Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бигамбуль халқы – Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд штаттарының Солтүстік үстірт және Шекаралық өзендер аймақтарында өмір сүретін Австралияның абориген халқы.
The Bigambul people are an Aboriginal Australian people of the Northern Tablelands and Border Rivers regions of New South Wales and Queensland.
Атауы
Дәстүрлі тілде осы топтың атауы бигамул тіліндегі бига немесе пика сөзінен туындайды, ол ағылшын тілінде "иә" деп аударылады. Бигамбұл оңтүстік-шығыстан Нгарабал, оңтүстіктен Камилорой, батыстан Кума, солтүстіктен Манданджы және Каби, ал солтүстік-шығыстан Барунггам тайпаларымен шектеседі.
In the traditional language, the name of this group is derived from the Bigambul word biga or pika which translates in English to yes. The Bigambul are bounded to the south–east by the Ngarabal, the Kamilaroi to the south, the Kooma to the west, the Mandandanji and Kabi to the north, and the Baruŋgam to the north–east.
Елдің атауы
Норман Тиндейл Бигамбуль тайпасына Ниндгуллидің шығысынан бастап, Уир және Муни өзендері бойында, солтүстікке қарай Тараға дейін, Талвудта, Бумидің шығысынан Техасқа дейінгі Макинтайр өзенінің жағалауларында, сондай-ақ Етман, Боггабилла және Мидл Крик аймақтарында орналасқан дәстүрлі аумақты қабылдады.
Norman Tindale ascribed to the Bigambul a traditional territory spreading over east of Nindigully, on the Weir and Moonie rivers, north to Tara; at Talwood; on the Macintyre River from east of Boomi to Texas; at Yetman, Boggabilla, and at Middle Creek.
Ұрпақтар
Бигамбұлдардың солтүстік Камилорой халқымен мәдени байланысы бар, және олар Бубера көлінде бірлескен рәсімдерге тұрақты түрде қатысып тұрған.
The Bigambul have a cultural connection with the northern Kamilaroi people and these people regularly participated in joint ceremonies at Boobera Lagoon.
Тіл
Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеулер институты Бигамбуль тілінің Бигамбуль халқы тарапынан қолданылғанын, ал Гамбуаль және Квиамбал (немесе Гужамбал) белгілі диалекттер екенін мәлімдейді. Дегенмен, оңтүстік Бигамбуль аймағында тұрған халықтар гамилярай (немесе ювалиай) тілін қолданған болуы ықтимал.
The Australian Institute for Aboriginal and Torres Strait Islander Studies states that the Bigambul language was used by the Bigambul people, with Gambuwal and Kwiambal (or Gujambal) known dialects. However, it is more likely that the Gamilaraay (or Yuwaaliyaay) language was used by those peoples living in southern Bigambul territory.
Байланыс тарихы
Бигамбуль халқы өз аумағын еуропалықтардың отарлауына белсенді түрде қарсылық көрсетті. 1840 жылдардың басынан бастап олар қоныс аударушыларды қуу үшін 14 жылдық партизандық науқан жүргізді. Бигамбуль басшылығы соғыста экономиканың маңыздылығын түсінді және олар қоныс аударушылардың өзінен гөрі жылқы мен малға басымдық берді. Науқан бастапқыда сәтті болды, 1843 жылы Макинтайр аймағында 17 шаруашылық тасталып, еуропалықтар 3 жылдан кейін оралғанда олардың тек 13-і ғана қайта пайдалануға берілді. Экономикалық соғыс соншалықты табысты болды, бір шаруашылық 1849 жылға дейін жылына 150 фунт стерлинг зиян шекті. 1848 жылы губернатор жергілікті полиция құруға 1000 фунт стерлинг бөлген кезде науқанның бағыты өзгерді және Фредерик Уокер оларға командир болып тағайындалды. Уокер Бигамбуль халқына қарсы шабуыл жасады, оларды лагерьлерінде шабуылдап, оларды жоюды мақсат етті. 1851 жылға қарай экономикалық соғыс тиімді аяқталды, аймақтағы жер құны екі есеге өсті, ал қоныс аударушылар жұмыскерлерге төлейтін жалақы жартысына дейін төмендетілді. Аудандағы шаруашылықтардағы жұмыстың көп бөлігін аборигендер тамақ рационының орнына атқарды. 1854 жылға қарай Бигамбуль халқының бар болғаны 100 адамы тірі қалды.
The Bigambul people actively opposed European colonisation of their territory. From the early 1840s they mounted a 14–year guerrilla campaign to expel the settlers. The Bigambul leadership understood the importance of economics in warfare and they specifically targeted horses and cattle rather than just the settlers themselves. The campaign was initially successful with 17 selections being abandoned in Macintyre region in 1843, of which only 13 were re occupied when Europeans returned 3 years later. The economic war was so successful that it is recorded that one selection was making a loss of £150 per year until 1849. The tide of the campaign turned in 1848 when the Governor set aside £1000 to form the Native Police and appointed Frederick Walker to command them. Walker took the battle to the Bigambul, attacking them in their camps with his stated objective being their annihilation. By 1851 the economic war was effectively over, land values in the area doubled and the wages paid by settlers to employees were halved. Most of the work done on selections in the area was performed by Aborigines in return for food rations. By 1854 only 100 of the Bigambul people were left alive.
Туған елінің атауы
2001 жылғы 23 ақпанда Бигамбуль халқы Оңтүстік-Батыс Квинслендте туған жер құқығын табысты талап етті.
On 23 February 2001 the Bigambul people lodged a successful native title claim over in South Western Queensland.