Бұл ауыл Хуара муниципалитетіне қарасты, ал Хуараның өзінде 2600 адам тұрады.