Кіріспе

АҚШ-тағы үгіт-насихатқа шолу

АҚШ-та үгіт-насихатты мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар таратуда. Тарихының барлық кезеңінде, қазіргі күнге дейін, АҚШ үкіметі ішкі және халықаралық аудиторияға арналған түрлі үгіт-насихат түрлерін жариялап келді. АҚШ үкіметі тарихында бірнеше рет ішкі үгіт-насихатты тыйым салған, алайда кейбір комментаторлар осы тыйымдардың қаншалықты сақталып келе жатқанына күдік білдіреді.

Ішкі

Politico отандық пропагандаға тыйым салудың тиімсіздігін атап өтті. "Шенеуніктер жарнама агенттеріне қойылатын шектеулерді "денсаулық коммуникациясы маманы" сияқты лауазымдар беріп немесе ақпаратты бұрмалау жұмысын жеке коммуникациялық фирмаларға жүктеп айналып өтеді. Гарри Трумэн басқару кезінде PR-ді қысқартуға тырысқанда Әуе күштері тіпті кейбір қоғамдық байланыс офицерлерін капеллан ретінде тіркеген."

Бірінші дүниежүзілік соғыс

АҚШ үкіметі үгіт-насихатты алғаш рет кең ауқымда І дүниежүзілік соғыс кезінде қолданды. Үкімет азаматтардың, оның ішінде балалардың да көмегіне жүгінді, олар соғыс облигацияларын және экономиканы жандандыруға көмектесетін маркаларды насихаттауға көмектесті. Соғыс қажеттіліктерінің бағасын төмен ұстау үшін (мылтықтар, оқ-дәрі, зеңбіректер, болат және т.б.), АҚШ үкіметі адамдарды ысырапты азайтуға және "жеңіс бақшаларында" өз көкөністерін өсіруге шақыратын плакаттар жасады. Қоғамдық ақпарат комитетінің қатаң әрекеттерінен туған халықтың күмәнінен кейін, соғыстан кейінгі үкімет үгіт-насихатты ресми түрде қолданудан бас тартты. 1915 жылғы "Соғыстың неміс жағы" фильмі "Чикаго Трибьюн" газетінің операторы Эдвин Ф. Вейгл түсірген кадрлардан құрастырылған. Бұл соғыстың неміс тұрғысынан көрсеткен жалғыз американдық фильмдердің бірі болды. Театрларға бару үшін адамдар бірнеше блоктың қатарымен тұрды, көрсетілімдерге деген ынта соншалық, билеттерді қайта сатушылардан алуға мәжбүр болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ ресми түрде үгіт-насихат жүргізбеді, бірақ Рузвельт үкіметі осы ресми саясатты айналып өту жолдарын қолданды. Мұндай үгіт-насихат құралдарының бірі – мемлекеттік меншіктегі, бірақ үкімет қаржыландырған Жазушылар соғыс кеңесі (WWB) болды. WWB-ның қызметі осыншалықты ауқымды болғандықтан, оны «тарихтағы ең ірі үгіт-насихат машинасы» деп атады. Үкімет бастапқыда үгіт-насихатты пайдаланбады, бірақ соңында бизнес пен БАҚ оны ақпараттық мақсатта қолдануға көндірді. Екінші дүниежүзілік соғыста жапон халқы мен үкіметін «жеңілуге тиіс, қатыгез және жануарларша жау» ретінде бейнелеу үшін мәдени және нәсілдік стереотиптер үгіт-насихатта пайдаланылды, нәтижесінде көптеген американдықтар барлық жапондықтарды жағымсыз жарықтан қарады. Жапондық тегі бар көптеген адамдар, олардың көпшілігі АҚШ азаматтары болса да, 1940 жылдардың басында күштеп ұсталды және интернациялық лагерьлерге қамалды. 1944 жылдан 1948 жылға дейін АҚШ-тың белгілі саясаткерлері американдық қоғамды неміс халқына қатысты қатал бейбіт келісімге келісуге көндіру мақсатындағы ішкі үгіт-насихат науқанын ұйымдастырды, мысалы, неміс халқы мен нацистік партияны бөлек қарастыратын жалпы көзқарасты жою арқылы. Бұл науқанның ядросы Рузвельт әкімшілігімен тығыз байланысты болған Жазушылар соғыс кеңесі болды.

Қырғи қабақ соғыс

1950-1960 жылдары Суық соғыс кезінде үгіт-насихаттың ең белсенді кезеңі болды. АҚШ Кеңес Одағын сынап, оның беделін түсіретін үгіт-насихат жүргізді. Америка үкіметі үгіт-насихатты кино, теледидар, музыка, әдебиет және өнер арқылы таратты. АҚШ ресми тұлғалары мұны үгіт-насихат деп атамай, 1950 және 1960 жылдары Ресей және олардың коммунистік өмір салты туралы шындық ақпаратты көрсетіп отырғанын мәлімдеді. АҚШ, Жапония және Батыс Германия сияқты көптеген елдермен бірге 1980 жылы Мәскеуде өткен Олимпиада ойындарын бойкоттады. 1984 жылы Лос-Анджелесте Олимпиада ойындары өткенде, Кеңес Одағы да АҚШ-тың өзіне жасаған әрекетін қайталады және ойындарға қатыспады. Білім беру саласында американдық үгіт-насихат мектеп оқушыларына көрсетілетін бейнероликтер түрінде болды, мысалы, "Коммунисті қалай анықтауға болады" деген видео.

" Мокингбирд " операциясы

Operation Mockingbird – АҚШ Орталық барлау агенттігінің (CIA) Суық соғыстың басында басталған, американдық ішкі жаңалықтар құралдарын пропаганда мақсатында манипуляциялауға бағытталған, кең ауқымды бағдарлама болды. Автор Дебора Дэвис айтуынша, Operation Mockingbird жетекші американдық журналистерді пропаганда желісіне тартты және жасырын ұйымдардың қызметіне ықпал етті. ЦРУ-дың жасырын ұйымдарды қолдауы 1967 жылғы сәуірде "Ramparts" журналында "Ұлттық студенттер қауымдастығы" ЦРУ-дан қаржыландырылғаны туралы хабарлама жарияланғанда ашыққа шықты. 1975 жылы Чёрч комитетінің Конгресс тексерулері Агенттіктің журналистермен және қоғамдық ұйымдармен байланыстарын көрсетті.

Есірткіге қарсы соғыс

Жарты ғасыр бойы жалғасқан "есірткіге қарсы соғыс" кезінде, яғни 1971 жылдың маусымында президент Ричард Никсонның кезінде, АҚШ-та есірткінің алдын алуға бағытталған алғашқы федералды қаржыландырылатын бағдарламалар басталып, орасан көп үгіт-насихат жүргізілді. 1960-шы жылдарда жастардың наразылық қозғалысы өркендеп, есірткі қолдану кеңінен таралды. Көптеген азаматтар марихуана мен басқа да есірткілерді қолданса, Вьетнам соғысынан героинге тәуелді болып оралған көптеген сарбаздар да болды. Үкімет балалар мен жасөспірімдерді есірткіден аулақ болуға қорқытып, плакаттар мен жарнамалар пайдаланды. 1971 мен 2011 жылдар аралығында АҚШ есірткіге қарсы соғысқа 2,5 триллион доллардан астам қаржы жұмсады. Никсон федералдық есірткі бақылау агенттіктерінің беделін күрт арттырып, міндетті түрде жазалау және алдын ала ордерсіз тінтіру сияқты шараларды енгізді. 1988 жылғы Ұлттық есірткіге қарсы басшылық туралы заңмен құрылған Ұлттық жастар есірткіге қарсы медиа-кампаниясы, "Америка Құрама Штаттарындағы жастар арасында есірткіге қарсы күресті азайту және алдын алу" мақсатымен, "халық пен жаңалықтар құралдарының есірткіге қатысты көзқарасына әсер ету" үшін жасалған отандық үгіт-насихат науқаны. 1998 жылғы "Есірткісіз медиа кампаниясы туралы" заңға сәйкес, қазір Ұлттық есірткіге қарсы саясат басқармасы жүргізіп отырған бұл медиа-кампания "Есірткісіз Америка үшін серіктестік" және басқа да мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдармен ынтымақтасады.

Перс шығанағындағы соғыс

1990 жылы Ирак Кувейтті басып алғаннан кейін көп ұзамай АҚШ-та "Азат Кувейт үшін азаматтар" ұйымы құрылды. Ол Кувейт үкіметі 11 миллион доллар төлеген Hill & Knowlton компаниясын жалдады. АҚШ халқының пікіріне әсер етудің көптеген жолдарының ішінде, мысалы, аймаққа орналасқан АҚШ әскерлеріне ирактық жасаған қатыгездіктер туралы кітаптарды тарату, университеттерге "Азат Кувейт" деген жазуы бар футболкалар мен спикерлерді жіберу, телеарналарға ондаған видеожаңалықтарды тарату сияқты шаралардың қатарында, фирма АҚШ Конгресінің мүшелері алдында болатын шараны ұйымдастырды. Сол шарада Кувейт қаласындағы ауруханада медбике болып жұмыс істейтінімді айтқан жас әйел ирактық сарбаздардың нәрестелерді инкубаторлардан алып, еденге тастап өлтіргенін баяндады. Бірақ ол Ирактың Кувейтті басып алған кезде Кувейтте тұрмаған.

Ирак соғысы

2002 жылдың басында АҚШ Қорғаныс министрлігі ақпараттық операцияны бастады, ол көбінесе Пентагонның әскери талдаушылар бағдарламасы деп аталады. Операцияның мақсаты – "Иракқа қатысты әкімшіліктің негізгі ойларын тарату үшін зейнеткерлікке шыққан командирлерді телеарналар мен кабельдік теледидарда сұхрандама беруге шақыру", олар тәуелсіз сарапшылар ретінде ұсынылды. 2008 жылдың 22 мамырында, бұл бағдарлама «The New York Times» газетінде жарияланғаннан кейін, Өкілдер палатасы әскери бекіту заңына жыл сайын қосылатын ішкі пропагандаға тыйым салуды тұрақты ететін түзетуді қабылдады. «Shared Values Initiative» – бұл бүкіл әлемдегі мұсылмандарға 9/11 оқиғасынан кейінгі Америкада американдық мұсылмандар қудаланбастан бақытты және еркін өмір сүріп жатқанын көрсету арқылы «жаңа» Американы сатуға бағытталған жаңалықтар науқаны. АҚШ Мемлекеттік департаменті қаржылаған бұл науқан «Америка мұсылмандарының түсіністік кеңесі» (CAMU) деп аталатын жаңалықтар тобын құрды. Науқан кезеңдерге бөлінді; алғашқы кезеңде негізгі мұсылман елдеріне арналған ортақ құндылықтарды көрсететін бес кішкентай деректі фильм теледидар, радио және баспа арқылы таратылды.

Кеңестің

Ad Council, түрлі жеке және федералдық үкіметтік агенттіктердің демеушілігімен қоғамдық қызмет туралы хабарламаларды тарататын американдық коммерциялық емес ұйым, АҚШ Президентімен және федералдық үкіметпен тарихи жақын байланыста болғандықтан, "федералдық үкіметтің ішкі насихат құралынан аспайды" деп сипатталды. Ad Council ресми сайтында олардың мақсаты жарнамалардың жақпарушылыққа бой алдырмауы және ешқандай жеке тұлғаға зиян келтірмеуін қамтамасыз ету екені айтылған. Олар АҚШ-тағы түрлі тақырыптар бойынша көптеген баспасөз хабарламалары мен жаңалықтарды жариялап отырады. Ad Council жарнама арқылы адамдардың өмірін жақсартуды көздейді, осы мақсатта түрлі жағдайларды зерттеп, нақты оқиғаларды ұсынады. Бұл коммерциялық емес ұйым пікір білдірмей ақпарат тарату және мәселелерге назар аудару ниетімен қоғамдық қызмет туралы хабарламалар тарата беруде. Ad Council Ақ үйден келіп түсетін барлық саяси ақпарат пен пікірталастарға қатысты хабарламаларды таратуды жалғастыруда.

Смит-Мундт жаңғырту заңы

2013 жылы «пропагандаға қарсы заң» деп белгілі Смит-Мундт заңына өзгеріс енгізілді. Бұл түзету, негізінен шетелдік көрермендерге арналған АҚШ туралы ақпарат пен материалды таратуға Смит-Мундт заңының салған тыйымын жойды. Майкл Хейстингс Смит-Мундт заңының жаңартылуы Пентагонның ішкі көрермендерге де пропагандасын таратуға мүмкіндік береді деп санайды.

COVID-19 пандемиясы

2020 жылдың сәуірінде президент Дональд Трамп пен АҚШ үкіметі Республикалық партия үшін үгіт ролігін көрсетті, ол көпшілік тарапынан үгіт-насихаттық видео деп танылды. Бұл видеода АҚШ үкіметінің пандемияға жауап беру кезеңдері көрсетілді, бірақ тек жағымды тұстары ғана назарға алынды. Көптеген комментаторлар мен сарапшылар бұл президент Дональд Трамп пен оның үкіметінің беделін сақтау мақсатында жасалғанын, әсіресе 2020 жылғы президент сайлауы алдындағы кезеңде айтты. Оның қолдаушылары бұл, COVID-19 таралуын тоқтату үшін жеткілікті жылдам әрекет етпегені туралы БАҚ-тағы сынды жоюға бағытталған деп мәлімдеді.

Халықаралық

Бірнеше халықаралық хабар тарату операциялары арқылы АҚШ американдық мәдени ақпаратты, халықаралық істерге қатысты ресми ұстанымдарды және халықаралық жаңалықтардың күнделікті шолуларын таратады. Бұл операциялар 1953 жылы құрылған АҚШ Ақпарат агенттігінің мұрагері – Халықаралық хабар тарату бюросының (IBB) құзыретіне жатады. IBB-нің операцияларына «Америка дауысы», «Еркін Еуропа/Еркіндік радиосы», «Альхура» және басқа да бағдарламалар кіреді. Олар негізінен АҚШ халықаралық оқиғалар туралы ақпараттың шектеулі екенін, инфрақұрылымның нашарлығынан немесе үкімет цензурасынан туындаған елдерге хабар таратады. Смит-Мундт заңы «Америка дауысының» АҚШ азаматтарына шетелдік аудитория үшін арнайы дайындалған ақпаратты таратуына тыйым салады. Салқын соғыс кезінде АҚШ Италия, Ауғанстан және Чили сияқты Кеңес одағының серіктес елдері болуы мүмкін елдерде жасырын үгіт-насихат науқандарын жүргізді. Чирк комитетінің есебіне сәйкес, АҚШ агенттіктері Чилиде «үлкен үгіт-насихат науқанын» жүргізді, онда алты апта ішінде американдық және еуропалық БАҚ-та жарияланған 700-ден астам жаңалық ЦРУ-дың қызметіне байланысты болды. 2006 жылы Пентагон Ирак соғысы туралы таратылып жатқан, «дұрыс емес» деп саналатын ақпаратты тарату мақсатында жаңа бөлім құрғанын жариялады. Бұл «дұрыс емес ақпараттардың» жаудың соғысқа қолдауды азайтуға тырысуымен байланысты екені айтылды. Дональд Рамсфелдтің сөзіне қарағанда, осы оқиғалар оны түнде ұйықтамайтын етеді.